Qida dünyası sonsuz bir kəşf sahəsidir və hər gün yeni dadlar, yeni təamlar bizim qarşımıza çıxır. Lakin bu geniş yelpazədə elə qəribə meyvə və tərəvəzlər var ki, onların görünüşü, dadı və hətta toxuması belə bizi təəccübləndirə bilər. Bu məqalədə biz, dünyanın müxtəlif guşələrindən toplanmış ən gözlənilməz, ən qəribə dadlı meyvə və tərəvəzləri təqdim edəcək, onların mənşəyi, dad xüsusiyyətləri, faydaları və ən əsası, bu unikal qidaları mətbəximizə necə daxil edə biləcəyimiz barədə ətraflı məlumat verəcəyik. Hazır olun, çünki bu dadlı səyahət sizi inanılmaz bir təcrübəyə aparacaq!

1. Durian: “Meyvələrin Şahı” və Ya “Qoxulu İlan”?

Asiya, xüsusilə Cənub-Şərqi Asiya regionu, durian meyvəsinin vətənidir. Bu, dünyanın ən tanınmış və eyni zamanda ən mübahisəli meyvələrindən biridir. “Meyvələrin Şahı” kimi tanınan durian, möhtəşəm dadına görə bu adı qazanıb. Lakin onun kəskin, bəzən isə xoşagəlməz qoxusu, onu bir çoxları üçün qəribə edir. Qoxusu soğan, qaz, hətta corab kimi təsvir edilə bilər, amma dadı tamamilə fərqlidir – kremli, şirin, qozlu və hətta bir az acı notlarla zəngin. Bu dad fərqi, durianı həqiqətən də qəribə dadlılıqlar siyahısına daxil edir.

Durianın tarixi min illərə dayanır. Malayziya, İndoneziya və Bruney kimi ölkələrdə yerli əhali üçün bu meyvə həm qida, həm də dərman mənbəyi olmuşdur. Bu meyvənin ən maraqlı cəhətlərindən biri isə onun qoxusunun qadağan olunmasına səbəb olmasıdır. Bir çox Asiya ölkələrində, o cümlədən Sinqapur, Malayziya və Tailandda ictimai nəqliyyatda, otellərdə və hava limanlarında durian daşımaq və ya yemək qadağandır. Bu qadağa, meyvənin qoxusunun nə qədər güclü və yayğın olduğunu göstərir.

Dadı və Toxuması: Durianın dadı və toxuması, meyvənin yetişmə dərəcəsindən və növündən asılı olaraq dəyişir. Yetkin durianın içərisi sarı və ya ağ rəngdə, kremli və ya jele kimi yumşaq olur. Dadı isə ilk növbədə şirindir, lakin yanında qoz, badam və hətta pendir notları da hiss edilir. Bəziləri onu vanilli pudingə bənzətsə də, digərləri üçün bu dad olduqca qəribə və hətta qıcıqlandırıcı ola bilər.

Faydaları: Durian, vitaminlər (xüsusilə C və B vitaminləri) və minerallarla (kalium, maqnezium) zəngindir. Həmçinin, tərkibində liflər, antioksidantlar və sağlam yağlar mövcuddur. Enerji baxımından olduqca zəngindir, bu da onu idmançılar və fiziki işlə məşğul olanlar üçün ideal edir. Yerli xalqlarda durianın həzm sistemini yaxşılaşdırdığı, qan təzyiqini nizamladığı və hətta cinsi gücü artırdığına dair inanclar da mövcuddur.

Hazırlanması: Durianın ən yayğın istehlak yolu təzə halda yeməkdir. Meyvəni açmaq üçün xüsusi üsullar tələb olunur, çünki qabığı olduqca qalın və tikanlıdır. Lakin, durian həm də müxtəlif desertlərdə, dondurmalarda, tortlarda, şirniyyatlarda və hətta bəzi şorbalarda istifadə oluna bilər. Durianlı dondurma və ya durianlı tort, bu meyvənin dadını ilk dəfə sınayanlar üçün daha qəbul olunan bir seçim ola bilər. Taylandda “ketupat durian” kimi tanınan, banan yarpağına bükülərək bişirilən durianlı pudinq də məşhurdur.

