Serçələr haqqında Ətraflı Məlumat | Ev və Dağ Serçələri, Qidalanma və Davranış

Serçələr, quşlar aləmində kiçik ölçülü və çox yayılmış növlərdən biridir. Onlar dünya üzrə geniş coğrafiyada yaşayırlar və insanların gündəlik həyatı ilə sıx bağlıdırlar. Bu məqalədə serçələr haqqında ətraflı məlumat, onların növləri, yaşayış mühiti, qidalanma vərdişləri, çoxalma və davranış xüsusiyyətləri haqqında tam təsvir veriləcək. Məqalə həmçinin serçələrin insan cəmiyyəti üçün əhəmiyyəti və onları qoruma yollarına toxunacaq.

Serce haqqinda melumat

---

Serçələrin ümumi xüsusiyyətləri

Serçələr (Passeridae) kiçik, aktiv və sosial quşlardır. Bədən uzunluqları adətən 12-18 sm arasında dəyişir və bədən çəkiləri 20-40 qram civarındadır. Onlar qısa, qalın dimdiklərə malikdirlər ki, bu da onlara müxtəlif növ toxum və kiçik həşəratları səmərəli yeməyə imkan verir. Serçələrin qanadları nisbətən qısadır, lakin tez-tez qısa məsafələrə sürətli uçuş etməyə imkan verir.

Fiziki xüsusiyyətlər

• Rəngləri: Ümumiyyətlə qəhvəyi, boz və açıq sarı tonlarda olur. Erkək və dişi fərdlər arasında rəng fərqləri ola bilər. Erkəklərin boyun, baş və sinə nahiyəsində daha parlaq və canlı rənglər müşahidə olunur.
• Dimdik: Qısa, qalın və sferik formada olur, əsasən toxumları sınıb yeməyə yararlıdır.
• Ayaqlar: Güclü və çevikdir, budaqlarda dayanmaq və torpaqda qida axtarmaq üçün uyğundur.

Serçələr ümumiyyətlə kiçik ölçülü olsalar da, sürətli hərəkətləri və diqqətcil davranışları ilə fərqlənirlər.

Serçələrin yaşayış mühiti

Serçələr çox geniş yaşayış mühitinə malikdirlər. Onlar həm şəhər mühitində, həm kənd yerlərində, həm də təbii meşə və düzənliklərdə yaşaya bilirlər. Serçələr adaptasiya qabiliyyəti yüksək olan quşlardır, buna görə də onlar insanların yaxınlığında rahatlıqla yaşayırlar.

• Şəhər mühiti: Parklar, həyətlər, bağçalar və küçələr serçələr üçün qida və sığınacaq baxımından əlverişlidir.
• Kənd yerləri: Toxum anbarları, tarlalar və heyvan sahələri onların əsas qida mənbəyidir.
• Təbii mühit: Meşə kənarları və çəmənliklər də serçələrin yuva qurması üçün əlverişlidir.

Mövsümi davranış

Bəzi serçə növləri qışda istilik axtarışı ilə cənub bölgələrinə miqrasiya edirlər, digər növlər isə qış boyunca da yaşayış yerlərində qalır. Bu davranış növdən və regionun iqlimindən asılıdır.

Serçələrin qidalanması

Serçələr omnivor quşlardır, yəni həm bitki, həm də heyvan mənşəli qidalarla qidalanırlar. Onların əsas qida mənbəyi toxumlar, buğda, arpa, qarğıdalı və kiçik həşəratlardır.

• Toxumlar: Serçələr üçün əsas qida mənbəyidir. Qalın dimdikləri vasitəsilə sərt toxum qabıqlarını asanlıqla qırırlar.
• Həşəratlar: Kiçik böcəklər, tırtıllar və milçəklər serçələr üçün zülal mənbəyidir, xüsusən balalarını bəsləyərkən.
• Meyvə və giləmeyvə: Yaz və yay mövsümündə meyvələr də qidalanmada iştirak edir.

Qidalanma zamanı serçələr torpaqda tırmanmaq, yerə baxmaq və səmərəli şəkildə toxum seçmək bacarığına malikdir. Onların qida tapmaq strategiyaları çox çevikdir və bəzən insan fəaliyyətindən asılı olaraq dəyişir.

Serçələrin çoxalması və yuva qurma

Serçələrin çoxalması mövsümə bağlıdır və bahar-yay aylarında baş verir. Bu dövrdə erkəklər dişiləri cəlb etmək üçün səslənir və rəqs hərəkətləri ilə nümayiş edirlər.

