Niyazi Kimdir? – Azərbaycan Musiqisinin Dahi Dirijoru və Bəstəkarı
Azərbaycan musiqi tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların adı sadəcə bir insanı deyil, bütöv bir dövrü, bir məktəbi və bir mədəniyyət anlayışını ifadə edir. Niyazi də məhz bu nadir sənətkarlardandır. O, təkcə görkəmli dirijor və bəstəkar deyil, eyni zamanda Azərbaycan professional musiqisinin dünya miqyasında tanıdılmasında mühüm rol oynamış sənət dahisidir.
Niyazi haqqinda melumat
Niyazinin Tam Adı və Mənşəyi
Niyazi Zülfüqar oğlu Tağızadə-Hacıbəyov 20 avqust 1912-ci ildə Tiflisdə anadan olmuşdur. Onun doğulduğu ailə Azərbaycan musiqi tarixində xüsusi yer tutur.
Ailə Mühiti
Niyazi məşhur Hacıbəyovlar nəslinə mənsub idi. Onun əmisi dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyli, atası isə tanınmış bəstəkar və ictimai xadim Zülfüqar Hacıbəyov idi. Belə bir mühitdə böyüyən Niyazinin musiqiyə yönəlməsi təsadüfi deyildi – demək olar ki, musiqi onun “ana dili” idi.
Qısaca desək, Niyazi üçün notlar əlifba, orkestr isə danışıq vasitəsi idi.
Niyazinin Uşaqlıq və Gənclik İlləri
Niyazi uşaq yaşlarından musiqiyə böyük maraq göstərmişdir. O, ilk musiqi təhsilini ailəsində almış, daha sonra isə bu marağını peşəkar təhsillə möhkəmləndirmişdir.
Musiqi Təhsili
- Bakı Musiqi Texnikumu
- Moskva Dövlət Konservatoriyası
Moskva Konservatoriyasında təhsil alması onun dünyagörüşünü genişləndirmiş, klassik Qərb musiqisini dərindən mənimsəməsinə imkan yaratmışdır. Bu mərhələ Niyazinin gələcəkdə klassik Avropa musiqisi ilə Azərbaycan milli musiqisini ustalıqla sintez etməsinin əsasını qoymuşdur.
Niyazi – Dirijor Kimi Fenomen
Dirijorluq Sənətinə Gəlişi
Niyazi ilk dəfə dirijor pultuna qalxanda cəmi 20 yaşında idi. Gənc yaşına baxmayaraq, onun orkestr üzərində nəzarəti, musiqini “idarə etmə” bacarığı mütəxəssisləri heyrətləndirirdi.
Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri
Niyazi uzun illər Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin baş dirijoru olmuşdur. Onun rəhbərliyi dövründə orkestr:
- Peşəkarlıq səviyyəsini kəskin yüksəltdi
- Beynəlxalq festivallarda çıxış etdi
- Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərini dünyaya tanıtdı
O, orkestri sadəcə idarə etmirdi – onunla nəfəs alırdı.
Niyazinin Dirijorluq Üslubu
Niyazinin dirijorluq üslubu onu digər dirijorlardan açıq şəkildə fərqləndirirdi.
Əsas Xüsusiyyətlər
- Dərin emosional ifadə
- Dəqiq temp və dinamika
- Musiqi mətninə maksimum sadiqlik
- Eyni zamanda yaradıcı interpretasiya
Niyazi hər əsərə öz baxış bucağını qatır, lakin əsərin ruhunu heç vaxt itirmirdi. Bu balans onu dünya səviyyəli dirijor etmişdi.
Niyazi Bəstəkar Kimi
Niyazi təkcə dirijor deyil, həm də istedadlı bəstəkar idi. Onun əsərləri Azərbaycan musiqi mədəniyyətində xüsusi yer tutur.
Ən Məşhur Əsərləri
- “Rast” simfonik muğamı
- “Çitra” baleti
- Simfonik süitalar
- Kamera və instrumental əsərlər
Xüsusilə “Rast” simfonik muğamı Azərbaycan muğamının simfonik janrda ilk və ən uğurlu nümunələrindən biri hesab olunur.
Simfonik Muğam Janrında Niyazinin Rolu
Simfonik muğam Azərbaycan musiqisində çox xüsusi bir janrdır və Niyazi bu janrın inkişafında əsas fiqurlardan biri olmuşdur.
Muğam və Simfoniya Sintezi
Niyazi muğamın improvizasiya ruhunu simfonik formaya uyğunlaşdıraraq:
- Milli musiqini akademik səviyyəyə qaldırdı
- Qərb dinləyicisinə Şərq musiqisini anlaşılan etdi
- Azərbaycan musiqisini beynəlxalq səhnəyə çıxardı
Niyazinin Beynəlxalq Fəaliyyəti
Niyazi təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın bir çox ölkələrində tanınmış və sevilmişdir.
Çıxış Etdiyi Ölkələr
- SSRİ məkanında demək olar ki, bütün respublikalar
- Avropa ölkələri
- Asiya dövlətləri
O, bir çox xarici orkestrə dirijorluq etmiş, dünya musiqi ictimaiyyətində yüksək nüfuz qazanmışdır.
Niyazi və Üzeyir Hacıbəyli Ənənəsi
Niyazi Üzeyir Hacıbəylinin başladığı yolu davam etdirərək:
- Milli musiqi ideyasını qorudu
- Onu müasir forma ilə zənginləşdirdi
- Yeni nəsil bəstəkar və musiqiçilərə örnək oldu
Bu baxımdan Niyazini Üzeyir məktəbinin ən parlaq davamçılarından biri adlandırmaq olar.
Niyazinin Mükafat və Fəxri Adları
Niyazinin sənəti dövlət və ictimaiyyət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.
Əsas Mükafatlar
- SSRİ Xalq artisti
- Dövlət mükafatları
- Beynəlxalq musiqi mükafatları
Bu adlar sadəcə rəsmi titul deyil, onun sənətinin dəyərinin göstəricisidir.
Niyazinin Şəxsiyyəti və Xarakteri
Niyazi səhnədə tələbkar, həyatda isə incə ruhlu insan kimi tanınırdı.
Onu Tanıdan Cizgilər
- Yüksək intizam
- Musiqiyə sonsuz sevgi
- Sənətə kompromissiz yanaşma
Niyazi üçün musiqi iş deyil, həyatın özü idi.
Niyazinin Vəfatı və Xatirəsi
Niyazi 2 avqust 1984-cü ildə vəfat etmişdir. Lakin onun sənəti bu gün də yaşayır.
Xatirəsinin Yaşadılması
- Bakıdakı Niyazi adına küçə
- Konsertlər və yubiley gecələri
- Musiqi məktəblərində onun irsi
Niyazinin Azərbaycan Musiqisində Yeri
Bu gün Azərbaycan simfonik musiqisi deyəndə Niyazinin adı ilk çəkilənlərdəndir. O:
- Milli musiqini dünyaya tanıtdı
- Dirijorluq məktəbi yaratdı
- Azərbaycan musiqisinin səviyyəsini yüksəltdi
