Kəpənəklər Haqqında Məlumat – Növləri, Həyat Dövrü və Xüsusiyyətləri

4 days ago

4 3 minutes read

Kəpənəklər təbiətin ən zərif və diqqətçəkən canlılarından biridir. Rəngarəng qanadları, sakit uçuşu və qısa, lakin maraqlı həyat dövrü ilə insanlar üçün həm estetik, həm də elmi baxımdan böyük maraq doğurur. Bir çox mədəniyyətdə kəpənəklər dəyişimi, yenilənməni və azadlığı simvolizə edir. Biologiya baxımından isə kəpənəklər ekosistemin sağlamlığını göstərən mühüm göstəricilərdən sayılır.

Kepenekler haqqinda melumat

Kəpənəklər Nədir?

Kəpənəklər həşəratlar sinfinə aid olan, əsasən gündüz aktivliyi ilə seçilən qanadlı canlılardır. Onlar pullu qanadlara malik olmaları ilə xarakterizə olunur. Bu pullar kəpənəyin qanadına rəng verən əsas strukturlardır.

Kəpənəklər dünyada çox geniş yayılıb və demək olar ki, bütün iqlim qurşaqlarında rast gəlinir. Tropik meşələrdə növ müxtəlifliyi daha çox olsa da, mülayim və hətta soyuq iqlimlərdə də yaşaya bilən kəpənək növləri mövcuddur.

Əsas xüsusiyyətləri:

İki cüt pullu qanad
Altı ayaq
Antenlər (bığcıqlar)
Sorma tipli ağız aparatı

Kəpənəklərin Quruluşu

Kəpənəklərin bədəni üç əsas hissədən ibarətdir: baş, döş və qarın.

Baş Hissəsi

Başda kəpənəyin gözləri, antenləri və ağız aparatı yerləşir. Gözlər mürəkkəb quruluşludur və ətraf mühiti geniş bucaq altında görməyə imkan verir. Antenlər isə qoxuları hiss etməyə, istiqaməti müəyyən etməyə kömək edir.

Döş Hissəsi

Döş hissəsi hərəkət mərkəzi sayılır. Burada qanadlar və ayaqlar yerləşir. Kəpənəklərin dörd qanadı var və bu qanadlar mikroskopik pullarla örtülüb. Məhz bu pullar kəpənəklərin rəngarəng görünüşünü yaradır.

Qarın Hissəsi

Qarın hissəsində həzm, tənəffüs və çoxalma orqanları yerləşir. Kəpənəklərin daxili orqanları bu hissədə cəmləşir.

Kəpənəklərin Həyat Dövrü

Kəpənəklərin həyat dövrü dörd əsas mərhələdən ibarətdir və bu proses tam metamorfoz adlanır.

1. Yumurta Mərhələsi

Dişi kəpənək yumurtalarını adətən bitkilərin yarpaqlarının alt hissəsinə qoyur. Yumurtalar çox kiçik olur və bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər inkişaf edə bilər.

2. Tırtıl (Sürfə) Mərhələsi

Yumurtadan çıxan tırtılın əsas məqsədi qidalanmaqdır. Bu mərhələdə kəpənək çox sürətlə böyüyür. Tırtıllar əsasən yarpaqlarla qidalanır və bəzən bitkilərə ciddi ziyan verə bilər.

3. Pup (Xrizalid) Mərhələsi

Bu mərhələ ən maraqlı və sirli mərhələdir. Tırtıl hərəkətsiz hala keçərək pupaya çevrilir. Bu zaman onun bədəni tamamilə yenidən formalaşır.

4. Yetkin Kəpənək

Pupa mərhələsindən sonra yetkin kəpənək meydana çıxır. Qanadlar əvvəlcə zəif olur, lakin qısa müddətdə açılıb möhkəmlənir. Yetkin kəpənəyin əsas məqsədi çoxalmaqdır.

Kəpənəklər Nə ilə Qidalanır?

Kəpənəklərin qidalanması həyat mərhələsindən asılıdır.

Tırtıllar əsasən bitkilərin yarpaqları ilə qidalanır
Yetkin kəpənəklər isə çiçək nektarı, meyvə şirəsi və bəzən ağac şirəsi ilə qidalanır

Yetkin kəpənəklər sorma tipli ağız aparatına malikdir. Bu aparat uzun boru şəklindədir və nektarı rahatlıqla sormağa imkan verir.

Kəpənəklərin Növləri

Dünyada təxminən 160 mindən çox kəpənək və güvə növü mövcuddur. Onlar ölçü, rəng, davranış və yaşayış mühiti baxımından bir-birindən fərqlənir.

Ən çox rast gəlinən xüsusiyyətlər:

Böyük və rəngli qanadlar
Kiçik və sadə rənglər
Zəhərli və ya zəhərsiz növlər

Bəzi kəpənəklər rəngləri ilə düşmənlərini qorxudur, bəziləri isə ətraf mühitə uyğunlaşaraq gizlənməyi bacarır.

Kəpənəklərin Yaşayış Mühiti

Kəpənəklər əsasən bitki örtüyü zəngin olan ərazilərdə yaşayır. Çünki həm yumurta qoymaq, həm də qidalanmaq üçün bitkilərə ehtiyacları var.

Yaşayış mühitləri:

Meşələr
Çəmənliklər
Bağlar və parklar
Dağlıq ərazilər

Şəhər mühitində də bəzi kəpənək növlərinə rast gəlinir, lakin təmiz hava və bitki bolluğu onların sayı üçün çox önəmlidir.

Kəpənəklərin Təbiətdə Rolu

Kəpənəklər ekosistemdə çox mühüm rol oynayır.

Tozlanma

Kəpənəklər çiçəklər arasında uçarkən tozcuqları daşıyır və bitkilərin çoxalmasına kömək edir.

Qida Zənciri

Onlar quşlar, sürünənlər və digər heyvanlar üçün qida mənbəyidir.

Ekoloji Göstərici

Kəpənəklərin sayı və müxtəlifliyi ətraf mühitin sağlamlığını göstərir. Əgər bir ərazidə kəpənəklər azalırsa, bu, ekoloji problemin göstəricisi ola bilər.