Manqust Haqqında Məlumat – Xüsusiyyətləri, Növləri və Yaşayış Tərzi
Manqust (ingiliscə mongoose) kiçik və orta ölçülü, çevik bədən quruluşuna malik yırtıcı məməlilər qrupuna aid bir heyvandır. İlk baxışda bir qədər gəlincik və ya dovşanabənzər görünə bilsə də, manqustlar özünəməxsus davranışları, zəkası və xüsusilə ilanlara qarşı mübarizə qabiliyyəti ilə tanınırlar. Dünyanın bir çox yerində manqust “ilan ovçusu” kimi tanınır və bu xüsusiyyəti onu insanlar üçün maraqlı və eyni zamanda faydalı canlıya çevirir.
Manqust haqqında melumat
Manqustun Elmi Təsnifatı
Manqustlar zooloji baxımdan Herpestidae fəsiləsinə aiddir. Bu fəsiləyə daxil olan heyvanlar əsasən yırtıcı məməlilərdir və Carnivora dəstəsinə daxildirlər.
Elmi təsnifat qısa şəkildə belədir:
- Aləm: Animalia (Heyvanlar)
- Tip: Chordata (Xordalılar)
- Sinif: Mammalia (Məməlilər)
- Dəstə: Carnivora (Yırtıcılar)
- Fəsilə: Herpestidae (Manqustlar)
- Cins və növlər: 30-dan çox növ
Manqustların 30-dan artıq fərqli növü mövcuddur və bu növlər ölçü, rəng, davranış və yaşayış mühiti baxımından bir-birindən fərqlənir.
Manqustun Mənşəyi və Yayılma Arealı
Manqust Harada Yaşayır?
Manqustların əsas yayılma arealı aşağıdakı bölgələri əhatə edir:
- Afrika (ən çox növ burada yaşayır)
- Cənubi Asiya (Hindistan, Şri-Lanka, Pakistan)
- Cənub-Şərqi Asiya
- Yaxın Şərqin bəzi hissələri
Bundan əlavə, insanlar tərəfindən bəzi ərazilərə süni şəkildə introduksiya edilmişdir. Məsələn, Karib adalarına manqustlar ilan və siçan populyasiyasını azaltmaq məqsədilə gətirilmişdir.
Təbii Mühitləri
Manqustlar müxtəlif ekosistemlərdə yaşaya bilirlər:
- Savannalar
- Meşələr
- Çöllər
- Kənd təsərrüfatı əraziləri
- Hətta bəzi yaşayış məntəqələrinin ətrafı
Bu uyğunlaşma qabiliyyəti manqustların geniş coğrafiyada yaşamasına imkan verir.
Manqustun Fiziki Xüsusiyyətləri
Bədən Quruluşu
Manqustlar uzun və elastik bədənə malikdirlər. Bu quruluş onlara sürətlə hərəkət etməyə və dar yerlərə girməyə imkan verir.
Əsas fiziki xüsusiyyətlər:
- Bədən uzunluğu: 25–60 sm
- Quyruq uzunluğu: 20–50 sm
- Çəki: 300 qramdan 5 kq-a qədər
- Qısa ayaqlar, iti pəncələr
- Uzun və sivri burun
Kürk və Rəng
Manqustların kürkü adətən:
- Qəhvəyi
- Boz
- Sarımtıl
- Qara tonlarda olur
Kürk sıx və qısa olduğu üçün həm isti, həm də qoruyucu funksiyaya malikdir.
Manqustun Qidalanması
Manqust Nə ilə Qidalanır?
Manqustlar ət yeyən (karnivor) heyvanlardır, lakin bəzi növlər hərtərəfli qidalanma xüsusiyyəti də göstərir.
Əsas qida mənbələri bunlardır:
- İlanlar (xüsusilə zəhərli ilanlar)
- Kərtənkələlər
- Siçanlar və digər kiçik məməlilər
- Böcəklər və sürfələr
- Quş yumurtaları
- Meyvələr və bitkilər (nadir hallarda)
İlanlara Qarşı Mübarizə Bacarığı
Manqustun ən məşhur xüsusiyyəti onun ilanlara qarşı döyüş qabiliyyətidir. Bu, iki əsas səbəbdən mümkündür:
- Çeviklik və sürət – manqust ilanın hücumundan tez yayınır.
