İtburnu – Faydaları, İstifadəsi və Sağlamlıq Üçün Təbiət Hədiyyəsi

January 9, 2026

4 2 minutes read

İtburnu, digər adı ilə Rosa canina, gül ailəsinə aid olan kiçik, tikanlı kol bitkisidir. Bu bitki Avropa, Asiya və Şimali Afrikanın müəyyən bölgələrində təbii şəkildə yetişir və min illərdir ki, insanlar tərəfindən həm qida, həm də dərman məqsədilə istifadə olunur. İtburnunun əsas xüsusiyyəti onun meyvələrinin yüksək C vitamini tərkibi və güclü antioksidant xüsusiyyətləridir.

İtburnu, adətən yaz aylarında çiçək açır və yay aylarında kiçik, yuvarlaq, qırmızı meyvələr verir. Meyvələri həm təzə, həm də qurudulmuş şəkildə istifadə edilə bilər. Onun həm evdə çay, mürəbbə, şərbət, həm də təbii dərman preparatları hazırlanır.

Itburnu haqqinda melumat

İtburnunun tarixi və mənşəyi

İtburnu tarixi çox qədimlərə gedib çıxır. Arxeoloji tədqiqatlar göstərir ki, insanlar itburnunu min illərdir ki, həm qida, həm də tibbi məqsədlər üçün istifadə edirlər. Antik Romada və Yunanıstanda itburnu artıq tanınır və immuniteti gücləndirmək üçün çay şəklində qəbul edilirdi. Orta əsrlərdə Avropada həkimlər itburnunu müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində istifadə etmişlər.

İtburnunun tərkibi

İtburnu meyvələrinin kimyəvi tərkibi çox zəngindir və insan sağlamlığı üçün faydalıdır. Əsas komponentlər aşağıdakılardır:

C vitamini – Meyvələrin əsas xüsusiyyəti, 100 qram təzə itburnunda 200–500 mg C vitamini ola bilər. Bu, portağal və limondan dəfələrlə çoxdur.
A vitamini – Göz sağlamlığı üçün vacibdir.
E vitamini – Dəri hüceyrələrinin qorunmasına və yaşlanmanın gecikməsinə kömək edir.
Minerallar – Kalsium, dəmir, maqnezium və sink.
Antioksidantlar – Flavonoidlər və karotenoidlər, sərbəst radikallara qarşı mübarizə aparır.
Pektin və liflər – Həzm sistemini tənzimləyir və toksinlərin orqanizmdən çıxarılmasına kömək edir.

Bu zəngin tərkib itburnunu təbii vitamin və minerallar baxımından əvəzolunmaz edir.

İtburnunun faydaları

1. İmmunitet sistemini gücləndirir

İtburnu C vitamini ilə zəngin olduğundan soyuqdəymə və qrip mövsümündə immunitetin gücləndirilməsində mühüm rol oynayır. Araşdırmalar göstərir ki, itburnu qəbul edən insanlar daha az xəstələnir və bədən daha tez sağalır.

2. Ürək-damar sağlamlığına faydalıdır

Antioksidantlar və flavonoidlər itburnunun tərkibində ürək-damar sistemi üçün faydalıdır. Onlar xolesterol səviyyəsini tənzimləyir, damarları möhkəmləndirir və qan dövranını yaxşılaşdırır.

3. Dəri və göz sağlamlığı

A və E vitaminləri ilə zəngin olması itburnunu göz sağlamlığı və dəri baxımı üçün ideal edir. Dəriyə elastiklik verir, qocalma əlamətlərini gecikdirir və gözləri sərbəst radikalların zərərindən qoruyur.

4. Həzm sistemi üçün faydaları

İtburnu meyvələrindəki liflər həzm prosesini asanlaşdırır, bağırsaq fəaliyyətini tənzimləyir və qəbizlik problemini azaldır. Pektin isə toksinlərin orqanizmdən çıxmasına kömək edir.

5. İltihab əleyhinə təsir

İtburnu antiinflamatuar xüsusiyyətlərə malikdir. Bu xüsusiyyət artrit və digər iltihablı xəstəliklərin müalicəsində kömək edə bilər.

İtburnunun istifadəsi

İtburnunu müxtəlif formalarda istifadə etmək mümkündür:

1. Çay

Qurudulmuş itburnu meyvələrindən hazırlanan çay ən məşhur istifadələrdən biridir. Çay həm immuniteti gücləndirir, həm də yüngül sakitləşdirici təsir göstərir.

Hazırlanma qaydası:

1-2 xörək qaşığı qurudulmuş meyvəni stəkan qaynar suya əlavə edin.
10-15 dəqiqə dəmləyin.
İstəsəniz bal əlavə edə bilərsiniz.

2. Şirə və mürəbbə

Təzə itburnu şirəsi vitaminlərlə zəngindir. Mürəbbə də qış aylarında immuniteti gücləndirmək üçün əla seçimdir.

3. Tabletlər və kapsullar

Apteklərdə itburnu ekstraktı şəklində tablet və kapsullar da satılır. Bu formalar daha rahat istifadəyə imkan verir.

4. Dəri baxımı məhsulları

Krem və losyonlarda itburnu yağı dərini nəmləndirir, çatlamaları azaldır və yara izlərinin görünməsini azaldır.

İtburnu ilə bağlı diqqət edilməli məqamlar

İtburnu meyvəsi çox turşdur, buna görə həzm sistemi həssas olan insanlar az miqdarda istifadə etməlidir.
Hamilə və süd verən qadınlar həkim məsləhəti olmadan itburnu qəbul etməməlidir.
Allergik reaksiyalara qarşı diqqətli olmaq lazımdır.

İtburnunun ekologiyası və yetişdirilməsi

İtburnu kol bitkisi soyuq iqlim şəraitinə dözümlüdür və az su ilə də yetişə bilir. Təbii şəraitdə qumlu və daşlı torpaqları üstün tutur. Yetişdirilməsi nisbətən asandır və bağçılıq sahələrində həm dekorativ, həm də faydalı bitki kimi istifadə olunur.