• Yuva: Serçələr yuvalarını müxtəlif yerlərdə qura bilirlər: ağac budaqlarında, damlarda, hətta binaların küncündə. Yuva qurmaq üçün ot, saman, tük və digər yumşaq materiallardan istifadə edirlər.
• Yumurtalar: Hər yumurtlama dövründə 3-6 yumurta qoyurlar. Yumurtalar adətən açıq mavi və ya krem rəngində olur və kiçik ləkələrlə bəzənir.
• Balalar: Yumurtalar 11-14 gün ərzində inkubasiya olunur. Balalar açıq və körpə doğulur, valideynləri onları qidalandırır və qoruyur.

Serçələrin çoxalması üçün əlverişli mühit onların populyasiyasının davamlılığını təmin edir.

Serçələrin davranış xüsusiyyətləri

Serçələr çox sosial quşlardır. Onlar adətən kiçik qruplar şəklində yaşayar və bir-birinə xəbərdarlıq etmə, təhlükədən qaçma və qida tapma kimi davranışlarda kömək edirlər.

• Sosial davranış: Serçələr böyük sürülərdə uçmaqla qida axtarışı zamanı təhlükədən qorunurlar.
• Səs və ünsiyyət: Serçələrin müxtəlif çağırış səsləri var. Erkəklər dişiləri cəlb etmək və ərazi müdafiəsi üçün yüksək və ritmik səslər çıxarır.
• Təhlükədən qaçma: İnsan və yırtıcı quşların yaxınlığında serçələr ani uçuşla qaçır və tez bir zamanda təhlükəsiz yerə sığınırlar.

Bu davranışlar serçələrin həyatda qalma bacarıqlarını artırır və onların insan mühitinə uyğunlaşmasını asanlaşdırır.

Serçələrin insan həyatı ilə əlaqəsi

Serçələr insanlar üçün həm faydalı, həm də maraqlı quşlardır. Onlar tarlalardakı zərərli həşəratları yeyərək kənd təsərrüfatına kömək edir, həm də şəhər və kənd yerlərində təbiət hissi yaradır.

• Ekoloji əhəmiyyət: Serçələr böcəkləri yeyərək ekosistemdə balansı qoruyur və bitkilərin toxumlarının yayılmasına kömək edirlər.
• Mədəni əhəmiyyət: Serçələr müxtəlif mədəniyyətlərdə xoşbəxtlik və sülh simvolu kimi qəbul edilir.
• Təbiət təhsili: Uşaqlar və tələbələr üçün serçələr təbiət müşahidəsi və ekologiya dərslərində maraqlı nümunədir.

Serçələrin insan ətrafında yaşaması onların həm ekoloji, həm də mədəni dəyərini artırır.

Serçələrin qorunması və təhlükələr

Dünyada serçə populyasiyası son illərdə azalmağa başlayıb. Bu, əsasən şəhərləşmə, pestisid istifadəsi, qida mənbələrinin azalması və iqlim dəyişikliyi ilə əlaqədardır.

• Qida mənbələrinin qorunması: Bağçalarda və park yerlərində toxum və su mənbələri təmin etmək serçələrin sağ qalmasına kömək edir.
• Pestisid istifadəsinin məhdudlaşdırılması: Kimyəvi maddələr serçələrin əsas qida mənbəyi olan böcəklərə təsir edir.
• Yuva yerlərinin qorunması: Binalarda və ağaclarda yuva üçün əlverişli yerlərin qorunması serçə populyasiyasını dəstəkləyir.

Təbiətin qorunması və insanın diqqətli davranışı serçələrin gələcək nəsillər üçün yaşamasını təmin edə bilər.

Serçə növləri

Dünyada serçələrin bir çox növü mövcuddur. Azərbaycanda ən çox yayılmış növlər bunlardır:

1. Ev serçəsi (Passer domesticus): İnsan yaşayış yerlərində ən çox rast gəlinən növdür.
2. Dağ serçəsi (Montifringilla nivalis): Daha çox dağlıq bölgələrdə rast gəlinir, qışda aşağı yerlərə enir.
3. Qara başlı serçə (Passer montanus): Kiçik meşə və bağlarda yayılmışdır, baş və boyun nahiyəsində qara rəngli ləkələr var.

Hər növün öz spesifik davranış və yaşayış xüsusiyyətləri vardır.