Tovuz Qusu Haqqında Tam Məlumat – Biologiyası, Baxımı və Tarixi

Tovuz qusu, elmi adı ilə Pavo cristatus, dünyanın ən gözəl və dekorativ quşlarından biridir. Öz parlaq və rəngarəng tükləri ilə tanınan tovuz qusu həm təbiətdə, həm də ev şəraitində geniş yayılmışdır. Bu məqalədə tovuz qusu haqqında ətraflı məlumat verərək, onun tarixi, morfoloji xüsusiyyətləri, yaşayış mühiti, qidalanması, reproduktiv vərdişləri və insan həyatındakı rolu barədə danışacağıq. Məqalə həm təbiətsevərlər, həm də quş həvəskarları üçün faydalı olacaq.

Tovuz qusu haqqinda melumat

---

Tovuz Qusunun Tarixi və Mənşəyi

Tovuz qusu ilk dəfə Hindistan, Şri-Lanka və Pakistanda təbii mühitində müşahidə olunmuşdur. Arxeoloji və mədəni araşdırmalar göstərir ki, tovuz qusu min illərdir insanlar tərəfindən dekorativ məqsədlər üçün yetişdirilir. Qədim Hindistan mədəniyyətində tovuz qusu gözəllik və hörmətin simvolu hesab olunurdu.

Əfsanələrə görə, tovuz qusu ilahi quş kimi qəbul edilirdi və məbədlərin, sarayların ətrafında qorunurdu. Zaman keçdikcə bu quş digər ölkələrə də yayılmış, Avropa və Amerika parklarında bəzək quşu kimi yetişdirilməyə başlanmışdır.

Morfoloji Xüsusiyyətlər

Tovuz qusu çox asanlıqla tanınır, çünki onun bədən quruluşu və tükləri unikal xüsusiyyətlərə malikdir:

1. Bədən Ölçüləri və Çəki

• Uzunluq: 100–130 sm
• Çəki: 2–6 kq
• Hündürlük: Təxminən 90 sm

Kişi tovuz quşu dişidən daha böyük və daha rəngarəngdir. Dişi tovuz quşu isə daha sadə və tünd rəngdə olur, bu, ona yırtıcılardan qorunmaqda kömək edir.

2. Tüklərin Rəngi və Strukturu

Kişi tovuz quşunun uzun quyruq tükü, yəni “qövsü”, onun ən diqqət çəkən xüsusiyyətidir. Bu tüklərin uclarında göz şəklində rəngləmələr olur və bu, dişiləri cəlb etmək üçün istifadə olunur.

Dişi tovuz quşunun tükləri daha sadə, açıq qəhvəyi və krem rənglərdə olur. Bu kamuflyaj onu yırtıcılardan qoruyur və yuva qurarkən təhlükəsizliyi təmin edir.

3. Qanad və Uçuş

Tovuz quşu ağırlığına görə uzun məsafə uça bilmir, amma qısa məsafələrdə uça bilir. Adətən yüksək ağaclara qalxmaq üçün qanadlarından istifadə edir.

Yaşayış Mühiti

Tovuz qusu təbiətdə meşələrdə, açıq çöllərdə və bataqlıqlara yaxın ərazilərdə yaşayır. Onun əsas yaşayış sahələri:

• Hindistan və Şri-Lanka meşələri
• Açıq otlaqlar və çöl bölgələri
• İnsan məskənlərinə yaxın bağlar və kənd əraziləri

Tovuz quşu qrupa daxil olaraq yaşayır və gecələri yırtıcılardan qorunmaq üçün ağaclarda dincəlir.

Qidalanma

Tovuz quşunun qidalanması omnivor xüsusiyyət daşıyır, yəni həm bitki, həm də heyvan mənşəli qidalarla qidalanır. Əsas qidalanma tərkibi:

• Böcəklər və həşəratlar: qarışqa, tırtıl, kəpənək
• Kiçik sürünənlər: kərtənkələ və sürünənlər
• Bitki mənşəli qidalar: meyvə, toxum, çiçək
• Əlavə qidalar: insanlar tərəfindən bağlarda və parklarlarda verilən taxıl və dənli bitkilər

Tovuz quşu səhər və axşam saatlarında aktiv şəkildə qidalanır. Onun qida axtarışı uzun məsafələrdə də müşahidə olunur.

