Tutuqusu Quşu – Morfologiyası, Davranışı, Qidalanması və Baxımı

January 3, 2026

9 2 minutes read

Tutuqusu quşu (latınca adı: Psittacula) dünyada ən tanınmış ev quşları sırasına daxildir. Parlaq rəngləri, canlı təbiəti və insanlarla asan ünsiyyət qurma qabiliyyəti sayəsində tutuqusular həm quş həvəskarları, həm də tədqiqatçılar üçün maraqlı obyekt olmuşdur. Bu məqalədə tutuqusunun morfologiyası, yaşayış mühiti, davranışı, qidalanma vərdişləri və insanlarla əlaqəsi haqqında ətraflı məlumat verəcəyik. Məqsədimiz oxucuya tutuqusunun həyatı haqqında tam təsəvvür yaratmaqdır.

Tutuqusu haqqinda melumat

Tutuqusunun Ümumi Təsviri və Morfoloji Xüsusiyyətləri

Tutuqusular orta ölçülü quşlardır və boyları təxminən 30–40 santimetr arasında dəyişir. Onların ən diqqət çəkən xüsusiyyəti parlaq, rəngarəng lələkləridir. Tutuqusuların bəziləri yaşıl, mavi, sarı və qırmızı rəngləri qarışdıraraq gözəl bir görünüş yaradır.

Baş və boyun: Tutuqusuların başı yuvarlaq və nisbətən böyükdür. Bəzi növlərdə boyun üzərində rəngli üzüklər olur.
Dimdik: Onların dimdiyi əyri və güclüdür, bu da onlara sərt qoz-fındıqları sındırmağa imkan verir.
Ayaqlar və pəncələr: Tutuqusuların ayaqları iki qabaq, iki arxa barmaqla qruplaşır (zygodactyl), bu da onlara budaqlara möhkəm yapışmaq və əşyaları tutmaq qabiliyyəti verir.
Lələklər və rənglər: Yaşıl əsas rəng, qırmızı və mavi vurğular tutuqusuların tanınmış görünüşünü yaradır.

Yaşayış Mühiti və Coğrafi Yayılması

Tutuqusular tropik və subtropik bölgələrdə yaşayırlar. Əsasən Hindistan, Şri-Lanka, Nepal və Cənub-Şərqi Asiyada yayılmışdır.

Meşələr və parklar: Tutuqusular tropik yağış meşələri və açıq ağaclıq ərazilərdə yaşayırlar.
Urban mühitlər: Bəzi tutuqusu növləri şəhər və kənd ərazilərinə uyğunlaşaraq ağaclara və park sahələrinə yerləşir.

Onların yaşayış mühitinin əsas şərti isə bolluqda qidalanma imkanları və yuva üçün kifayət qədər ağacın mövcudluğudur.

Davranış və Həyat Tərzi

Tutuqusular çox sosial quşlardır və sürülər halında yaşayırlar. Sürü daxilində kommunikasiya çox vacibdir və bu, onların təhlükələrdən qorunmasına və qida axtarışına kömək edir.

Aktivlik: Günün böyük hissəsini qidalanmaq, oynamaq və lələklərini təmizləmək ilə keçirirlər.
Oyuncaq davranışı: Tutuqusular əşyaları çeynəmək və tırmanmaqdan böyük zövq alırlar.
İntellekt və öyrənmə: Bu quşlar yüksək intellektə malikdir və insan səslərini təqlid edə bilirlər, sadə tapşırıqları öyrənməkdə sürətlidirlər.

Qidalanma Vərdişləri

Tutuqusular omnivor qidalanır, lakin əsasən bitki mənşəli qidalar üstünlük təşkil edir.

Əsas qida: Meyvə, giləmeyvə, toxum və qoz-fındıq.
Qidalanma üsulu: Güclü dimdikləri ilə sərt qabıqlı toxumları sınayırlar.
Suyun rolu: Təbii mühitdə su mənbələri yaxınlığında qalırlar, çünki gündəlik su istehlakı vacibdir.

Çoxalma və Bala Baxımı

Tutuqusular ilin müəyyən dövrlərində cütləşir və yuva qurur.

Yuva yerləri: Tutuqusular boş ağac oymaqlarında, bəzən süni yuvalarda da yaşayırlar.
Yumurtalar: Adətən 2–4 yumurta qoyurlar, inkubasiya dövrü 20–25 gün davam edir.
Bala baxımı: Həm ata, həm də ana quş balalara baxır, yemək gətirir və istilik təmin edir.

Səs və Kommunikasiya Üsulları

Tutuqusular səs baxımından çox zəngin quşlardır.

Səs təqlidi: İnsan sözlərini və digər səsləri təqlid edə bilirlər.
Kommunikasiya: Sürü içində siqnallar və çağırışlarla ünsiyyət qururlar.
Xəbərdarlıq səsləri: Təhlükə anında yüksək səsli çağırışlarla digər quşları xəbərdar edirlər.

Tutuqusunun İnsanlarla Əlaqəsi və Əhəmiyyəti

Tutuqusular ev quşu kimi çox məşhurdur. Onlar həm əyləncə, həm də tədqiqat məqsədləri üçün saxlanılır.

Ev quşu kimi: İntellekti və səs təqlidi qabiliyyəti onları populyar ev quşu edir.
Mədəni əhəmiyyət: Dünyanın bir çox ölkəsində tutuqusular dekorativ və simvolik quşlar hesab olunur.
Tədris və araşdırma: Quş davranışı və kommunikasiya tədqiqatlarında tutuqusular tez-tez nümunə kimi istifadə olunur.

Təhlükələr və Qorunma Tədbirləri

Tutuqusuların təbii mühiti bir sıra təhlükələrlə üzləşir:

Meşələrin məhv edilməsi: Yaşayış mühitinin azalması sürülərin azalmasına səbəb olur.
Ov və qaçaq ticarət: Ev quşu bazarına çıxarılması təbii populyasiyaya mənfi təsir göstərir.
Xəstəliklər: Məhdud sahədə saxlanılan tutuqusular virus və bakterial infeksiyalara qarşı həssasdır.

Qorunma tədbirləri: