Donor Olmaq: Qan, Orqan və Kök Hüceyrə Donorluğu
Həyat bəzən gözlənilməz sınaqlarla doludur. İnsanlar xəstəliklərlə üzləşir, bəzi hallarda isə onların həyatı başqasının köməyindən asılı olur. Bu kömək bəzən qan, orqan, sümük iliyinə və ya ana südünə ehtiyac şəklində olur. Elə burada donor olmaq anlayışı ortaya çıxır. Donor olmaq, sadə desək, başqasının həyatını xilas etmək üçün özünüzdən bir hissəni paylaşmaq deməkdir.
Donor olmaq həm fərdi, həm də cəmiyyət üçün böyük əhəmiyyətə malikdir. Statistikaya görə, qan və orqan donorlarının sayı kifayət etmədiyi üçün hər il minlərlə insan həyatdan erkən ayrılır. Azərbaycanda və dünya miqyasında donorluq barədə maarifləndirmə işləri getdikcə artmaqdadır, lakin hələ də çox insan bu prosesi tam anlamır. Bu məqalədə donor olmanın bütün növləri, prosedurları, faydaları və təhlükəsizlik qaydaları barədə ətraflı məlumat veriləcək.
Donor olmaq haqqinda melumat
Donor olma növləri
Donor olmaq müxtəlif formada ola bilər. Ən çox rast gəlinən növlər bunlardır:
- Qan donorluğu – ən yayılmış və həyati önəmli donor növüdür.
- Orqan donorluğu – böyrək, qaraciyər, ürək və digər həyati orqanların transplantasiyası üçün edilir.
- Sümük iliyinin və kök hüceyrələrin donorluğu – xərçəng və qan xəstəliklərinin müalicəsində həyati əhəmiyyət daşıyır.
- Ana südü donorluğu – xüsusilə xəstə və erkən doğulmuş körpələr üçün çox vacibdir.
Hər növ donorluq fərqli qaydalar və kriteriyalar tələb edir, lakin məqsəd eynidir: həyat xilas etmək.
Qan donorluğu
Qan donorluğu dünyada ən geniş yayılmış donor növüdür və təxminən hər 2 saniyədən bir insan qan transfuziyasına ehtiyac duyur. Qan donorluğu həm müalicə, həm də fövqəladə vəziyyətlərdə həyati rol oynayır.
Kim qan verə bilər?
- 18–65 yaş arasında sağlam insanlar
- Çəkisi 50 kq-dan yuxarı olan şəxslər
- Xroniki xəstəlikləri olmayan, son 6 ayda ciddi əməliyyat keçirməmiş şəxslər
Qan vermək prosesi
- Qeydiyyat – donor əvvəlcə qeydiyyatdan keçərək tibbi sorğu doldurur.
- Tibbi yoxlama – qan təzyiqi, hemoglobin səviyyəsi və ümumi sağlamlıq yoxlanılır.
- Qan götürülməsi – təxminən 450 ml qan xüsusi steril şüşəyə toplanır.
- Bərpa – donorun bədəni qan həcmini 24–48 saat ərzində bərpa edir.
Sağlamlığa təsiri
Mütəxəssislər qeyd edir ki, qan vermək sağlamlığa zərər vermir, əksinə bəzən qan dövranını stimullaşdırır və psixoloji məmnuniyyət gətirir.
Orqan donorluğu
Orqan donorluğu iki formada həyata keçirilir:
- Həyatda donor olmaq – böyrək və qaraciyər kimi bəzi orqanlar həyat yoldaşı və ya yaxın qohumlar arasında verilir.
- Öldükdən sonra donor olmaq – ürək, qaraciyər, ağ ciyər kimi həyati orqanlar ölümündən sonra transplantasiya üçün istifadə edilə bilər.
Orqanların uyğunluğu donor və alıcı arasında genetik və immunoloji testlərlə yoxlanılır. Azərbaycanda orqan transplantasiyası qanunla tənzimlənir və yalnız tibbi göstərişlərə əsasən həyata keçirilir.
