Hipotermi — insan bədən temperaturunun normal səviyyədən təhlükəli dərəcədə aşağı düşməsi vəziyyətidir. Normalda insan bədəninin temperaturu 36.5–37°C arasında olur. Bədən temperaturu 35°C-dən aşağı düşəndə hipotermi başlayır. Bu vəziyyət orqanizmin həyati funksiyalarına ciddi təsir göstərir və vaxtında müdaxilə olunmasa ölümlə nəticələnə bilər. Hipotermi sadəcə soyuqdan üşümək deyil; bu, bədənin istilik tarazlığını itirməsi və həyati funksiyaların zəifləməsi deməkdir.
Hipotermiyanın əsas səbəbləri arasında uzun müddət soyuqda qalmaq, yağış və rütubət, düzgün geyimlənməmək, soyuq suda qalmaq və ya bəzi tibbi vəziyyətlər göstərilə bilər. Uşaqlar, yaşlılar və xroniki xəstəlikləri olan insanlar daha yüksək risk qrupuna daxildir.
Hipotermi nedir
Hipotermiyanın Səbəbləri
Ətraf mühit amilləri
Ən çox rast gəlinən səbəb soyuq mühitdə uzun müddət qalmaqdır. İnsan bədəni təbii olaraq istilik istehsal edir, lakin soyuq havada bu proses sürətlə azalır. Rütubətli və küləkli hava temperaturu daha da təhlükəli edir, çünki bədən istiliyi havaya və suya nisbətən daha sürətlə itir.
Suda qalmaq
Soyuq suda qalmaq bədənin istilik itkisini sürətləndirir. Su havadan daha yaxşı istilik keçiricidir və bədən istiliyini daha sürətlə azaldır. Bu səbəbdən hipotermi suda uzun müddət qalmaqla daha tez inkişaf edir.
Tibbi səbəblər
Bəzi xəstəliklər və vəziyyətlər də hipotermiyaya səbəb ola bilər. Məsələn:
- Endokrin sistem xəstəlikləri, xüsusilə qalxanabənzər vəzi problemləri
- Şəkərli diabet və bəzi metabolik pozğunluqlar
- Alkoqol və narkotik istifadəsi bədənin istilik tənzimləməsini zəiflədir
Hipotermiyanın Əlamətləri
Hipotermiyanın əlamətləri onun ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq dəyişir.
Yüngül hipotermi
- Şiddətli üşümə və titrəmə
- Qıcolmalar
- Yorğunluq və halsızlıq
- Əllərdə və ayaqlarda uyuşma
Orta dərəcəli hipotermi
- Titrəmənin azalması və dayana bilməsi
- Nitqin zəifləməsi, danışığın çətinləşməsi
- Əzələlərdə koordinasiya itkisi
- Qıcolmaların azalması, hərəkətlərin sanki yavaşlaması
Ağır hipotermi
- Şüurun qarışması və ya itirilməsi
- Ürək və tənəffüs fəaliyyətinin zəifləməsi
- Nəfəs alma ritminin pozulması
- Bədən istiliyinin kritik dərəcədə aşağı düşməsi
Hipotermiyanın Təsirləri
Hipotermi yalnız soyuqdan üşümək deyil, bədənin bütün sistemlərinə təsir göstərir.
Sinir sistemi
Beyin temperaturu düşəndə sinir sistemi funksiyaları zəifləyir. İnsan qarışıqlıq hiss edə bilər, danışıq pozula bilər və qərar vermə qabiliyyəti azalır. Ağır hallarda şüur itir.
Ürək-damar sistemi
Bədənin istiliyi azalanda ürək döyüntüsü yavaşlayır, qan təzyiqi düşür. Bu vəziyyət ürək ritminin pozulmasına və hətta ürək durmasına səbəb ola bilər.
Tənəffüs sistemi
Soyuğun təsiri ilə nəfəs alma ritmi yavaşlayır, ağciyərlərdə oksigen tədarükü azalır. Bu, həyati təhlükə yaradır və digər orqanların funksiyasını da pozur.
Hipotermiyanın Risk Qrupları
Hipotermi hər kəsdə baş verə bilər, amma bəzi qruplar daha çox risk altındadır:
- Uşaqlar: Bədən səthi nisbətən böyük olduğundan istilik daha tez itir.
- Yaşlılar: Metabolizm yavaş olduğu üçün bədən istiliyini qorumaqda çətinlik çəkirlər.
- Xroniki xəstəlikləri olanlar: Ürək, böyrək, endokrin sistem problemləri olanlar
- Alkoqol və narkotik istifadəçiləri: Bədənin istilik tənzimləmə qabiliyyəti pozulur
Hipotermiyanın Qarşısını Alma Yolları
Geyim və Təchizat
- Soyuq havada çox qatlı və istilik saxlayan geyim geyinmək
- Rütubətli mühitdə suya davamlı geyimlərdən istifadə
- Baş və əlləri qorumaq üçün papaq və əlcək geyinmək
Ətraf mühitdən qorunma
- Soyuq və küləkli havalarda açıq havada uzun müddət qalmamaq
- Suda uzun müddət qalmaqdan çəkinmək
- Soyuq havada quru qalmaq, islanmış geyimləri dərhal dəyişmək
Bədənin istiliyini qoruma
- Hərəkət etmək bədən istiliyini saxlayır
- İsti içkilər qəbul etmək, lakin spirtli içkilərdən çəkinmək
Hipotermiya zamanı İlk Yardım
Hipotermiya hallarında düzgün və sürətli müdaxilə həyati önəmlidir.
Addım-addım İlk Yardım
- İnsanı dərhal soyuqdan uzaqlaşdırın.
- Islanmış geyimləri çıxarın və isti örtüklərlə bədəni sarıyın.
- İsti içkilər verin, amma kofein və spirtli içkilərdən çəkinin.
- Şüur itirmə hallarında tənəffüs və ürək fəaliyyətini yoxlayın, lazım olduqda reanimasiya tədbirləri görün.
- Ağır hallarda dərhal tibbi yardım çağırın.
Hipotermiya və Psixoloji Təsirlər
Soyuqluğun uzun müddət təsiri yalnız fiziki deyil, psixoloji təsirlərə də səbəb ola bilər. İnsanlarda qorxu, qarışıqlıq və panika hissi artır. Ağır hallarda qısa müddət yaddaş itkisi və qərar vermə qabiliyyətinin zəifləməsi müşahidə olunur.
Hipotermiya və Sağlamlıq Problemləri
Hipotermiya bədəni zəiflətdiyi üçün digər xəstəliklərin yaranma riskini artırır:
- Soyuqdəymə və soyuq allergiyaları
- Ürək problemləri
- Tənəffüs yolu xəstəlikləri
- Əzələ və oynaqlarda zədələnmələr
0 Comments