Qiyabi Təhsil Nədir? Qəbul Qaydaları, Təhsil Haqqı və Üstünlükləri
Müasir dövrdə təhsil anlayışı klassik auditoriya divarlarını çoxdan aşıb. İş qrafiki, ailə öhdəlikləri, coğrafi məsafə və ya ikinci ali təhsil istəyi kimi səbəblər bir çox insanı daha çevik təhsil formalarına yönəldir. Bu formaların içində qiyabi təhsil xüsusi yer tutur. Qiyabi təhsil, ən sadə dillə desək, təhsili iş və şəxsi həyatla uzlaşdırmağa imkan verən, tələbənin universitetlə fiziki təmasını minimuma endirən ali təhsil formasıdır.
Bu məqalədə qiyabi təhsil nədir, necə təşkil olunur, kimlər üçün uyğundur, üstünlükləri və çatışmazlıqları nələrdir, qəbul prosesi necədir, diplomun hüquqi qüvvəsi varmı və gələcək perspektivləri nədən ibarətdir – bütün bu suallara sıfırdan başlayaraq aydın, məntiqli və axıcı şəkildə cavab verəcəyik. Məqsədimiz odur ki, mövzu ilə ilk dəfə tanış olan oxucu belə, məqalənin sonunda qiyabi təhsil haqqında tam təsəvvürə malik olsun.
Qiyabi tehsil haqqinda melumat
Qiyabi təhsil nədir?
Qiyabi təhsil ali təhsilin elə bir formasıdır ki, burada tədrisin əsas hissəsi müstəqil öyrənmə üzərində qurulur. Tələbələr dərslərin böyük hissəsini özləri öyrənir, yalnız müəyyən vaxtlarda – adətən sessiya dövründə – universitetə gələrək imtahan və ya seminarları verirlər.
Əyani təhsildə tələbə həftə ərzində müntəzəm olaraq dərslərə qatıldığı halda, qiyabi təhsildə bu məcburiyyət yoxdur. Təhsil prosesi daha çox məsafədən öyrənmə, metodik vəsaitlər, onlayn resurslar və müəllimlə məhdud görüşlər əsasında təşkil olunur.
Sadə desək, qiyabi təhsil “öz vaxtını özü planlaşdıran tələbələr” üçündür.
Qiyabi təhsilin yaranma və inkişaf tarixi
Qiyabi təhsil yeni anlayış deyil. Onun kökləri XX əsrin əvvəllərinə gedib çıxır. İlk qiyabi təhsil proqramları sənayeləşmə dövründə, işləyən insanların təhsil ala bilməsi üçün yaradılmışdır. Zaman keçdikcə poçt vasitəsilə göndərilən dərs materiallarını elektron platformalar əvəz etdi.
Bu gün isə qiyabi təhsil rəqəmsal texnologiyalarla birləşərək daha əlçatan və funksional hala gəlib. Xüsusilə son illərdə onlayn təhsil sistemlərinin inkişafı qiyabi təhsilin keyfiyyətini və populyarlığını xeyli artırıb.
Qiyabi təhsil kimlər üçün uyğundur?
Qiyabi təhsil hər kəs üçün ideal seçim olmaya bilər. Lakin müəyyən kateqoriyalar üçün bu təhsil forması əvəzolunmazdır:
- İşləyən şəxslər – tam ştat işləyən, lakin ali təhsil almaq istəyənlər üçün
- İkinci ali təhsil almaq istəyənlər – artıq bir diplomu olan, amma ixtisasını dəyişmək və ya genişləndirmək istəyənlər
- Regionlarda yaşayanlar – universitetlərdən uzaqda yaşayan və hər gün dərsə gedə bilməyənlər
- Ailə öhdəlikləri olanlar – xüsusilə valideynlər üçün çevik seçim
Əgər özünüidarəetmə və məsuliyyət hissin güclüdürsə, qiyabi təhsil sənin üçün doğru yol ola bilər.
Qiyabi təhsil necə təşkil olunur?
Qiyabi təhsil prosesinin əsas xüsusiyyəti tələbənin müstəqil öyrənməsidir. Tədris adətən aşağıdakı mərhələlərdən ibarət olur:
Tədris materiallarının verilməsi
Universitet tərəfindən dərs proqramı, metodik vəsaitlər, elektron kitablar və tapşırıqlar təqdim olunur. Tələbə bu materialları müəyyən müddət ərzində müstəqil şəkildə öyrənir.
Sessiya dövrü
İldə adətən 1–2 dəfə sessiya keçirilir. Bu müddətdə tələbələr universitetə gələrək:
- İmtahanlar verir
- Kurs işlərini müdafiə edir
- Lazım olduqda seminar və məsləhət dərslərində iştirak edir
Qiymətləndirmə
Qiymətləndirmə imtahanlar, testlər, yazılı işlər və bəzən onlayn tapşırıqlar əsasında aparılır.
