Onurğa Sütunu: Anatomiyası, Funksiyaları və Sağlamlıq Məlumatları

2 weeks ago

26 3 minutes read

Onurğa sütunu, insan bədəninin ən mühüm skelet strukturlarından biridir. O, həm bədənin dayaq sistemi, həm də mərkəzi sinir sistemi üçün qoruyucu rol oynayır. Onurğa, müxtəlif hissələrdən ibarət olmaqla, başdan aşağıya doğru bədəni dəstəkləyir və hərəkətliliyi təmin edir. Bu məqalədə onurğa sütununun anatomiyası, funksiyaları, ümumi problemləri və onların qarşısının alınması barədə ətraflı məlumat verəcəyik.

Onurga sutunu haqqinda melumat

Onurğa Sütunu Nədir?

Onurğa sütunu, bir-birinə bağlı sümüklərdən — fəqərələrdən ibarət olan uzun və çevik bir strukturdur. O, başı bədənə bağlayan boyun bölgəsindən başlayaraq bel və çanaq bölgəsinə qədər uzanır. Onurğa sütunu insan skeletinin mərkəzi dəstəyidir və həmçinin onurğa beyni üçün qoruyucu qab təmin edir.

Onurğa sütunu aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir:

Dayaq funksiyası: Bədənin dik durmasını təmin edir.
Hərəkətliliyi təmin etmək: İnsanın əyilməsi, bükülməsi və dönməsi mümkündür.
Sinir sistemini qorumaq: Onurğa beyni onurğa sütunu vasitəsilə qorunur.
Şok udma: Fəqərələr və aralarındakı disklər yürüş, qaçış və digər hərəkətlər zamanı şoku azaldır.

Onurğa Sütununun Anatomiyası

Onurğa sütunu ümumilikdə 33-34 fəqərədən ibarətdir və bunlar beş əsas hissəyə bölünür:

1. Boyun (Servikal) fəqərələr

Sayı: 7 fəqərə (C1-C7)
Xüsusiyyətləri: Boyun fəqərələri daha kiçik və çevikdir.
Funksiyası: Başın hərəkətliliyini təmin edir, boynu dəstəkləyir.
Xüsusi fəqərələr:
- Atlas (C1): Başın yuxarı hissəsini dəstəkləyir.
- Axis (C2): Başın dönməsini təmin edir.

2. Döş (Torakal) fəqərələr

Sayı: 12 fəqərə (T1-T12)
Xüsusiyyətləri: Daha iri və möhkəmdir, qabırğalarla birləşir.
Funksiyası: Döş qəfəsini qoruyur və bədənin dayaq strukturunu möhkəmləndirir.

3. Bel (Lomber) fəqərələr

Sayı: 5 fəqərə (L1-L5)
Xüsusiyyətləri: Ən böyük fəqərələrdir, ağır yük daşımaq üçün uyğunlaşdırılmışdır.
Funksiyası: Bədənin ağırlığını daşımaq və fleksibil hərəkət etmək.

4. Sacral fəqərələr

Sayı: 5 fəqərə (S1-S5), adətən birləşərək sakrum əmələ gətirir.
Xüsusiyyətləri: Beli və çanağı birləşdirir.
Funksiyası: Ayaqların hərəkətini və bədənin alt hissəsini dəstəkləyir.

5. Quyruq (Koksiks) fəqərələri

Sayı: 4-5 fəqərə, birləşərək quyruq sümüyünü əmələ gətirir.
Funksiyası: Bədən oturarkən tarazlığı təmin edir, əzələlərin və ligamentlərin birləşmə nöqtəsidir.

Onurğa Sütunu və Onun Hissələri Arasındakı Disklər

Fəqərələr arasında intervertebral disk adlanan xüsusi yastıqlar yerləşir. Bu disklər:

Şok uducu: Gəzərkən, qaçarkən və ya digər fiziki fəaliyyət zamanı sarsıntını azaldır.
Hərəkətlilik: Onurğanın əyilməsinə və burulmasına imkan verir.
Disk strukturu:
- Nüvəs pulposusu: Yumşaq, jel kimi mərkəz.
- Anulus fibrosus: Xarici sərt təbəqə, disk nüvəsini qoruyur.

Disklərin sağlamlığı onurğa sütununun funksionallığı üçün vacibdir. Disklərin zədələnməsi bel ağrıları, boyun ağrıları və digər problemlərə səbəb ola bilər.

Onurğa Sütununun Əyri Forması

Onurğa sütunu düz xəttdə deyil, müxtəlif əyriliklərə malikdir:

Lordoz: Boyun və bel bölgəsində daxilə doğru əyrilik.
Kifoz: Döş bölgəsində xarici doğru əyrilik.

Bu əyriliklər bədən ağırlığını tarazlayır və şok udma funksiyasını artırır.

Onurğa Sütununun Funksiyaları

Onurğa sütunu bir neçə əsas funksiyanı yerinə yetirir:

Dayaq və Struktur: Onurğa bədən üçün skelet dayağıdır.
Hərəkətlilik: Fərqli istiqamətlərdə əyilmə, bükülmə, dönmə mümkün olur.
Sinir Qoruma: Onurğa beyni və sinir lifləri fəqərələr tərəfindən qorunur.
Qan Damarlarını Dəstəkləmə: Fəqərələrdən keçən qan damarları bədənin müxtəlif bölgələrinə qida və oksigen çatdırır.

Onurğa Sütunu Problemləri

Onurğa sütunu müxtəlif səbəblərdən zədələnə və xəstəliklərə meylli ola bilər. Bunlar əsasən aşağıdakılardır:

1. Skolioz

Onurğa sütununun yanlara əyilməsi ilə xarakterizə olunur.
Ən çox uşaq və yeniyetmələrdə rast gəlinir.

2. Kifoz

Döş bölgəsinin xarici doğru əyriliyi, “hörgüç” görünüşü yaradır.

3. Lordoz

Belin daxilə doğru artıq əyriliyi.

4. Disk Herniyası

Disk nüvəsinin xaricə çıxaraq sinirləri sıxması.
Bel və boyun ağrısı, ayaqlarda və ya qollarda uyuşma yarada bilər.

5. Osteoporoz

Sümük kütləsinin azalması və fəqərələrin zəifləməsi.

6. Travmalar

Düşmə, avtomobil qəzaları və idman zədələri onurğa sütununa ciddi təsir göstərə bilər.

Onurğa Sütununun Sağlamlığının Qorunması

Onurğa sütununun sağlam qalması üçün bir neçə əsas qaydaya riayət etmək vacibdir:

Düzgün duruş: Oturarkən və ayaqda dik durmaq.
Müntəzəm hərəkət: Yüngül idman və gediş-gəliş.
Ağırlığın düzgün paylanması: Yükləri bərabər daşımaq.
Yastıq və yataq seçimi: Boyun və bel əyriliyini dəstəkləyən məhsullar.
Vitamin və minerallar: Kalsium və D vitamini sümük sağlamlığı üçün vacibdir.
Müalicə və profilaktika: Ağrılar və hər hansı deformasiya halında vaxtında həkimə müraciət etmək.