Komputer Hissələri Haqqında Tam Məlumat | Prosessor, RAM, GPU, SSD
Komputerlər müasir dövrün ən vacib texnoloji alətlərindən biridir. Hər gün məktəblərdə, ofislərdə, laboratoriyalarda və evlərimizdə onlardan istifadə edirik. Lakin komputerin necə işlədiyini, onun daxili hissələrinin funksiyalarını və necə bir-biri ilə əlaqəli olduğunu hər kəs bilmir. Bu məqalədə komputer hissələri haqqında ətraflı məlumat veriləcək, hər bir komponentin rolu, növləri və xüsusiyyətləri izah olunacaq. Məqsədimiz oxucuya komputerlərin əsas quruluşunu və onların iş prinsiplərini başa salmaqdır.
Komputer hisseleri haqqinda melumat
1. Komputer Hissələrinin Əsas Anlayışı
Komputer, müxtəlif komponentlərin birləşməsindən ibarət bir sistemdir. Hər bir hissə müəyyən funksiyanı yerinə yetirir və digər komponentlərlə qarşılıqlı əlaqədə işləyir. Komputer hissələri iki əsas kateqoriyaya bölünür: aparat (hardware) və proqram təminatı (software). Bu məqalədə diqqət yalnız aparat hissələrinə yönəldiləcək.
Komputerin əsas hissələrinə aşağıdakılar daxildir:
- Prosessor (CPU)
- Yaddaş (RAM və ROM)
- Anakart (Motherboard)
- Qrafik kartı (GPU)
- Saxlama qurğuları (HDD, SSD)
- Giriş və çıxış cihazları (klaviatura, siçan, monitor)
- Enerji təminatı (Power Supply Unit – PSU)
- Soyutma sistemləri (fanlar, su soyutma)
- Optik və digər əlavə cihazlar (DVD, Blu-ray, USB)
Hər bir komponentin rolu və xüsusiyyəti komputerin ümumi performansını birbaşa təsir edir. İndi bu komponentləri ətraflı izah edək.
2. Prosessor (CPU) – Komputerin Beyni
Prosessor (Central Processing Unit – CPU) komputerin beyni hesab olunur. O, bütün əməliyyatları icra edir və məlumatların işlənməsini təmin edir. Prosessorun əsas funksiyaları bunlardır:
- Məlumatların işlənməsi və hesablama əməliyyatlarının aparılması
- Proqramların və əməliyyat sisteminin idarə olunması
- Digər komponentlərlə sinxron işləmə
Prosessorun Əsas Xüsusiyyətləri
- Çəkirək sayı (Cores) – Prosessorlar bir və ya bir neçə çəkirəyə malik ola bilər. Çəkirək sayı artdıqca paralel işləmə qabiliyyəti yüksəlir.
- Saat tezliyi (Clock Speed) – Prosessorun saniyədə neçə əməliyyat icra edə biləcəyini göstərir. GHz ilə ölçülür.
- Keş yaddaşı (Cache) – Tez-tez istifadə olunan məlumatları müvəqqəti saxlayaraq işləmə sürətini artırır.
Populyar Prosessor Növləri
- Intel Core i3, i5, i7, i9
- AMD Ryzen 3, 5, 7, 9
Prosessor seçimi komputerin performansını birbaşa təsir etdiyi üçün çox vacibdir. Məsələn, oyun kompüterləri və qrafik dizayn üçün yüksək tezlikli və çox çəkirəkli prosessorlar tövsiyə olunur.
3. Yaddaş (RAM və ROM)
RAM (Random Access Memory)
RAM komputerin işləmə zamanı məlumatları müvəqqəti saxladığı yaddaşdır. O, kompüterin sürətini və çoxproqramlı işləmə qabiliyyətini artırır. RAM-lə işləyən proqramlar sürətli açılır və məlumatlar tez emal olunur.
Əsas xüsusiyyətləri:
- Tutumu – GB ilə ölçülür (məsələn, 8GB, 16GB, 32GB)
- Tezliyi – MHz ilə ölçülür, RAM-in məlumat ötürmə sürətini göstərir
- Tipi – DDR3, DDR4, DDR5
ROM (Read-Only Memory)
ROM daimi yaddaşdır və sistem proqramlarını saxlayır. Bu yaddaş kompüter söndükdən sonra belə məlumatı itirmir. Əsasən BIOS və firmware burada yerləşir.
4. Anakart (Motherboard)
Anakart bütün komputer hissələrini birləşdirən əsas platanın adıdır. Prosessor, yaddaş, qrafik kartı və digər komponentlər anakarta birləşdirilir. Anakartın əsas funksiyaları:
- Komponentlər arasında məlumat ötürülməsini təmin etmək
- Enerji paylanmasını idarə etmək
- Periferik cihazlarla əlaqə yaratmaq
Anakartın Növləri
- ATX – Standart masaüstü komputerlər üçün
- Micro-ATX – Kiçik ölçülü sistemlər üçün
- Mini-ITX – Kompakt sistemlər və HTPC-lər üçün
Anakart seçimi komputerin ümumi imkanlarını və genişlənmə qabiliyyətini müəyyən edir.
