Sultan Süleyman Kimdir? Qanuni Sultan Süleymanın Həyatı, Fəthləri və Tarixi Rolu
Tarix boyu bir çox hökmdar gəlib-keçsə də, bəziləri yalnız yaşadıqları dövrü deyil, əsrlər boyu sonrakı nəsillərin yaddaşını da formalaşdırmışdır. Sultan Süleyman bu nadir tarixi şəxsiyyətlərdən biridir. O, Osmanlı imperiyasının ən qüdrətli dövrünün simvolu, Avropa tarixində “Möhtəşəm Süleyman”, Şərq mənbələrində isə “Qanuni Sultan Süleyman” kimi tanınır.
Bu məqalədə Sultan Süleymanın həyatı, hakimiyyətə gəlişi, hərbi yürüşləri, hüquq sistemi, mədəniyyət və elmə verdiyi töhfələr, ailə həyatı və ölümündən sonra buraxdığı tarixi miras sıfırdan və sadə dillə izah ediləcək. Məqsəd oxucunun mövzu haqqında tam və aydın təsəvvür əldə etməsidir.
Sultan Süleymanın Doğumu və Uşaqlıq İlləri
Sultan Süleyman nə vaxt və harada doğulub?
Sultan Süleyman 6 noyabr 1494-cü ildə, Osmanlı imperiyasının Trabzon sancaq mərkəzində dünyaya gəlmişdir. Atası Osmanlı sultanı Yavuz Sultan Səlim, anası isə Ayşe Hafsa Sultan olmuşdur.
Trabzon dövrünün mühüm ticarət və mədəniyyət mərkəzlərindən biri idi. Bu şəhərdə böyüyən Sultan Süleyman erkən yaşlardan etibarən həm Şərq, həm də Qərb mədəniyyətlərinin təsiri ilə formalaşmışdır.
Təhsili və gənclik illəri
Osmanlı şahzadələrinin təhsili son dərəcə ciddi idi. Sultan Süleyman:
- Qurani-Kərimi,
- İslam hüququnu (fiqh),
- Tarix və fəlsəfəni,
- Riyaziyyat və coğrafiyanı,
- Ərəb və fars dillərini
mükəmməl səviyyədə öyrənmişdir.
Eyni zamanda o, şeir yazır, qızıl və gümüş emalı ilə maraqlanır və sənətkarlığa xüsusi diqqət göstərirdi. Şeirlərini “Muhibbi” təxəllüsü ilə yazmışdır.
Sultan Süleymanın Taxta Çıxması
Hakimiyyətə gəlişi
Sultan Süleyman 1520-ci ildə atası Yavuz Sultan Səlimin vəfatından sonra, cəmi 26 yaşında Osmanlı taxtına çıxmışdır.
Taxta çıxdığı zaman Osmanlı imperiyası:
- Güclü orduya,
- Geniş ərazilərə,
- Mərkəzləşdirilmiş idarəetməyə
malik idi. Lakin Sultan Süleyman bu gücü daha da genişləndirərək imperiyanı dünya səviyyəli supergüc halına gətirmişdir.
Qanuni Sultan Süleyman Adının Mənası
Niyə “Qanuni” adlandırılır?
Sultan Süleyman Şərq dünyasında “Qanuni” adlandırılmışdır. Bunun əsas səbəbi:
- Dövlət qanunlarını sistemləşdirməsi,
- Şəriət və örfi hüququ uyğunlaşdırması,
- Ədalətli məhkəmə sistemi qurması
olmuşdur.
Onun hazırlatdığı qanunlar yüzillər boyu Osmanlı dövlət idarəçiliyinin əsasını təşkil etmişdir.
Sultan Süleyman Dövründə Osmanlı İmperiyasının Ərazisi
Sultan Süleymanın hakimiyyəti dövründə Osmanlı imperiyası ən geniş sərhədlərinə çatmışdır.
İmperiyanın əhatə etdiyi ərazilər
- Anadolu və Balkanlar
- Orta Avropa (Macarıstanın böyük hissəsi)
- Şimali Afrika (Əlcəzair, Tunis)
- Orta Şərq (İraq, Suriya, Hicaz)
- Qara dəniz, Aralıq dənizi və Qırmızı dəniz sahilləri
Bu dövrdə Osmanlı imperiyası üç qitədə hökmranlıq edirdi.