2. Rambutan: Saçlı Litchi və Ya “Qırmızı Tikanlı” Meyvə

Rambutan, “saçlı” meyvə mənasını verən Malay dilindən gələn bir sözdür. Adından da göründüyü kimi, bu meyvənin xarici görünüşü olduqca qəribədir: qırmızı və ya sarı rəngli, yumşaq, tikanlı qabıqları var ki, bunlar sanki meyvənin üzərində tüklər kimi görünür. Rambutan, Asiya tropiklərində, xüsusilə Malayziya, İndoneziya, Filippin və Taylandda geniş yayılmışdır. Onun dadı, yaxın qohumu olan litchiyə bənzəyir – şirin, sulu və bir az turş.

Rambutanın tarixi də Asiya regionu ilə bağlıdır. Bu meyvə ilk dəfə 19-cu əsrdə Avropaya gətirilmişdir, lakin onun populyarlığı son bir neçə onillikdə artmışdır. “Rambutan” sözü, Malay dilində “rambut” (saç) sözündən törəyib, bu da meyvənin xarici görünüşünü mükəmməl şəkildə təsvir edir. Bu tikanlar, meyvəni heyvanlardan qorumağa kömək edir.

Dadı və Toxuması: Rambutanın içərisi ağ rəngdə, şəffaf və suludur. Toxuması litchiyə bənzər, lakin bir qədər daha möhkəm ola bilər. Dadı isə şirin və təravətləndiricidir, bəzən üzüm və ya çiyələk notları da hiss edilir. Meyvənin ortasında bir ədəd böyük toxum yerləşir ki, bu da yeyilməz.

Faydaları: Rambutan, C vitamini, dəmir və kalsium kimi minerallarla zəngindir. Antioksidant xüsusiyyətlərə malikdir və immunitet sistemini gücləndirməyə kömək edir. Həmçinin, tərkibindəki liflər həzm sisteminin sağlamlığı üçün faydalıdır.

Hazırlanması: Rambutan ən yaxşı təzə halda yeyilir. Qabığını soymaq olduqca asandır; sadəcə meyvəni əlinizdə sıxıb qabığını soymaq və ya bir bıçaqla kəsib içərisini çıxarmaq olar. Təzə yeyilməklə yanaşı, rambutan həm də meyvə salatlarında, şirniyyatlarda, mürəbbələrdə və ya içkilərdə istifadə oluna bilər. Taylandda “rambutan çips” kimi qızardılmış rambutan da mövcuddur.

3. Buddha’s Hand (Buddha Əli): Ətirli və Qəribə Sitrus

Buddha’s Hand, əslində bir limon növüdür, lakin onun görünüşü digər sitrus meyvələrindən tamamilə fərqlənir. Bu meyvənin əsas xüsusiyyəti, toxumlarının olmaması və uzun, barmaq şəklində çıxıntılara malik olmasıdır. Adı, Budda heykəllərindəki əllərinə bənzədiyi üçün verilmişdir. Əsasən Çin və Hindistanda yetişdirilən bu meyvə, ətrinin güclü və xoş olması ilə tanınır. Dadı isə o qədər də əhəmiyyətli deyil; əsasən qabığından və onun ətirli yağından istifadə olunur.

Buddha’s Hand-in tarixi dərin köklərə malikdir və Budda dini ilə əlaqələndirilir. Çin və Hindistanda bu meyvə müqəddəs hesab olunur və dini mərasimlərdə, ibadətlərdə istifadə olunur. Həmçinin, evlərə xoşbəxtlik və uzun ömür gətirdiyinə inanılır. Onun ətirli qabığı, ətir istehsalında və təravətləndirici vasitə kimi də istifadə olunur.

Dadı və Toxuması: Buddha’s Hand-in içərisi əsasən qabıqdan ibarətdir və toxumları yoxdur. Qabığı qalın, ağ və ətirli bir hissəyə malikdir. Dadı, digər limon növlərinə bənzəsə də, daha az turş və daha çox ətirli olur. Əsasən qabığının ətri ön plandadır.

Faydaları: Bu meyvə, C vitamini və antioksidantlarla zəngindir. Onun ətri, stressi azaltmağa və əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırmağa kömək edir. Həmçinin, immunitet sistemini gücləndirir.

Hazırlanması: Buddha’s Hand, təzə halda çox nadir hallarda yeyilir, çünki əsasən qabığı istifadə olunur. Ən yayğın istifadə sahəsi, qabığından hazırlanan qənnadı məmulatlarıdır. Qabığı incə dilimlənərək şəkərlə bişirilir və ya konfet şəklində istifadə olunur. Həmçinin, ətirli yağını çıxarıb salat souslarında, marinadlarda, kokteyllərdə və ya çaylarda istifadə etmək olar. Onun ətri, həm də mətbəxə xoş ətir qatmaq üçün istifadə edilir.

