Peleng Haqqında Tam Məlumat – Yaşayış, Biologiya və Qorunma
Peleng, çox vaxt Azərbaycanda, xüsusən də dağlıq və meşəlik ərazilərdə rast gəlinən, güclü və zərif bir yırtıcıdır. İnsanlar arasında həm qorxu, həm də maraq obyekti olan bu heyvan, təbiətin ekosistemində mühüm rol oynayır. Bu məqalədə sizə pelengin tarixi, yaşayış mühiti, bioloji xüsusiyyətləri, qidalanma vərdişləri, çoxalma və qorunma vəziyyəti haqqında ətraflı məlumat təqdim edəcəyik. Məqsədimiz oxucunu peleng haqqında ilkin biliyi olmayan bir şəxs kimi məlumatlandırmaqdır.
Peleng haqqında melumat
Peleng Nədir?
Peleng (latınca adı Panthera pardus) böyük yırtıcı heyvanlara aid olan bir pişik növüdür. O, qeyri-adi çeviklik, sürət və ov qabiliyyəti ilə tanınır. Peleng adətən meşələrdə, dağlıq ərazilərdə və bəzi çöl tipli bölgələrdə yaşayır. Azərbaycan, Gürcüstan, İran və digər Qafqaz ölkələrində nadir hallarda rast gəlinir.
Pelengin əsas xüsusiyyətləri bunlardır:
- Fiziki ölçüləri: Yetkin pelengin bədən uzunluğu 1–1,9 metr, quyruğu isə 60–110 sm-ə çatır.
- Çəki: 30–90 kq arasında dəyişir.
- Paltarı: Qəhvəyi və sarımtıl rəngli, qarışıq və ləkəli dəriyə malikdir.
Pelengin Tarixi və Yayılması
Pelengin tarixi çox qədimdir və onun qalıqları pleystosen dövrünə qədər gedib çıxır. Arxeoloji tədqiqatlar göstərir ki, pelenglər min illər əvvəl Avropa, Asiya və Afrika ərazilərində yayılmışdır.
Azərbaycanda Peleng
Azərbaycanda pelenglər əsasən Qafqaz dağlıq ərazilərində, Talış dağlarında və şimal-şərq meşələrində yaşayır. Bu bölgələr onların ovlanması və gizlənməsi üçün əlverişlidir. Ölkədə pelenglər nadir görülür və onların sayı azdır, buna görə də qorunmaları zəruridir.
Dünyada Yayılması
Pelengin yayılma sahəsi çox genişdir. Onlar:
- Afrika – əsasən Subsahara bölgəsi
- Asiya – Hindistan, Çin, Rusiya, İran, Qafqaz
- Orta Şərq və Cənubi Avropa – kiçik populyasiyalar
Pelengin Bioloji Xüsusiyyətləri
Peleng pişiklər ailəsinə aid olduğu üçün bir sıra tipik xüsusiyyətlərə malikdir.
Görmə və Qoxu İmkanları
Peleng gecə və gündüz aktiv ola bilər, lakin daha çox gecə ov edir. Onun görmə qabiliyyəti çox inkişaf etmişdir və zəif işıqda belə ovunu rahat görə bilir. Qoxu duyumu isə ovunu tapmaq və ərazisini qorumaq üçün istifadə olunur.
Sürət və Çeviklik
Peleng qısa məsafələrdə sürətini 60 km/saat-ə qədər çıxara bilər. Bu, onu meşədə və dağlıq ərazilərdə ov üçün ideal yırtıcı edir. O, həmçinin ağaclara dırmaşmaq və uzun məsafə tullanmaq qabiliyyətinə malikdir.
Yemək Vərdişləri
Peleng əsl yırtıcıdır və müxtəlif heyvanlarla qidalanır. Əsasən:
- Kiçik və orta ölçülü məməlilər (marallar, dovşanlar, tülkülər)
- Quşlar və sürünənlər
- Bəzən balıqlar və digər su canlıları
Pelenglər gizli ovlanır, yaxud tələ quraraq ovlarını tuturlar. Bu davranış onların sürpriz və ani hücum qabiliyyətini göstərir.
Pelengin Çoxalması
Pelenglərin çoxalması və nəsil artırması prosesi təbiətdə diqqətə layiqdir.
- Çoxalma dövrü: Yaz və erkən yay
- Görmə qabiliyyəti: Ana peleng 2–4 balanı doğur
- Bala baxımı: İlk aylarda anaları balalara yemək gətirir və onları qoruyur
Bala pelenglər ilk 2-3 ay tamamilə analarının himayəsində olur, sonra tədricən ov öyrənir və müstəqil yaşamağa başlayır.
Pelengin Davranışı və Sosial Həyatı
Peleng tək yaşayır, lakin müəyyən ərazilərdə başqa pelenglərlə ərazilərin sərhədini qorumaq üçün qarşılıqlı davranışlar göstərir.
Ərazi və İşarələmə
Pelenglər ərazilərini sidik və dırnaq izləri ilə işarələyir. Bu, digər yırtıcıları uzaqlaşdırmaq və ov sahəsini qorumaq üçün vacibdir.
Gecə Aktivliyi
Pelenglər gecə aktiv olur və gündüz vaxtlarını gizlənərək keçirir. Bu davranış onları həm ovçulardan, həm də digər yırtıcılardan qoruyur.
Pelengin Qorunma Vəziyyəti
Pelenglər dünya üzrə təhlükə altında olan növlər siyahısına daxil edilib. İnsan fəaliyyəti onların sayı üçün ciddi təhdiddir:
- Meşələrin qırılması
- Ovlanma və ticarət məqsədli öldürülmə
- Ərazilərin insan yaşayışı üçün bölünməsi
Azərbaycanda Qorunma
Azərbaycanda pelenglər qanunla qorunur. Onların ovlanması qadağandır və təbiət qoruqları vasitəsilə qorunmaları təmin edilir.
Peleng və İnsan Münasibətləri
Pelenglər insanlarla birbaşa qarşılaşdıqda adətən qorxu yaradır. Tarixən, bəzi bölgələrdə insanlar pelengləri simvolik və mədəni əhəmiyyətə malik heyvan kimi qəbul ediblər.
- Mifologiyada: Peleng güc və cəsarət simvoludur
- Ekoturizm: Ekoturizm layihələrində peleng müşahidəsi turistləri cəlb edir
Pelengin Ekosistemə Təsiri
Peleng ekosistemdə təbii balansı qoruyan yırtıcıdır. Onlar kiçik məməlilərin sayını tənzimləyir, meşə və dağ ərazilərində bioloji müxtəlifliyi təmin edir.
- Ov etdiyi heyvanların sayı ətraf mühitdə vegetasiya balansını qoruyur
- Digər yırtıcıların davranışına təsir göstərir
Pelenglərlə Bağlı Maraqlı Faktlar
- Pelenglər ağacda ovunu daşıya bilən yeganə böyük pişiklərdən biridir.
- Onlar su ilə çox yaxşı davranır və bəzən balıq ovu ilə məşğul olurlar.
- Pelenglər tək ov etsələr də, bəzi hallarda qısa müddətli əməkdaşlıq göstərirlər.
