Koala Haqqında Ətraflı Məlumat | Yaşayışı, Qidalanması və Qorunması
Koala — Avstraliyanın simvol heyvanlarından biridir. Çox vaxt “koala ayısı” adlandırılsa da, əslində koalalar ayı deyildir. Onlar marsupiallar qrupuna aiddir; yəni balaları doğulduqdan sonra ananın qarın poyçağında inkişaf edir. Koalalar yalnız Avstraliyada yaşayır və ekologiya elminin diqqət mərkəzindədir. Onlar nadir adaptasiyaları, qidalanma üsulu və həssas qorunma vəziyyəti ilə tanınır.
Koala haqqinda melumat
1. Koalanın Təsviri və Bioloji Xüsusiyyətləri
Koalanın elmi adı Phascolarctos cinereusdir. Bu sözlər “poyçaqlı ayı” və “kül rəngli” mənasını verir, lakin koalalar həqiqi ayılarla əlaqəli deyildir. Ən yaxın qohumları vombatlardır.
Koalaların bədəni 60–85 sm uzunluğunda və çəkisi 4–15 kq arasında dəyişir. Şimalda yaşayan koalalar yüngül, cənubda yaşayanlar isə daha ağır olur. Onların bədəni qısa, yumşaq tüklərlə örtülüdür və arxa hissədəki tüklər onları günəşin istisindən qoruyur.
Koalaların əllərində iki əks barmaq, arxa ayaqlarda isə iki barmaq birləşmişdir. Bu xüsusiyyətlər onların ağac budaqlarını möhkəm tutmasını təmin edir. Kiçik gözləri və böyük, tüklü qulaqları duyğu qabiliyyətlərini artırır, geniş burun isə yaxşı qoxu hissi üçün vacibdir.
2. Yaşayış Mühiti – Eucalyptus Meşələri
Koalalar yalnız Avstraliyada yaşayır. Onların əsas yaşayış sahəsi şərq və cənub-şərq Avstraliya meşələridir. Burada onlar həm qida tapır, həm də istirahət edirlər.
Koalaların həyatı üçün eucalyptus ağacları ikiqat rol oynayır:
- Qidalanma mənbəyi – koalalar yalnız bu ağacların yarpaqlarını yeyir.
- Yaşayış sahəsi – budaqlar onlara istirahət və qorunmaq üçün şərait yaradır.
İnsan fəaliyyəti – şəhərləşmə, kənd təsərrüfatı və odun emalı – koalaların yaşayış sahələrini məhdudlaşdırır və onların sayının azalmasına səbəb olur.
3. Qidalanma – Eucalyptus Yarpaqları
Koalaların qidası əsasən eucalyptus yarpaqlarıdır. Bu yarpaqlar bir çox heyvan üçün zəhərli olsa da, koalaların həzm sistemi onları zəhərsizləşdirə bilir.
Eucalyptus yarpaqları az enerji verir və çox sərtdir. Koalaların bağırsağında xüsusi bakteriyalar mövcuddur ki, bu yarpaqların liflərini parçalayır və toksinləri zərərsizləşdirir.
Koalalar gündə 1–1,3 kq yarpaq yeyirlər və enerjilərinin çoxunu həzmə sərf etdikləri üçün günün böyük hissəsini yatırlar. Onlar təxminən 18–22 saat yuxuda keçirirlər.
Yarpaqların tərkibində kifayət qədər su olduğu üçün koalalar nadir hallarda içkiyə ehtiyac duyur.
4. Davranış və Həyat Tərzi
Koalalar sakit və təklikdə yaşayan heyvanlardır. Onlar gecə fəal olur, gündüzləri isə yuxuda keçirirlər. Kişi koalalar öz ərazilərini qoxu ilə işarələyir və digər kişilərlə rəqabət aparırlar.
Koalalar uzun yürüşlər etmirlər, yalnız qida tapmaq üçün ağacdan ağaca hərəkət edirlər. Onların qoxu və eşitmə qabiliyyəti yaxşı inkişaf edib və bu vasitə ilə ən yaxşı yarpaqları seçirlər.
5. Çoxalma və Həyat Sikli
Koalaların çoxalma dövrü bəhərdən yayadəkdir. Kişi koalalar səslər çıxararaq dişiləri cəlb edir və digər kişilərlə rəqabət aparır.
Koalanın balasına “joey” deyilir. Balalar doğulduqda çox balaca, gözləri bağlı və tüksüz olur. Doğulduqdan sonra dərhal ananın poyçağına girir və orada böyüyür.
- Gestasiyanın müddəti: 33–35 gün
- Poyçaqda qalma: 6 ay
- Arxaya keçmə və müstəqillik: təxminən 12 ay
Koalalar adətən ildə bir bala verir, nadir hallarda əkizlər ola bilər.
6. Təhdidlər və Həssaslıq
Koalalar təhlükə altında olan növlər sırasındadır. Onların əsas təhdidləri:
- Yaşayış sahəsinin məhdudlaşması – şəhərləşmə və kənd təsərrüfatı meşələri məhv edir.
- Yabanı alovlar – meşə yanğınları koalaların həyatına birbaşa təhlükə yaradır.
- Xəstəliklər – chlamydia kimi xəstəliklər körpələrdə kısırlaşmaya və ölümə səbəb ola bilər.
- İqlim dəyişikliyi – quraqlıqlar və temperatur artımı koalaların həyatını çətinləşdirir.
7. Koalanın Ekoloji və Mədəni Əhəmiyyəti
Koalalar yalnız ekologiya üçün deyil, həm də turizm və mədəniyyət üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Onlar Avstraliya turizminin simvoludur və hər il milyonlarla turistin diqqətini çəkir.
Aborigen mədəniyyətində koalalar miflərdə və nağıllarda xüsusi rol oynayır. Bu heyvan Dreamtime hekayələrində yer alır və yerli xalqlar tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.
8. Koalanın Gələcəyi və Qorunma
Koalaların gələcəyi üçün bir neçə vacib tədbir önəmlidir:
- Yaşayış sahələrinin qorunması – meşələrin bərpası və qorunması vacibdir.
- İqlim dəyişikliyi ilə mübarizə – temperatur artımı və quraqlıqların qarşısının alınması.
- Xəstəliklərə qarşı tədbir – vaksin və baytarlıq yardımı.
- Maarifləndirmə – insanlara koalaların həyatı və qorunma üsulları barədə məlumat vermək.