Qiyabi və əyani təhsilin fərqləri
Qiyabi təhsil ilə əyani təhsil arasında bir sıra mühüm fərqlər mövcuddur:
| Meyar | Əyani təhsil | Qiyabi təhsil |
|---|---|---|
| Dərsə davamiyyət | Mütləqdir | Məhduddur |
| Təhsil forması | Auditoriya əsaslı | Müstəqil və məsafədən |
| Zaman çevikliyi | Az | Yüksək |
| Sosial mühit | Aktiv | Məhdud |
| Təhsil haqqı | Adətən daha yüksək | Daha münasib |
Bu fərqlərdən də göründüyü kimi, qiyabi təhsil daha çox vaxt və məkan azadlığı təqdim edir.
Qiyabi təhsilin üstünlükləri
Qiyabi təhsilin populyarlığının artmasının əsas səbəbləri onun üstünlükləridir:
Zaman azadlığı
Tələbə öz dərs vaxtını özü planlaşdırır. Bu, iş və təhsili paralel aparmağa imkan verir.
Maddi baxımdan sərfəlilik
Qiyabi təhsil haqqı əksər hallarda əyani təhsildən daha aşağı olur. Üstəlik, yol və yaşayış xərcləri də azalır.
İş təcrübəsi ilə paralel inkişaf
Tələbə oxuya-oxuya işlədiyi üçün həm nəzəri bilik, həm də praktiki təcrübə qazanır.
Regionlardan əlçatanlıq
Böyük şəhərlərə köçmədən ali təhsil almaq imkanı yaradır.
Qiyabi təhsilin çatışmazlıqları
Hər üstünlüyün bir kölgəsi olduğu kimi, qiyabi təhsilin də müəyyən mənfi cəhətləri var:
Özünə nəzarət çətinliyi
Dərslər müstəqil olduğundan, motivasiya zəifdirsə, təhsil prosesi aksaya bilər.
Sosial mühitin məhdudluğu
Qrup yoldaşları və müəllimlərlə ünsiyyət daha az olur.
Praktiki məşğələlərin azlığı
Bəzi ixtisaslarda praktiki dərslərin məhdudluğu biliklərin tətbiqini çətinləşdirə bilər.
Qiyabi təhsilə qəbul qaydaları
Azərbaycanda qiyabi təhsilə qəbul əsasən Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) vasitəsilə həyata keçirilir. Qəbul prosesi belədir:
- Abituriyent mərkəzləşdirilmiş imtahanlarda iştirak edir
- Topladığı bala uyğun ixtisas seçimi edir
- Qiyabi təhsil forması olan ixtisasları qeyd edir
- Qəbul nəticələri elan olunur
Bundan əlavə, bəzi hallarda ikinci ali təhsil üçün müsahibə və ya sənəd qəbulu yolu ilə qəbul mümkündür.
Qiyabi təhsil haqqı
Qiyabi təhsil haqqı universitetdən, ixtisasdan və təhsil səviyyəsindən asılı olaraq dəyişir. Ümumilikdə isə:
- Qiyabi təhsil əyani təhsildən daha ucuzdur
- Dövlət universitetlərində qiymətlər nisbətən münasibdir
- Özəl universitetlərdə təhsil haqqı daha yüksək ola bilər
Bu səbəbdən qiyabi təhsil maddi imkanları məhdud olanlar üçün də real alternativ sayılır.
Qiyabi təhsil diplomu etibarlıdırmı?
Bu sual çoxlarının ağlını qurcalayır və cavab qısadır: Bəli, qiyabi təhsil diplomu tam hüquqludur.
Azərbaycan Respublikasında akkreditasiya olunmuş ali təhsil müəssisələrinin verdiyi qiyabi təhsil diplomları dövlət tərəfindən tanınır. Diplomda təhsil forması göstərilə bilər, lakin hüquqi baxımdan əyani diplomdan fərqi yoxdur.
Qiyabi təhsildən sonra iş imkanları
Qiyabi təhsil məzunları əmək bazarında əyani təhsil məzunları ilə eyni hüquqlara malikdir. İşəgötürənlər üçün əsas meyar:
- Bilik və bacarıq
- Praktiki təcrübə
- Şəxsi keyfiyyətlər
Hətta bəzi hallarda oxuya-oxuya işləyən qiyabi məzunlar daha üstün mövqedə olurlar. Çünki onların artıq real iş təcrübəsi olur.
Qiyabi təhsilin gələcəyi
Gələcəyə baxsaq, qiyabi təhsilin perspektivləri kifayət qədər ümidvericidir. Rəqəmsallaşma, onlayn platformalar və hibrid təhsil modelləri bu sahəni daha da inkişaf etdirəcək.
Yaxın illərdə:
- Qiyabi təhsildə onlayn dərslər artacaq
- İnteraktiv platformalar genişlənəcək
- Təhsil keyfiyyəti daha da yüksələcək
Yəni qiyabi təhsil sadəcə alternativ deyil, gələcəyin əsas təhsil modellərindən birinə çevrilməkdədir.