Sultan Süleymanın Hərbi Yürüşləri
Belqradın fəthi (1521)
Sultan Süleymanın ilk böyük hərbi uğuru Belqradın fəthi olmuşdur. Bu qələbə Osmanlıların Avropaya doğru irəliləməsinin yolunu açdı.
Rodosun fəthi (1522)
Rodos adası Avropalı səlibçi qüvvələrin əsas bazası idi. Sultan Süleyman uzun mühasirədən sonra adanı fəth edərək Aralıq dənizində Osmanlı üstünlüyünü təmin etdi.
Mohaç Döyüşü (1526)
Mohaç döyüşü Osmanlı tarixinin ən sürətli və ən həlledici qələbələrindən biri sayılır.
- Macar ordusu cəmi 2 saatda məğlub edildi
- Macarıstan krallığı faktiki olaraq süqut etdi
Bu döyüş Sultan Süleymanı Avropada “Möhtəşəm” edən əsas hadisələrdən biridir.
Vyana yürüşləri
Sultan Süleyman iki dəfə Vyanaya yürüş etmişdir. Hərçənd şəhər fəth edilməsə də, Osmanlı ordusunun Avropanın mərkəzinə qədər irəliləməsi böyük siyasi təsir yaratmışdır.
Dənizçilik və Barbaros Hayreddin Paşa
Sultan Süleyman dövründə Osmanlı donanması da zirvəyə çatmışdır.
- Barbaros Hayreddin Paşa Osmanlı donanmasının baş komandanı olmuşdur
- Aralıq dənizi uzun müddət “Osmanlı gölü”nə çevrilmişdir
- Preveze Dəniz Döyüşü (1538) Avropa donanmalarının məğlubiyyəti ilə nəticələnmişdir
Sultan Süleyman və Hüquq Sistemi
Qanunların yenilənməsi
Sultan Süleyman:
- Vergi sistemini tənzimləmiş,
- Torpaq mülkiyyətini qaydaya salmış,
- Dövlət məmurlarının səlahiyyətlərini müəyyənləşdirmişdir.
Ədalət onun hakimiyyətinin əsas prinsipi idi.
Mədəniyyət, Elm və Memarlıq
Memarlıq sahəsində irsi
Sultan Süleyman dövründə Mimar Sinan kimi dahi memar fəaliyyət göstərmişdir.
Ən məşhur əsərlər:
- Süleymaniyyə məscidi
- Şahzadə məscidi
- Mihrimah Sultan məscidləri
Bu tikililər bu gün də İstanbulun simvoludur.
Ədəbiyyat və incəsənət
Sultan Süleyman özü də şair idi. Onun divanı Osmanlı ədəbiyyatının qiymətli nümunələrindəndir.
Sultan Süleymanın Ailə Həyatı
Hürrem Sultan
Sultan Süleymanın ən məşhur həyat yoldaşı Hürrem Sultan olmuşdur.
- Dövlət işlərinə təsiri olmuşdur
- Xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə tanınmışdır
- Osmanlı sarayında yeni dövrün başlanğıcı hesab olunur
Övladları
Sultan Süleymanın bir neçə oğlu olmuşdur. Onlardan ən məşhuru sonradan taxta çıxan II Səlimdir.
Ölümü və Son Yürüşü
Sultan Süleyman 1566-cı ildə Zigetvar yürüşü zamanı vəfat etmişdir.
- 72 yaşında
- Taxtda 46 il
- Döyüş meydanında vəfat edən nadir hökmdarlardan biri
Onun ölümü Osmanlı tarixində bir dövrün sonu kimi qiymətləndirilir.
Sultan Süleymanın Tarixdə Yeri və İrsi
Niyə Sultan Süleyman bu qədər önəmlidir?
- Osmanlı imperiyasını zirvəyə çatdırmışdır
- Qanun və ədalət anlayışını sistemləşdirmişdir
- Şərq və Qərb dünyasında hörmət qazanmışdır
- Mədəniyyət və memarlıqda iz buraxmışdır
Bu səbəblə Sultan Süleyman təkcə Osmanlı deyil, dünya tarixinin ən böyük hökmdarlarından biri sayılır.
