Donuz Haqqında Tam Məlumat | Biologiyası, Tarixi və Yetişdirilməsi
Donuzlar (elmi adı: Sus scrofa domesticus) dünyada insanlar tərəfindən min illərdir yetişdirilən və həm ərzaq, həm də iqtisadi məqsədlər üçün istifadə olunan məməlilərdir. Onlar, ağıllı, sosial və çox adaptiv heyvanlar kimi tanınır. Bu məqalədə siz donuzların biologiyası, tarixi, yaşayış mühiti, qidalanması, reproduksiyası, tibbi və iqtisadi əhəmiyyəti barədə ətraflı məlumat əldə edəcəksiniz.
Donuz haqqinda melumat
Donuzların Tarixi
Donuzlar insanların ən qədim evcil heyvanlarından biridir. Arxeoloji tapıntılar göstərir ki, donuzların evcilləşdirilməsi təxminən 9000 il əvvəl, Yaxın Şərq və Asiyada başlamışdır. Evcilləşdirilmiş donuzlar vəhşi donuzlardan (Sus scrofa) törəyib və müxtəlif növlər üzrə inkişaf etdirilmişdir.
Tarixi Gedişat
- Qədim dövrlər: Donuzlar əsasən qida məqsədilə saxlanılırdı. Əsasən ət və yağ əldə etmək üçün yetişdirilirdi.
- Orta əsrlər: Avropada donuzlar kənd təsərrüfatının ayrılmaz hissəsi olmuşdur. Onlar meşələrdə sərbəst otlardırılırdı.
- Müasir dövr: İndiki dövrdə donuzçuluq böyük sənaye sahəsinə çevrilmişdir. Onlar həm qida məhsulları, həm də tibbi araşdırmalar üçün yetişdirilir.
Donuzların Biologiyası
Donuzlar məməli heyvanlardır və Suidae ailəsinə aiddir. Onlar çox ağıllı, sosial və çevik heyvanlardır.
Fiziki xüsusiyyətləri
- Bədən quruluşu: Donuzlar orta ölçülü, yuvarlaq bədənli, qısa ayaqlı heyvanlardır. Dəri qatlı, qalın və adətən açıq çəhrayı və ya boz rəngdə olur.
- Ağırlıq: Yetişkin donuzların çəkisi 50–300 kq arasında dəyişir. Bəzi iri növlər 400 kq-dan da artıq çəkə bilər.
- Hiss orqanları: Donuzların burunları çox həssasdır və qida axtarışı üçün istifadə olunur. Eyni zamanda yüksək qoxu və eşitmə qabiliyyətinə malikdirlər.
- Dişlər: Donuzların dişləri böyüklüyə görə fərqlənir; xəsis dişlər yemək və müdafiə üçün istifadə olunur.
Reproduksiya və Həyat Dövrü
- Donuzlar cinsi yetkinliyə 5–6 aylıq yaşlarında çatır.
- Dişi donuzların (yafes) hamiləlik müddəti təxminən 114 gündür.
- Bir hamiləlikdə 6–12 balaca doğula bilər.
- Donuzların ömrü təbii şəraitdə 10–15 il, yetişdirildikdə isə 6–10 il olur.
Qidalanma və Pəhriz
Donuzlar omnivordur, yəni həm bitki, həm də heyvan mənşəli qidalarla qidalanırlar.
- Əsas qidalar: Taxıllar, tərəvəz, meyvələr, köklər, hətta kiçik həşəratlar.
- Su: Donuzlar çoxlu su içməyə ehtiyac duyur, çünki su onların həzm sisteminin düzgün işləməsi üçün vacibdir.
Donuzların Sosial Həyatı
Donuzlar sosial heyvanlardır və qruplar halında yaşayırlar. Bu qruplar “çobanlıq” və ya “sürü” adlanır. Onlar arasında güclü sosial əlaqələr mövcuddur:
- Bir-birinə qulluq etmək və birlikdə qidalanmaq.
- Qrup lideri adətən yaşlı və təcrübəli dişi donuz olur.
- Sosial davranışlar onların intellektual bacarıqlarını göstərir.
Donuzların İqtisadi Əhəmiyyəti
Donuzlar iqtisadi baxımdan çox qiymətli heyvanlardır. Onların yetişdirilməsi həm ətdən, həm də digər məhsullardan faydalanmaq üçün aparılır.
Ət və Məhsullar
- Donuz əti: Dünyada ən çox istifadə olunan ət növlərindən biridir. Protein, vitamin B12 və digər qidalandırıcı maddələrlə zəngindir.
- Donuz yağı: Yemək üçün istifadə edilir və bəzi sənaye sahələrində də tətbiq olunur.
- Dəri: Dəri və dəri məhsulları geyim və ayaqqabı sənayesində istifadə olunur.
Tibbi və Biotexnoloji Əhəmiyyət
- Donuzlar laboratoriya heyvanı kimi də istifadə olunur, çünki onların fiziologiyası insan fiziologiyasına çox bənzəyir.
- Orqan transplantasiyasında donuz orqanları tədqiqat məqsədilə istifadə olunur (xenotransplantasiya).
Donuzların Yetişdirilməsi
Donuzçuluq sahəsi həm kiçik, həm də iri təsərrüfatlarda aparıla bilər. Yetişdirmə prosesi bir neçə mərhələdən ibarətdir:
Mühit və Məskunlaşma
- Donuzlar üçün geniş və təmiz məkan təmin edilməlidir.
- Onlar həm açıq, həm də qapalı sahələrdə saxlanıla bilər.
Qidalanma və Baxım
- Düzgün pəhriz donuzların sağlam böyüməsi və məhsuldarlığı üçün vacibdir.
- Su, vitamin və minerallar balanslı şəkildə verilməlidir.
Sağlamlıq və Profilaktika
- Donuzlar müxtəlif xəstəliklərə həssasdır. Buna görə vaksinasiya və müntəzəm sağlamlıq yoxlamaları aparılmalıdır.
Donuzların Mədəniyyət və İnsan Həyatındakı Rolu
Donuzlar bir çox mədəniyyətlərdə müxtəlif simvolik mənalara malikdir.
- Asiyada: Donuz zənginlik və bərəkət rəmzi sayılır.
- Avropada: Ənənəvi kənd təsərrüfatının simvoludur.
- Ədəbiyyat və media: Donuzlar tez-tez ağıllı, cəsur və bəzən gülməli obrazlar kimi təsvir olunur.