- Zəhərə qarşı müqavimət – manqustların sinir reseptorları ilan zəhərinə qarşı qismən davamlıdır.
Bu xüsusiyyət onu təbiətdə nadir və maraqlı canlılardan birinə çevirir.
Manqustun Davranış Xüsusiyyətləri
Sosial və Tək Yaşayan Növlər
Manqustlar davranış baxımından iki əsas qrupa bölünür:
- Tək yaşayan manqustlar
- Sosial, qrup halında yaşayan manqustlar
Məsələn, meerkat (Surikat) sosial manqust növüdür və koloniyalar şəklində yaşayır.
Zəka və Öyrənmə Qabiliyyəti
Manqustlar yüksək zəkaya malik heyvanlardır. Onlar:
- Problemləri həll edə bilirlər
- Qida tapmaq üçün alətlərdən istifadə edə bilirlər
- Təhlükəni erkən hiss edirlər
Bu xüsusiyyətlər manqustların təbiətdə sağ qalmasını asanlaşdırır.
Manqustun Çoxalması və Həyat Dövrü
Çoxalma Prosesi
Manqustların çoxalma dövrü əsasən mövsümi olur. Dişi manqust:
- Hamiləlik müddəti: 45–60 gün
- Bala sayı: 2–4 bala
Balalar doğulduqda kor və köməksiz olur, lakin qısa müddətdə inkişaf edirlər.
Ömür Uzunluğu
- Təbiətdə: 6–10 il
- Əsirlikdə: 12–15 il
Yaxşı şəraitdə manqustlar daha uzun ömür sürə bilirlər.
Manqustun Təbiətdə Rolu
Manqustlar ekosistemdə mühüm rol oynayır:
- Zərərverici gəmiricilərin sayını tənzimləyir
- İlan populyasiyasını balansda saxlayır
- Qida zəncirinin mühüm halqasıdır
Bu səbəbdən manqustlar ekoloji baxımdan faydalı heyvanlar hesab olunur.
Manqust və İnsanlar
Tarixi və Mədəni Əhəmiyyəti
Bəzi mədəniyyətlərdə manqust:
- Qoruyucu simvol
- Zəkanın təcəssümü
- Şər qüvvələrə qarşı mübarizə rəmzi
kimi qəbul edilir.
Ev Heyvanı Kimi Manqust
Bəzi ölkələrdə manqust ev heyvanı kimi saxlanılsa da, bu tövsiyə edilmir. Səbəblər:
- Vəhşi instinktlər
- Aqressiv davranış riski
- Qanuni məhdudiyyətlər
Manqustlar vəhşi təbiətdə yaşamalı olan heyvanlardır.
Manqust Haqqında Maraqlı Faktlar
- Manqust ilanla döyüşə girməzdən əvvəl xüsusi taktika qurur
- Bəzi manqust növləri “növbəçi” sistemi ilə işləyir
- Quyruqlarını tarazlıq üçün istifadə edirlər
- Çox güclü qoxu və eşitmə qabiliyyətinə malikdirlər
Manqust Növləri
Ən tanınmış manqust növləri bunlardır:
- Hind manqustu (Herpestes edwardsii)
- Meerkat (Surikat)
- Zolaqlı manqust
- Misir manqustu
- Cırtdan manqust
Hər növün özünəməxsus davranışı və yaşayış mühiti vardır.
Manqustların Qorunması və Təhlükələr
Təhlükə Faktorları
Manqustlar aşağıdakı səbəblərdən təhlükə altındadır:
- Yaşayış mühitinin məhv edilməsi
- Ovçuluq
- İnsan fəaliyyəti
- Ekosistemlərin pozulması
Qoruma Tədbirləri
Bir çox ölkədə manqustlar:
- Qorunan növlər siyahısına daxil edilib
- Milli parklarda mühafizə olunur
Bu tədbirlər onların nəsli kəsilməsinin qarşısını almağa yönəlib.
