Apellyasiya şikayəti necə verilir – Azərbaycan qanunvericiliyinə uyğun qaydalar və nümunə

January 3, 2026

222 4 minutes read

Hüquqi dövlət anlayışının əsas sütunlarından biri məhkəmə qərarlarının yoxlanıla bilməsidir. Əgər birinci instansiya məhkəməsinin çıxardığı qətnamə və ya qərar tərəflərdən birinin hüquqlarını pozursa və ya qanunun düzgün tətbiq edilmədiyi qənaəti yaranırsa, hüquq sistemi bunun üçün alternativ mexanizm təqdim edir. Bu mexanizm apellyasiya instansiyasıdır. Azərbaycan Respublikasında apellyasiya icraatı hüquqi təhlükəsizlik, ədalətlilik və gələcəyə yönəlik sabit məhkəmə təcrübəsinin formalaşdırılması məqsədi daşıyır.

Apellyasiya institutunun hüquqi mahiyyəti

Apellyasiya icraatı birinci instansiya məhkəməsinin qəbul etdiyi məhkəmə aktlarının yenidən yoxlanılması üçün nəzərdə tutulmuş prosessual mərhələdir. Bu mərhələdə iş mahiyyəti üzrə təkrar araşdırıla, sübutlar yenidən qiymətləndirilə və hüquqi nəticələr dəyişdirilə bilər. Bu xüsusiyyət apellyasiyanı kassasiya mərhələsindən fərqləndirir, çünki kassasiya əsasən hüququn düzgün tətbiqinə fokuslanır.

Mülki Prosessual Məcəlləyə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi yalnız şikayət verilmiş hissə üzrə deyil, zəruri hallarda işin digər aspektlərini də araşdıra bilər. Bu, sistemin elastikliyini və real ədalətə yönəlməsini göstərir.

Kimlər apellyasiya hüququna malikdir

Apellyasiya şikayəti vermək hüququ işdə iştirak edən bütün tərəflərə – iddiaçıya, cavabdehə, üçüncü şəxslərə, habelə xüsusi icraat işlərində maraqlı şəxslərə tanınır. Prokuror da qanunla müəyyən edilmiş hallarda apellyasiya protesti verə bilər.

Bu hüquq avtomatik deyil, prosessual qaydalara ciddi riayət edilməsini tələb edir. Hüquqi savadlılıq burada həlledici rol oynayır, çünki vaxtında və düzgün tərtib olunmayan müraciət hüququn itirilməsinə səbəb ola bilər. Qanun isə emosiyaya yox, tarix və maddələrə baxır.

Apellyasiya şikayəti necə verilir: prosessual ardıcıllıq

Məhkəmə qərarından narazı qalan şəxs ilk növbədə həmin qərarın tam və əsaslandırılmış mətnini əldə etməlidir. Məhz bu tarixdən etibarən apellyasiya müddəti hesablanır. Qanunvericiliyə əsasən, mülki işlər üzrə bu müddət, bir qayda olaraq, bir aydır.

Şikayət yazılı formada tərtib olunur və mütləq şəkildə prosessual tələblərə cavab verməlidir. Burada hansı qərardan, hansı əsaslarla və hansı hüquqi normaların pozulduğu göstərilməlidir. Qısa desək, “razı deyiləm” hüquqi arqument sayılmır.

Apellyasiya şikayətinin forması və məzmunu

Şikayətin məzmunu Mülki Prosessual Məcəllədə dəqiq müəyyən edilib. Buraya aşağıdakılar daxildir:

Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin adı
Şikayət verən şəxsin məlumatları
Birinci instansiya məhkəməsinin qərarının rekvizitləri
Qərarın hansı hissəsinin mübahisələndirildiyi
Qanun pozuntusunun nədən ibarət olduğu
Tələbin konkret forması

Bu mərhələdə təqdim olunan apellyasiya məhkəməsinə ərizə faktiki olaraq hüquqi strategiyanın yazılı ifadəsidir. Səhvlər isə gələcəkdə düzəldilməyən nəticələr yarada bilər.