Davranış və Sosial Həyat

Tovuz quşu sosial quşdur və öz növü ilə əlaqəli davranışlara malikdir. Əsas davranış nümunələri:

1. Cütləşmə Rituali

Kişi tovuz quşu dişini cəlb etmək üçün quyruq tükünü açır və xüsusi rəqs edir. Bu rəqsdə quş başını yelləyir, qanadlarını yelləyir və tüklərin parlaq gözlərini nümayiş etdirir.

2. Qoruma və xəbərdarlıq

Tovuz quşu yırtıcıları erkən aşkarlamaq üçün yüksək səslə çağırış edir. Bu siqnal digər quşları xəbərdar edir.

3. Sərhəd və ərazi qorunması

Kişi tovuz quşu öz ərazisini qoruyur və digər kişilərin yaxınlaşmasına icazə vermir. Bu, cütləşmə mövsümündə daha çox müşahidə olunur.

Reproduksiya və Yuva Qurma

Tovuz quşu dişiləri yalnız bir neçə ay ərzində yumurta qoyur. Yumurta və inkubasiya prosesi belədir:

• Yumurta sayı: 4–6
• İnkubasiya müddəti: 28 gün
• Balaların böyüməsi: 6–8 həftə

Dişi tovuz quşu yumurtaları inkubasiya edir, kişi isə daha çox dişini qorumaq və rəqs nümayiş etdirməklə məşğul olur. Balalar yumurtadan çıxdıqdan sonra valideynləri onları qidalandırır və yırtıcılardan qoruyur.

Tovuz Qusunun İnsan Həyatındakı Rolu

Tovuz quşu insanlar üçün estetik və mədəni əhəmiyyətə malikdir:

1. Dekorativ məqsəd: Parklar, bağlar və zooparklarda ən çox bəyənilən quşlardan biridir.
2. Mədəni simvol: Hindistanda gözəllik, hörmət və ilahi simvol kimi qəbul edilir.
3. Təhsil və ekologiya: Quşsevərlər və məktəblər üçün bioloji öyrənmə vasitəsidir.

Tovuz quşunun estetik dəyəri və gözəlliyi onun zooparklarda və bağlarda qorunmasına səbəb olur.

Tovuz Qusunun Qorunması və Təhlükələr

Tovuz qusu təbiətdə bir sıra təhlükələrlə qarşılaşır:

• Yırtıcılar: Pişik, tülkü, ilan və böyük quşlar
• İnsan fəaliyyəti: Meşələrin kəsilməsi, qeyri-qanuni ov
• Xəstəliklər: Qida çatışmazlığı və viruslar

Tovuz quşunun qorunması üçün bəzi ölkələrdə qanunlar mövcuddur. Zooparklar və quşsevərlər onun təhlükəsizliyini təmin edir.

Ev Şəraitində Tovuz Qusunun Baxımı

Tovuz quşu ev şəraitində yetişdirildikdə xüsusi qayğı tələb edir:

• Ərazi: Geniş açıq sahə və ya böyük aviariyalar
• Qidalanma: Qarışıq taxıl, tərəvəz, meyvə və böcəklər
• Sosiallaşma: Digər tovuz quşları ilə birlikdə olmalıdır
• Tibbi nəzarət: Peyvəndlər və mütəmadi sağlamlıq yoxlamaları

Ev şəraitində düzgün qayğı ilə tovuz quşu 20 ildən çox yaşayır.

Maraqlı Faktlar

1. Tovuz quşunun quyruq tükü 1,5–2 metr uzunluğa çatır.
2. “Qözlü” tük dizaynı dişini cəlb etmək üçün təkamül yolu ilə formalaşıb.
3. Kişi tovuz quşu yalnız rəqs mövsümündə quyruğunu açır, qışda isə qısa tüklərlə olur.
4. Tovuz quşu gecə görmə qabiliyyətinə malikdir və yırtıcılardan qorunmaq üçün ağaclarda dincəlir.