İpək Qurdu: Tarixi, Həyatı və İpək İstehsalı Haqqında Ətraflı Bələdçi

January 1, 2026

8 2 minutes read

İpək qurdu, təbiətin ən möcüzəvi canlılarından biridir. Kiçik bir həşərat olsa da, insanlıq üçün böyük əhəmiyyətə malikdir. Ən məşhur xüsusiyyəti ipək lifləri istehsal etməsidir. Bu ipək lifləri minilliklər boyu geyim, dekorasiya və sənətkarlıq sahələrində istifadə olunub.

Ipek qurdu haqqinda melumat

İpək Qurdu Nədir?

İpək qurdu, Bombyx mori adlanan bir tərsə cinsinə aid tırtıldır. Bu tırtıl növü, xüsusilə ipək istehsalında istifadə olunur. İpək qurdu, əsasən ağ tut ağacı yarpaqları ilə qidalanır. Təbiətdə az-az tapılsa da, minilliklər boyu insanlar tərəfindən evcilləşdirilib.

Əsas xüsusiyyətləri:

Kiçik ölçülü tırtıl forması
Yumurtadan çıxan zaman çox kiçik, sonra tədricən böyüyür
Yalnız müəyyən bir bitki ilə qidalanır (əsasən tut yarpaqları)
İpək lifləri istehsal etmək qabiliyyəti

İpək Qurudunun Tarixi

İpəkçilik ən qədim sənətlərdən biridir. Tarixi Çin imperiyası dövrünə, eramızdan əvvəl 2700-cü illərə qədər gedir. Əfsanəyə görə, Çin imperatoru Xuanqi təsadüfən ipək qurdu liflərini kəşf edib və bu, ipək istehsalının başlanğıcı olub.

Çin ipəyi ilk olaraq krallıq saraylarında istifadə olunub
Sonralar Hindistan, Yaponiya və Avropa ölkələrinə yayılıb
İpək, orta əsrlərdə ticarətdə çox qiymətli mal sayılırdı

İpək Qurudunun Həyat Dövrü

İpək qurdu həyat dövründə bir neçə mərhələdən keçir:

Yumurta
- İpək qurdu yumurtaları kiçik, sarımtıl rəngdə olur
- 10–14 gün ərzində yumurtadan çıxır
Larva (Tırtıl)
- Yumurtadan çıxan tırtıl larva mərhələsi adlanır
- Bu mərhələdə intensiv şəkildə tut yarpaqları ilə qidalanır
- Təxminən 25–30 gün davam edir və bu müddətdə ölçüsü sürətlə artır
Pupa (Kokon mərhələsi)
- Tırtıl özünü ipək lifləri ilə kokona bürüyür
- Bu mərhələdə tırtıl metamorfoz keçirərək keçə mərhələsinə hazırlaşır
- Kokon içində təxminən 2–3 həftə qalır
İdarəçi (Kəpənək)
- Son mərhələdə tırtıl kəpənəyə çevrilir
- İpək istehsalı üçün kəpənək yetişdikdən əvvəl kokonlar yığılır

İpək Qurudunun Qidalanması

İpək qurdu yalnız tut yarpaqları ilə qidalanır. Təbiətdə digər yarpaqlarla da qida ala bilsə də, tut yarpağı onun böyüməsi və ipək istehsalı üçün ən uyğun qidadır.

Hər gün təzə yarpaqlar təmin edilməlidir
Yüksək keyfiyyətli ipək üçün tırtılın düzgün qidalanması vacibdir

İpək İstehsalı Prosesi

İpək qurdu, təbii ipək istehsalının əsas qaynağıdır. İstehsal prosesi aşağıdakı mərhələləri əhatə edir:

Yumurta seçimi və inkubasiya
- Yüksək keyfiyyətli yumurtalar seçilir
- Yumurtalar xüsusi şəraitdə inkubasiya olunur
Tırtıl böyütmə
- Yumurtadan çıxan tırtıllar təzə tut yarpaqları ilə qidalanır
- Böyüdükcə daha çox ipək istehsal edirlər
Kokon toplama
- Tırtıl ipək lifləri ilə özünü bürüdükdə, kokonlar toplanır
- Kokonlar yumşaq və parlaq ipək lifləri ilə doludur
İpək liflərinin açılması
- Kokonlar isti suda yumşaldılır
- Liflər diqqətlə açılır və ipək sapları hazırlanır
İpək emalı
- Açılmış ipək lifləri toxunaraq ipək parçaya çevrilir
- Bu mərhələ həm geyim, həm də sənətkarlıq üçün istifadə olunur

İpəyin Faydaları və İstifadəsi

İpək çox qiymətli təbii lifdir. Onun xüsusiyyətləri:

Yumşaq və hamar tekstura
Davamlı və güclü lif
Nəfəs alan və istilik tənzimləyən material

İstifadə sahələri:

Geyim sənayesi: paltar, köynək, kostyum
Ev tekstili: yorğan, pərdə, xalça
Sənət və dekorasiya: əl işləri, ipək boyama

İpək Qurudunun Ekoloji və İqtisadi Əhəmiyyəti

İpək qurdu həm ekoloji, həm də iqtisadi baxımdan böyük rol oynayır.

Ekoloji cəhətdən: təbii ipək lifləri biodeqradasiyaya uğrayır
İqtisadi baxımdan: ipəkçilik ölkələr üçün gəlir mənbəyidir, xüsusilə Çin, Hindistan və Türkiyədə