Kəpənək Haqqında Məlumat – Kəpənəklərin Həyatı, Növləri və Təbiətdə Rolu

1 week ago

3 3 minutes read

Təbiətin ən zərif və diqqətçəkən canlılarından biri olan kəpənəklər, əsrlər boyu insanları valeh etmişdir. Rəngarəng qanadları, sakit uçuşları və qısa, lakin maraqlı həyat dövrləri ilə kəpənəklər həm estetik, həm də elmi baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Bir çox mədəniyyətdə kəpənək dəyişimin, yenilənmənin və azadlığın simvolu hesab olunur. Lakin onların yalnız gözəlliyi deyil, ekosistemdə oynadıqları rol da son dərəcə vacibdir.

Kepenek haqqında melumat

Kəpənək nədir?

Kəpənək – həşəratlar sinfinə aid olan, əsasən gündüz aktiv olan, iki cüt pullu qanada malik uçan canlıdır. Kəpənəklər bioloji baxımdan tam çevrilmə (metamorfoz) keçirən canlılara daxildir. Bu o deməkdir ki, onlar həyatları boyunca bir neçə fərqli mərhələdən keçirlər və hər mərhələdə tamamilə fərqli forma alırlar.

Kəpənəklər dünya üzrə demək olar ki, bütün qitələrdə yayılmışdır. Onlar yalnız Antarktidada yaşamır. İsti və mülayim iqlimlər kəpənəklər üçün daha əlverişli hesab olunur. Bu səbəbdən tropik bölgələrdə kəpənək növlərinin sayı daha çoxdur.

Kəpənəyin bioloji quruluşu

Kəpənəyin bədəni üç əsas hissədən ibarətdir:

1. Baş hissə

Baş hissədə kəpənəyin:

Gözləri
Bığcıqları
Ağız aparatı yerləşir

Kəpənəklərin gözləri çoxsaylı kiçik linzalardan ibarətdir və bu, onlara geniş bucaq altında görməyə imkan verir. Bığcıqlar isə əsasən istiqamət tapmaq və qoxuları hiss etmək üçün istifadə olunur.

2. Döş hissə

Döş hissə kəpənəyin hərəkət mərkəzi hesab olunur. Burada:

3 cüt ayaq
2 cüt qanad yerləşir

Qanadlar çox incə pulcuqlarla örtülüdür. Bu pulcuqlar qanadlara rəng verir və kəpənəyin digər canlılardan fərqlənməsinə səbəb olur.

3. Qarın hissə

Qarın hissədə daxili orqanlar, həzm və çoxalma sistemi yerləşir. Bu hissə həyat fəaliyyəti üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Kəpənəklərin həyat dövrü

Kəpənəklərin həyat dövrü dörd əsas mərhələdən ibarətdir. Bu proses biologiyada tam metamorfoz adlanır.

1. Yumurta mərhələsi

Kəpənəyin həyatı yumurta ilə başlayır. Dişi kəpənək yumurtalarını adətən bitkilərin yarpaqlarının alt hissəsinə qoyur. Bu bitkilər gələcək tırtıllar üçün qida mənbəyi olacaq.

Yumurta mərhələsi növdən və iqlim şəraitindən asılı olaraq bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər davam edə bilər.

2. Tırtıl mərhələsi

Yumurtadan çıxan canlıya tırtıl deyilir. Bu mərhələ kəpənəyin ən aktiv qidalanma dövrüdür. Tırtıllar davamlı olaraq yarpaqlarla qidalanır və sürətlə böyüyür.

Bu mərhələdə tırtıl bir neçə dəfə dərisini dəyişir. Məqsəd mümkün qədər enerji toplamaqdır.

3. Puppa (xrizalis) mərhələsi

Tırtıl müəyyən ölçüyə çatdıqdan sonra hərəkətsiz hala keçir və özünü bərk qabıqla örtür. Bu mərhələ kənardan passiv görünsə də, daxildə çox mürəkkəb dəyişikliklər baş verir.

Bu mərhələdə tırtılın bədəni tamamilə yenidən formalaşır və kəpənəyə çevrilir.

4. Yetkin kəpənək mərhələsi

Son mərhələdə kəpənək pupadan çıxır. Qanadları əvvəlcə nəm və bükülü olur, lakin qısa müddət ərzində açılaraq sərtləşir. Bundan sonra kəpənək uça və çoxala bilir.