5. Qrafik Kartı (GPU)
Qrafik kartı (Graphics Processing Unit – GPU) vizual məlumatları emal edən və ekran üzərində göstərən komponentdir. Oyunlar, qrafik dizayn, video redaktə və süni intellekt tətbiqlərində əhəmiyyətlidir.
GPU-nun Əsas Xüsusiyyətləri
- Video yaddaş (VRAM) – GPU-nun öz yaddaşı, adətən 4GB-dan 24GB-a qədər olur
- Çip növü və saat tezliyi – Qrafik əməliyyatların sürətini müəyyən edir
- Portlar – HDMI, DisplayPort, DVI kimi çıxışlar monitorlarla əlaqəni təmin edir
Populyar GPU Markaları
- NVIDIA GeForce
- AMD Radeon
Yüksək performanslı qrafik kartları oyun və multimedia işləri üçün vacibdir.
6. Saxlama Qurğuları (HDD və SSD)
HDD (Hard Disk Drive)
HDD ənənəvi sərt disklərdir. Onlar maqnit platterlərdə məlumatları saxlayır. Əsas xüsusiyyətləri:
- Tutumu – TB ilə ölçülür
- Sürət – RPM (saniyədə fırlanma sayı)
- Ucuz qiymət, böyük yaddaş imkanları
SSD (Solid State Drive)
SSD daha sürətli və etibarlı yaddaşdır. Məlumatları flash yaddaşda saxlayır. Üstünlükləri:
- Yüksək oxuma və yazma sürəti
- Səssiz işləmə
- Enerji səmərəliliyi
Müasir komputerlərdə HDD və SSD birlikdə istifadə oluna bilər: SSD sistem və proqramlar üçün, HDD isə məlumat saxlamaq üçün.
7. Enerji Təminatı (PSU)
Power Supply Unit (PSU) komputerin bütün komponentlərinə enerji təmin edir. PSU-nun gücü (Watt) seçilən komponentlərin tələbinə uyğun olmalıdır.
Əsas xüsusiyyətləri:
- Tutumu – 300W-dan 1200W və daha çox
- Effektivlik – 80 PLUS sertifikatı enerji itkisini azaldır
- Port növləri – 24-pin ATX, CPU, PCIe və SATA kabel çıxışları
Yaxşı PSU komputerin stabilliyini və uzunömürlülüyünü təmin edir.
8. Soyutma Sistemləri
Komputer işlədikcə prosessor və GPU istilik əmələ gətirir. Soyutma sistemləri bu istiliyi aradan qaldırır.
Soyutma Növləri
- Hava soyutma – Fanlar vasitəsilə istiliyi azaldır
- Maye soyutma – Su və radiator vasitəsilə yüksək performanslı sistemlər üçün
- Termal pastalar – Prosessor və soyutma qurğusu arasında istilik ötürülməsini artırır
Effektiv soyutma komputerin performansını artırır və komponentlərin ömrünü uzadır.
9. Giriş və Çıxış Cihazları
Giriş Cihazları
- Klaviatura – Məlumat daxil etmək üçün
- Siçan (Mouse) – Kursoru idarə etmək üçün
- Mikrofon, joystick, skaner – Xüsusi funksiyalar üçün
Çıxış Cihazları
- Monitor – Vizual məlumatı göstərir
- Printer – Məlumatın kağız üzərinə çıxarılması
- Dinamiklər (speakers) – Səsi təmin edir
10. Əlavə Komponentlər
- Optik sürücülər (DVD/Blu-ray) – Diskdən məlumat oxuma və yazma
- USB və digər portlar – Xarici qurğuların qoşulması
- Şəbəkə kartları – İnternet və lokal şəbəkəyə qoşulma
11. Komputer Hissələrinin Əhəmiyyəti
Hər bir komputer hissəsi sistemin işləməsi üçün vacibdir. Prosessor sürəti, RAM tutumu, qrafik kartı və yaddaş növü bir-biri ilə uyğun işləməli, anakart bu əlaqəni təmin etməlidir. Düzgün seçilmiş və balanslı sistem yüksək performans və uzunömürlülük təmin edir.
Komputer hissələri haqqında məlumatlı olmaq, doğru seçim etmək və texniki problemləri anlamaq üçün vacibdir. Müasir dövrdə oyun kompüterləri, iş stansiyaları, ev komputerləri və serverlər üçün komponentlər fərqli tələblərə malikdir.
