Şirvanşahlar Sarayı – Tarixi, Memarlığı və Əhəmiyyəti | Bakı
Bakı şəhərinin ən qədim və ən sirli məkanlarından biri olan Şirvanşahlar Sarayı, təkcə bir memarlıq kompleksi deyil, həm də Azərbaycan tarixinin, dövlətçilik ənənələrinin və mədəni irsinin daşlaşmış yaddaşıdır. İçərişəhərin ən yüksək nöqtəsində yerləşən bu möhtəşəm saray əsrlər boyu siyasi qərarların verildiyi, hökmdarların yaşadığı və tarixin axarını dəyişən hadisələrin şahidi olmuşdur.
Bu məqalədə Şirvanşahlar Sarayı haqqında ətraflı məlumat, onun tarixi, memarlıq xüsusiyyətləri, tikililəri, mədəni və dini əhəmiyyəti, eləcə də müasir dövrdə rolu sistemli və aydın şəkildə izah ediləcək. Oxuyarkən özünüzü XV əsrin Bakısında hiss etməyiniz mümkündür — qorxmayın, zaman maşınına bilet tələb olunmur.
Sirvansahlar sarayi haqqinda melumat
Şirvanşahlar Sarayı nədir?
Şirvanşahlar Sarayı — XV əsrdə Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olmuş Bakıda inşa edilən, Şirvanşahlar sülaləsinin iqamətgahı kimi istifadə olunan geniş memarlıq kompleksidir. Bu saray Azərbaycan orta əsr memarlığının ən parlaq nümunələrindən biri hesab olunur.
Əsas açar sözlər:
- Şirvanşahlar Sarayı
- Şirvanşahlar Sarayı haqqında məlumat
- İçərişəhər Şirvanşahlar Sarayı
- Şirvanşahlar dövləti
Şirvanşahlar Dövlətinə Qısa Baxış
Şirvanşahlar kim idi?
Şirvanşahlar IX–XVI əsrlərdə indiki Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş güclü feodal dövlətin hökmdarları idi. Onlar əsasən Şirvan bölgəsini idarə edir, zamanla siyasi və mədəni təsirlərini genişləndirirdilər.
Paytaxtın Bakıya köçürülməsi
Əvvəllər Şamaxı olan paytaxt, güclü zəlzələlərdən sonra XV əsrdə Bakıya köçürüldü. Məhz bu dövrdə Şirvanşahlar Sarayı Bakıda inşa olunmağa başladı.
Şirvanşahlar Sarayının Tarixi
Tikilmə dövrü
Şirvanşahlar Sarayının əsas tikinti mərhələsi XV əsrin əvvəllərinə, xüsusilə Şirvanşah Xəlilullah I dövrünə təsadüf edir. Saray tək bir vaxtda yox, mərhələli şəkildə inşa olunmuşdur.
Tarixi hadisələr
- Səfəvilərin Bakını ələ keçirməsi
- Osmanlı–Səfəvi müharibələri
- Rus işğalları dövründə zərər görməsi
Bütün bu hadisələr sarayın taleyinə təsir etsə də, o, tarix səhnəsindən silinmədi — əksinə, daha da dəyərli oldu.
Şirvanşahlar Sarayı Kompleksi: Nələr Daxildir?
Şirvanşahlar Sarayı tək bir bina deyil, geniş memarlıq kompleksidir. Aşağıda kompleksə daxil olan əsas tikililər təqdim olunur.
Şirvanşahların Yaşayış Sarayı
Ümumi xüsusiyyətlər
Kompleksin əsas binası olan Şirvanşahlar Sarayı, hökmdar ailəsinin yaşadığı və rəsmi qəbul mərasimlərinin keçirildiyi məkan idi.
- İki mərtəbəli
- 50-dən çox otaq
- Qapalı həyət sistemi
- Təhlükəsizlik məqsədli planlama
Memarlıq üslubu
Sarayda Şirvan–Abşeron memarlıq məktəbinin bütün xüsusiyyətləri özünü göstərir:
- Sadə, lakin möhtəşəm formalar
- Daş üzərində incə oyma naxışlar
- Simmetriya və funksionallıq
Divanxana: Dövlətin Beyni
Divanxana nədir?