4. Kiwano (Afrika Xiyar Balqabağı): Tikanlı və Qeyri-Adi Dəmlənmə

Kiwano, Afrika mənşəli bir bitkidir və onun görünüşü həqiqətən də qəribədir. Xarici qabığı yaşıl rəngdə, tikanlı və sərt, içərisi isə yaşıl, jele kimi bir pulp və xiyar toxumlarına bənzər toxumlarla doludur. Dadı isə xiyara, banan və ya xiyara bənzəyir, lakin daha çox təravətləndirici və bir az turşdur. Bəzən “boynuzlu xiyar” kimi də tanınır.

Kiwano, ilk dəfə Afrikanın Kalahari səhrasında tapılmışdır. Onun bu qəribə görünüşü, sərt iqlim şəraitinə uyğunlaşmasının bir nəticəsidir. Kiwano, son illərdə Avstraliya, Yeni Zelandiya və Kaliforniyada da yetişdirilməyə başlanmışdır. Onun qəribəliyi, həm görünüşündə, həm də dadındadır.

Dadı və Toxuması: Kiwanonun içərisi, yaşıl rəngli, jele kimi bir kütlədir və içərisində xiyar toxumlarına bənzər, lakin daha böyük və yeməli toxumlar var. Dadı, xiyarın təravətliliyi ilə bananın şirinliyi və ya portağalın turşuluğu arasında bir yerdədir. Bəziləri onu kivi və ya xiyar qarışığına bənzətsə də, bu dad olduqca özünəməxsusdur.

Faydaları: Kiwano, vitaminlər (xüsusilə A, C və B6 vitaminləri) və minerallarla (maqnezium, dəmir, kalium) zəngindir. Tərkibindəki su miqdarı yüksəkdir, bu da onu təravətləndirici edir. Həmçinin, antioksidant xüsusiyyətlərə malikdir və immunitet sistemini dəstəkləyir.

Hazırlanması: Kiwano, təzə halda yeyilə bilər. Qabığını doğrayıb içərisini qaşıqla çıxarmaq lazımdır. O, meyvə salatlarında, smoothielərdə, şirniyyatlarda və ya kokteyllərdə istifadə oluna bilər. Həmçinin, onun turş dadı, salsa souslarında və ya marinadlarda da istifadə edilməsinə imkan verir. Taylandda, kiwano qızardılaraq da yeyilir.

5. Jabuticaba (Braziliya Üzümü Ağacı): Ağacdan Doğrudan Yeyilən Meyvə

Jabuticaba, Braziliya və ya Cənubi Amerika mənşəli unikal bir meyvədir. Bu meyvənin ən qəribə cəhəti, birbaşa ağacın gövdəsindən və böyük budaqlarından çıxmasıdır. Bu fenomenə “kauliflori” deyilir və nadir hallarda rast gəlinir. Jabuticaba, üzümə bənzəyən kiçik, tünd bənövşəyi rəngli meyvələrdir. Dadı isə şirin, bir az turş və üzümə bənzəyir.

Jabuticaba ağacının adı, Tupi dilində “turtuga” (tısbağa) mənasını verən “jabuti” sözündən gəlir, çünki bu ağacın qabığı tısbağa qabığına bənzəyir. Bu ağaclar yavaş böyüyür və bol məhsul verir. Yerli əhali üçün bu meyvə, həm qida, həm də dərman mənbəyi olmuşdur.

Dadı və Toxuması: Jabuticaba-nın dərisi qalın və bir az acı ola bilər, lakin içərisi şirin, sulu və jele kimi bir pulp ilə doludur. Dadı, üzümə çox bənzəyir, lakin daha kompleks və dərin notlara malikdir. Bəzən portağal, banan və ya qarağat notları da hiss edilir.

Faydaları: Jabuticaba, antioksidantlarla, xüsusilə antosiyaninlərlə zəngindir. Bu maddələr, bədəni sərbəst radikallardan qorumağa kömək edir. Həmçinin, C vitamini və minerallar baxımından da zəngindir. Yerli əfsanələrə görə, bu meyvənin astma, ishal və digər xəstəlikləri müalicə etməyə kömək etdiyinə inanılır.

