Qız Qalası Haqqında Məlumat – Tarixi, Əfsanələri və Memarlıq Xüsusiyyətləri
Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhəri tarix, mədəniyyət və memarlıq baxımından zəngin irsə malikdir. Bu irsin ən möhtəşəm və ən sirli nümunələrindən biri Qız Qalasıdır. Minilliklərə söykənən tarixi, qeyri-adi memarlıq quruluşu və ətrafında dolaşan saysız-hesabsız əfsanələri ilə Qız Qalası təkcə Bakının deyil, bütövlükdə Azərbaycanın simvollarından birinə çevrilmişdir. Bu abidə həm yerli sakinlər, həm də xarici turistlər üçün böyük maraq doğurur.
Qiz qalasi haqqinda melumat
Qız Qalasının yerləşdiyi ərazi
Qız Qalası Bakı şəhərinin ən qədim hissəsi olan İçərişəhərdə yerləşir. İçərişəhər özü də tarixi-memarlıq qoruğu kimi tanınır və orta əsr şəhərsalma mədəniyyətinin canlı nümunəsidir. Qala Xəzər dənizinə yaxın ərazidə, strateji baxımdan çox əlverişli nöqtədə inşa edilib.
Bu yerləşmə təsadüfi deyil. Tarix boyu Bakı həm ticarət yollarının kəsişdiyi, həm də hərbi baxımdan önəmli mövqedə olub. Qız Qalası da bu mövqeyi nəzarətdə saxlamaq məqsədilə inşa edilmiş tikililərdən biri hesab olunur.
Qız Qalasının tarixi
Tikilmə dövrü ilə bağlı fərqli fikirlər
Qız Qalasının tikilmə tarixi barədə alimlər arasında vahid fikir yoxdur. Bəzi tədqiqatçılar qalaya eramızdan əvvəlki dövrlərə aid tikili kimi baxır, digərləri isə onun əsas hissəsinin orta əsrlərdə formalaşdığını iddia edir.
Əldə olan yazılı və arxeoloji məlumatlara əsasən, Qız Qalasının müxtəlif mərhələlərdə inşa edildiyi ehtimal olunur. Yəni qala bir dəfə yox, tarix boyu bir neçə dəfə yenidən qurulmuş və təkmilləşdirilmiş ola bilər.
Orta əsrlərdə Qız Qalası
Orta əsrlərdə Bakı şəhərinin müdafiə sistemində Qız Qalasının mühüm rolu olub. Şəhərin qala divarları ilə birlikdə bu tikili düşmən hücumlarına qarşı müdafiə məqsədi daşıyıb. Qalanın hündürlüyü və qalın divarları onun uzunmüddətli mühasirələrə davamlı olduğunu göstərir.
Qız Qalasının memarlıq xüsusiyyətləri
Ümumi quruluş
Qız Qalası silindrik formaya malikdir və təxminən 28 metr hündürlüyündədir. Qalanın divarlarının qalınlığı aşağı hissədə daha çox, yuxarı qalxdıqca isə nisbətən azalır. Bu memarlıq həlli həm dayanıqlılığı artırır, həm də müdafiə baxımından üstünlük yaradır.
Tikilidə ümumilikdə 8 mərtəbə mövcuddur. Mərtəbələr arasında daş pilləkənlər vasitəsilə keçid təmin edilir.
Tikinti materialları
Qız Qalası əsasən yerli əhəng daşından inşa olunub. Daşların keyfiyyəti və düzgün yerləşdirilməsi bu abidənin əsrlər boyu ayaqda qalmasını təmin edib. Bu, orta əsr Azərbaycan memarlığının yüksək səviyyədə inkişaf etdiyini göstərir.
Daxili quruluş
Qalanın daxili hissəsi sadə, lakin funksional şəkildə qurulub. Mərtəbələrdə kiçik otaqlar, nişlər və müşahidə üçün nəzərdə tutulmuş boşluqlar mövcuddur. Ən yuxarı mərtəbədən isə Bakı şəhərinə və Xəzər dənizinə geniş mənzərə açılır.
Qız Qalasının təyinatı haqqında nəzəriyyələr
Müdafiə qalası nəzəriyyəsi
Ən geniş yayılmış fikrə görə Qız Qalası müdafiə məqsədilə inşa edilib. Qalanın yerləşdiyi mövqe, qalın divarları və müşahidə imkanları bu nəzəriyyəni dəstəkləyir. Buradan həm dəniz, həm də quru tərəfdən gələn təhlükələri izləmək mümkün olub.
Mayak funksiyası
Bəzi tədqiqatçılar Qız Qalasının qədim dövrlərdə mayak kimi istifadə edildiyini düşünür. Xəzər dənizi sahilində yerləşməsi və hündürlüyü bu ehtimalı gücləndirir. Dənizçilər üçün işıq mənbəyi rolunu oynaması mümkündür.
Dini və astronomik məqsədlər
Digər bir nəzəriyyəyə görə Qız Qalası dini mərasimlər və ya astronomik müşahidələr üçün istifadə olunub. Qalanın bəzi memarlıq elementlərinin günəşin hərəkəti ilə uyğunluğu bu ehtimalı gündəmə gətirir.
Qız Qalası ilə bağlı əfsanələr
Qız və ata əfsanəsi
Ən məşhur əfsanələrdən birinə görə, bir hökmdar qızına vurulur və onunla evlənmək istəyir. Qız bu evliliyin qarşısını almaq üçün atasından yüksək bir qala tikdirməsini xahiş edir. Qala tamamlandıqdan sonra isə özünü onun zirvəsindən dənizə atır.
Bu əfsanə qalaya “Qız Qalası” adının verilməsi ilə əlaqələndirilir və xalq arasında geniş yayılıb.
Bakirəlik və müqəddəslik simvolu
Bəzi inanclara görə, qala heç vaxt düşmən tərəfindən tam ələ keçirilmədiyi üçün “qız” – yəni toxunulmaz, saf mənasını daşıyır. Bu baxımdan Qız Qalası müqəddəs və qorunan bir məkan kimi qəbul edilib.
Qız Qalasının mədəni əhəmiyyəti
Azərbaycan mədəniyyətində yeri
Qız Qalası Azərbaycan folklorunda, ədəbiyyatında, rəssamlıq və musiqisində tez-tez rast gəlinən motivdir. Bir çox şair və yazıçı bu abidəni ilham mənbəyi kimi istifadə edib.
Simvolik məna
Bu qala Bakının və ümumilikdə Azərbaycanın simvoluna çevrilib. Müxtəlif loqolarda, suvenirlərdə, rəsmi materiallarda Qız Qalasının təsviri istifadə olunur.
Qız Qalası bu gün
Muzey kimi fəaliyyəti
Hazırda Qız Qalası muzey kimi fəaliyyət göstərir. Burada ziyarətçilərə qalaya aid tarixi məlumatlar, maketlər və ekspozisiyalar təqdim olunur. Muzey həm yerli, həm də xarici turistlər üçün maraqlı məlumat mənbəyidir.
Turizm baxımından əhəmiyyəti
Qız Qalası Bakıya gələn turistlərin mütləq ziyarət etdiyi məkanlardan biridir. Buradan çəkilən fotolar, qalaya qalxaraq şəhərə baxış turistlər üçün unudulmaz təcrübə yaradır.
