Qurama nədir? Tarixi, prinsipləri və müasir istifadəsi

5 days ago

0 3 minutes read

Qurama, elm, texnologiya, incəsənət və ədəbiyyat sahələrində tez-tez rast gəlinən bir anlayışdır. Sadə dillə desək, qurama bir ideyanın, hadisənin və ya sistemin görünən və ya nəzəri strukturu, yəni onu başa düşmək və təhlil etmək üçün yaradılan model və ya şablon kimi qəbul edilir.

Bu anlayış həm fiziki, həm də nəzəri sahələrdə tətbiq olunur. Məsələn, mühəndislikdə bir maşının quraması onun işləmə prinsipini göstərən sxem və ya modeldir. Eyni zamanda, psixologiyada və ya sosial elmlərdə qurama, insan davranışlarını və ya sosial münasibətləri izah edən nəzəriyyə kimi qəbul edilir.

Qurama haqqinda melumat

Quramanın Tarixi

Qurama anlayışı insanın düşüncə tarixində qədim dövrlərə qədər gedib çıxır. İnsanlar öz ətraf mühitini anlamaq üçün təcrübədən və müşahidədən istifadə edərək ilk sadə modellər və sxemlər yaratmışlar.

Qədim dövrlər: Mezopotamiya və Misir sivilizasiyalarında qurama kimi yanaşmalar mühüm idi. Məsələn, astronomik hadisələri izah etmək üçün günəş, ay və ulduzların hərəkətini göstərən modellər yaradılıb.
Orta əsrlər: Filosoflar və elm adamları, Aristotel və Avicenna kimi düşünürlər, insan davranışlarını, təbiət hadisələrini və kainatın strukturunu izah edən nəzəri quramalar inkişaf etdirmişlər.
Müasir dövr: XVIII-XIX əsrlərdə elm və texnologiyanın inkişafı qurama anlayışını daha rəsmi və sistemli formaya gətirdi. Bu dövrdə riyaziyyat, fizika və biologiyada modellər, elmi nəzəriyyələr kimi qurama formalaşdı.

Tarixi baxımdan qurama insanın məlumatı sistemli şəkildə başa düşmək və paylaşmaq ehtiyacı ilə sıx bağlıdır.

Quramanın Məqsədi və Önəmi

Qurama yaratmaq və istifadə etmək müxtəlif məqsədləri əhatə edir:

Məlumatın strukturlanması: Qurama mürəkkəb məlumatları sadə, başa düşülən və vizual formada təqdim edir.
Proqnozlaşdırma və analiz: Qurama vasitəsilə gələcək hadisələri və nəticələri təxmin etmək mümkündür.
Problemlərin həlli: Qurama mürəkkəb problemləri anlamağa və həll yollarını tapmağa kömək edir.
Tədris və təhsil: Nəzəri quramalar öyrənmə prosesində anlayışı asanlaşdırır və tədris materiallarının effektivliyini artırır.
Elm və tədqiqat: Qurama elm adamlarına yeni nəzəriyyələr yaratmaq və mövcud bilikləri test etmək imkanı verir.

Əsas açar sözlər: quramanın məqsədi, quramanın əhəmiyyəti, qurama və tədris.

Qurama Növləri

Qurama müxtəlif sahələrdə fərqli formalarda və məqsədlərlə tətbiq olunur. Əsas növlər aşağıdakılardır:

1. Nəzəri Qurama (Teorik Model)

Nəzəri qurama, mövcud məlumatlar və müşahidələr əsasında ideya və ya sistemin izahını verən abstrakt modeldir. Bu, fiziki varlıq deyil, sadəcə anlayışı göstərmək üçün istifadə olunur.

Məsələn: Psixologiyada insan davranışlarını izah edən Freydin psixoanalitik nəzəriyyəsi nəzəri quramadır.

2. Praktiki Qurama (Tətbiqi Model)

Praktiki qurama real dünyadakı sistemlərin və proseslərin praktiki tətbiqini göstərir. Bu quramalar texnologiya və mühəndislik sahələrində geniş istifadə olunur.

Məsələn: Bir avtomobil mühərrikinin işləmə sxemi, elektrik şəbəkəsinin işləmə prinsipi.

3. Rəqəmsal və Simulyasiya Quraması

Texnologiyanın inkişafı ilə, quramalar artıq rəqəmsal alətlərdə və proqramlarda hazırlanır. Bu quramalar kompüter simulyasiyaları, virtual reallıq və proqram təminatında istifadə olunur.

Məsələn: Hava proqnoz sistemləri, fiziki təcrübələrin kompüter simulyasiyası.

4. Qrafik və Vizual Qurama

Vizual qurama məlumatın başa düşülməsini asanlaşdırır və müxtəlif sahələrdə tədris üçün istifadə olunur.

Məsələn: Şemalar, diaqramlar, axın sxemləri.

Əsas açar sözlər: qurama növləri, nəzəri qurama, praktiki qurama, vizual qurama.

Qurama Yaradılması Prosesi

Qurama yaratmaq müəyyən mərhələlərdən ibarətdir. Bunlar həm elmi tədqiqat, həm də praktiki layihələr üçün eyni prinsipdə işləyir:

Problemin müəyyənləşdirilməsi: İlk addım mövzunun və ya hadisənin dəqiq müəyyənləşdirilməsidir.
Məlumat toplanması: Qurama üçün mövcud məlumatların toplanması və analiz edilməsi vacibdir.
Modelin qurulması: Toplanmış məlumatlar əsasında qurama hazırlanır. Bu mərhələdə sxemlər, diaqramlar, simulyasiyalar və ya nəzəri ifadələr istifadə olunur.
Test və yoxlama: Qurama işlək vəziyyətdə yoxlanılır və mümkün düzəlişlər edilir.
Tətbiq və təqdimat: Son mərhələdə qurama praktiki olaraq tətbiq olunur və istifadəçilərə təqdim edilir.

Bu proses həm elmi tədqiqatlarda, həm də texnoloji layihələrdə tətbiq olunur.

Qurama və Elmi Metod

Elmi metod qurama anlayışı ilə sıx bağlıdır. Elm adamları müşahidə, eksperiment və analiz nəticəsində nəzəri və praktik quramalar hazırlayırlar.

Hipotez: Qurama yaratmaq üçün ilkin fərziyyə hazırlanır.
Eksperiment: Qurama eksperimental şəraitdə yoxlanılır.
Təhlil: Nəticələr analiz edilir və qurama təsdiqlənir və ya düzəliş edilir.

Beləliklə, qurama elm sahəsində məlumatın sistemləşdirilməsi və yeni biliklərin yaranması üçün əsas vasitə rolunu oynayır.

Əsas açar sözlər: qurama və elmi metod, qurama və hipotez, nəzəri qurama elmdə.

Quramanın İstifadə Sahələri

Qurama müasir dövrdə geniş tətbiq sahələrinə malikdir:

1. Elm və Texnologiya

Fizika, kimya, biologiya, mühəndislik kimi sahələrdə qurama nəzəri və praktik modellər üçün əsasdır.

Məsələn:

Atom və molekul strukturlarının modelləri
Maşın və cihazların işləmə prinsipləri
Kompüter proqramlarının və proqramlaşdırma dillərinin quruluşu

2. Təhsil və Tədris

Qurama dərs prosesində məlumatı vizual və anlaşıqlı şəkildə təqdim etməyə kömək edir. Şagirdlər və tələbələr mürəkkəb anlayışları daha rahat başa düşürlər.