Hazırlanması: Jabuticaba, ən yaxşı təzə halda yeyilir. Meyvələri ağacdan yığıldıqdan sonra tez istehlak edilməsi tövsiyə olunur, çünki tez xarab olur. Qabığını soyub içərisini yemək olar. Həmçinin, jabuticaba mürəbbə, jelye, şərab, likör və ya meyvə şirəsi kimi məhsulların hazırlanmasında da istifadə olunur. Braziliyada “jabuticaba şirəsi” çox məşhurdur.

6. Akebia (Şokolad Sarmaşığı): Şirin Toxumlar və Maraqlı Qabıq

Akebia, Şərqi Asiya mənşəli bir sarmaşıq bitkisidir və onun meyvəsi, görünüşü və dadı ilə diqqət çəkir. Meyvənin qabığı, bənövşəyi və ya bəyaz rəngdə, qalın və toxumları ilə doludur. Qabığın içərisindəki şirin, qara, jele kimi toxumlar, şokoladlı pudingə bənzəyən bir dad verir. Bu səbəbdən də “şokolad sarmaşığı” kimi tanınır.

Akebia, Yaponiyada “murasaki akebi” və ya “akebi” kimi tanınır və yerli mətbəxdə xüsusi yeri var. Meyvənin yetişmə mövsümü payızdır və bu vaxtda toplanan meyvələr müxtəlif yeməklərdə istifadə olunur. Qəribə dadı, onu qeyri-adi qida axtaranlar üçün cəlbedici edir.

Dadı və Toxuması: Akebia meyvəsinin ən maraqlı hissəsi, içərisindəki şirin, jele kimi toxumlarıdır. Bu toxumlar, şokoladlı pudingə bənzəyən, zəngin və şirin bir dad verir. Qabığı isə bir qədər acı və ya qoxulu ola bilər, lakin bəzi Asiya ölkələrində qabıqdan da yeməklərdə istifadə olunur.

Faydaları: Akebia, vitaminlər və minerallarla zəngindir. Tərkibindəki antioksidantlar, bədəni zərərli maddələrdən qoruyur. Həmçinin, yerli təbabətdə iltihab əleyhinə və ağrı kəsici kimi istifadə olunur.

Hazırlanması: Akebia meyvəsi, əsasən təzə halda yeyilir. Qabığı açılır və içərisindəki şirin toxumlar çıxarılır. Bu toxumlar, şirniyyatlarda, desertlərdə, dondurmalarda və ya smoothielərdə istifadə oluna bilər. Yaponiyada, qızardılmış akebia qabığı da “age-akebi” adı ilə tanınan bir yemək kimi hazırlanır.

Nəticə

Dünyanın ən qəribə meyvə və tərəvəzləri ilə tanış olmaq, qida dünyasının nə qədər rəngarəng və təəccüblü olduğunu bir daha göstərir. Durianın kəskin qoxusuna baxmayaraq dadının zənginliyi, rambutanın “saçlı” görünüşü, Buddha’s Hand-in ətirli “barmaqları”, kiwanonun tikanlı qabığı, jabuticaba-nın ağacdan birbaşa yeyilən meyvələri və akebia-nın şokolad dadlı toxumları – bunların hər biri özündə unikal bir təcrübə və dad profili saxlayır.

Bu qəribə dadlılıqlar təkcə dad duyğumuzu deyil, həm də beynimizi də təxəyyülə və kəşfə sövq edir. Onları hazırlamaq və dadmaq, sadəcə bir yemək deyil, eyni zamanda fərqli mədəniyyətləri, təbiətin möcüzələrini və özümüzə qədər uzanan qida ənənələrini anlamaq deməkdir. Bu meyvə və tərəvəzlər bizə öyrədir ki, görünüş hər şey deyil və ən qəribə görünen şeylərin içində ən dadlı və faydalı sirlər gizlənə bilər.

Belə qeyri-adi qidalarla tanış olmaq və onları mətbəximizə daxil etmək, həyatımıza yeni dadlar, yeni hisslər və yeni biliklər qatacaq. Beləliklə, növbəti səyahətinizdə və ya yerli bazarlarda bu “qəribə dadlılıqlar” ilə qarşılaşsanız, bir cəsarətli addım atmaqdan və onların dünyasına səyahət etməkdən çəkinməyin. Kim bilir, bəlkə də sizin də sevimli “qəribə” meyvəniz bu siyahıdadır!

MÜƏLLİF Murad Əliyev