Divanxana saray kompleksinin ən mübahisəli və maraqlı tikililərindən biridir. Tədqiqatçılar onun:
- Məhkəmə zalı
- Dövlət şurası
- Ya da türbə kimi istifadə edildiyini ehtimal edirlər
Memarlıq xüsusiyyətləri
- Səkkizguşəli zal
- Günbəzlə örtülmüş əsas məkan
- Zərif daş ornamentləri
Bir sözlə, Divanxana orta əsr “parlament binası” təsiri bağışlayır — sadəcə Wi-Fi yoxdur.
Şirvanşahlar Türbəsi
Kimlər dəfn olunub?
Saray ərazisində yerləşən Şirvanşahlar türbəsi, sülalə üzvlərinin dəfn edildiyi məkan idi. Burada:
- Şirvanşah Xəlilullahın ailə üzvləri
- Şahzadələr və şahzadə xanımlar dəfn olunmuşdur
Memarlıq detalları
- Altıbucaqlı plan
- Günbəzli örtük
- Quran ayələri ilə bəzədilmiş daş kitabələr
Seyid Yəhya Bakuvi Türbəsi
Kim idi Seyid Yəhya Bakuvi?
Seyid Yəhya Bakuvi — XV əsrin görkəmli alim, filosof və sufi mütəfəkkiridir. O, Şirvanşahlar sarayında yaşamış və elmi fəaliyyət göstərmişdir.
Türbənin əhəmiyyəti
Bu türbə:
- Elmi irsin simvolu
- Dini-fəlsəfi mərkəz
- Ziyarətgah funksiyası daşımışdır
Saray Məscidi və Minarə
Məscidin rolu
Saray ərazisində yerləşən məscid, saray əhalisinin dini ehtiyaclarını qarşılayırdı.
- Kiçik, lakin funksional
- Minarəsi bu gün də qorunub saxlanılıb
- Minarədə kitabə mövcuddur (1441-ci il)
Hamam Kompleksi
Şərq hamam mədəniyyəti
Şirvanşahlar Sarayında yerləşən hamam, klassik Şərq hamamı prinsiplərinə uyğun tikilmişdir.
- Yeraltı quruluş
- İsti və soyuq otaqlar
- Su və istilik sistemi
Hamam yalnız təmizlik yox, həm də sosial ünsiyyət məkanı idi — orta əsrin “spa mərkəzi”.
Şirvanşahlar Sarayının Memarlıq Dəyəri
Şirvan–Abşeron memarlıq məktəbi
Saray bu məktəbin ən kamil nümunələrindən biridir:
- Yerli əhəng daşı
- İqlimə uyğun planlama
- Zəlzələyə davamlı konstruksiya
UNESCO Dünya İrsi Siyahısı
2000-ci ildə İçərişəhər, Qız Qalası və Şirvanşahlar Sarayı birlikdə UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir.
Müasir Dövrdə Şirvanşahlar Sarayı
Muzey kimi fəaliyyəti
Bu gün Şirvanşahlar Sarayı muzey-kompleks kimi fəaliyyət göstərir:
- Arxeoloji tapıntılar
- Tarixi eksponatlar
- Bələdçi turları
Turizm və mədəniyyət
Saray:
- Yerli və xarici turistlərin əsas ziyarət nöqtəsi
- Təhsil və mədəniyyət tədbirlərinin keçirildiyi məkan
- Azərbaycanın vizit kartlarından biridir
Şirvanşahlar Sarayı Haqqında Maraqlı Faktlar
- Saray tam simmetrik deyil, relyefə uyğun tikilib
- Bəzi otaqların funksiyası hələ də dəqiq bilinmir
- Yeraltı keçidlərin olduğu ehtimal edilir
- Bəzi daşlarda ustaların şəxsi nişanları var
Tarix bəzən danışır, bəzən də susur — Şirvanşahlar Sarayı hər ikisini ustalıqla bacarır.