Apellyasiya şikayəti üçün real ərizə nümunəsi

Aşağıda Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin tələblərinə uyğun, praktikada istifadə olunan, real və hüquqi baxımdan düzgün apellyasiya şikayəti nümunəsi təqdim olunur. Nümunə mülki iş üzrə tərtib edilib və ümumi xarakter daşıyır.

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI

BAKI APPELLYASİYA MƏHKƏMƏSİNƏ

(birinci instansiya məhkəməsi vasitəsilə)

Şikayət verən:
Ad, Soyad, Ata adı
Şəxsiyyət vəsiqəsinin seriya və nömrəsi
Yaşayış ünvanı
Əlaqə nömrəsi

İş üzrə digər tərəf:
Ad, Soyad
Ünvan

İşin nömrəsi: 2(XXX)-XXXX/2024

APELLYASİYA ŞİKAYƏTİ

Mən, yuxarıda göstərilən şəxs, ______ Rayon Məhkəməsinin ..2024-cü il tarixli qətnaməsi ilə razı deyiləm və həmin qətnamənin ləğv edilməsini xahiş edirəm.

Birinci instansiya məhkəməsi işin faktiki hallarını tam və obyektiv araşdırmamış, sübutlara düzgün hüquqi qiymət verməmişdir. Xüsusilə, məhkəmə tərəfindən aşağıdakı hallar nəzərə alınmamışdır:

Təqdim etdiyim yazılı sübutlar məhkəmə tərəfindən qiymətləndirilməmişdir;
Məhkəmə maddi hüquq normalarını düzgün tətbiq etməmişdir;
Qətnamənin nəticə hissəsi işin faktiki halları ilə ziddiyyət təşkil edir.

Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin müvafiq maddələrinə əsasən, məhkəmə qərarı qanuni və əsaslandırılmış olmalıdır. Lakin qeyd olunan qətnamə bu tələblərə cavab vermir.

Yuxarıda göstərilənləri nəzərə alaraq,

XAHİŞ EDİRƏM:

______ Rayon Məhkəməsinin ..2024-cü il tarixli qətnaməsi ləğv edilsin;
İş üzrə yeni qətnamə qəbul edilsin (və ya iş yenidən baxılması üçün birinci instansiya məhkəməsinə qaytarılsın);
Şikayətə əlavə edilmiş sübutlar araşdırılsın.

Əlavə olunur:

Birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin surəti
Dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq edən qəbz
Şikayətin digər tərəfə göndərilməsini təsdiq edən sənəd
Digər sübutlar

Tarix: ..2024
İmza: _____________

Şikayətin hara təqdim edilməsi məsələsi

Praktikada tez-tez yanlışlıq edilən məqamlardan biri də şikayətin birbaşa apellyasiya instansiyasına göndərilməsidir. Azərbaycan hüququnda apellyasiya şikayəti birinci instansiya məhkəməsi vasitəsilə təqdim olunur. Məhz həmin məhkəmə işi tam şəkildə formalaşdıraraq yuxarı instansiyaya göndərir.

Bu prosedur texniki görünsə də, hüquqi baxımdan çox vacibdir. Qaydaya əməl edilmədikdə şikayət baxılmamış saxlanıla bilər.

Dövlət rüsumu və maliyyə öhdəlikləri

Apellyasiya icraatı pulsuz deyil. Qanunvericiliyə əsasən, şikayət təqdim edilərkən müəyyən məbləğdə dövlət rüsumu ödənilməlidir. Apellyasiya şikayəti üçün dövlət rüsumu işin kateqoriyasından, iddianın dəyərindən və mübahisənin xarakterindən asılı olaraq dəyişir.

Rüsum ödənilmədikdə və ya ödənişi təsdiq edən sənəd təqdim edilmədikdə, məhkəmə şikayəti icraata qəbul etmir. Yəni hüquq istəyən şəxs əvvəlcə rəsmi qaydaları “razı salmalıdır”.

Apellyasiya instansiyasında baxılma qaydası

İş apellyasiya məhkəməsinə daxil olduqdan sonra ilkin yoxlama mərhələsindən keçir. Bu mərhələdə şikayətin formal tələblərə uyğunluğu qiymətləndirilir. Əgər uyğunsuzluq aşkar edilərsə, şikayət geri qaytarıla və ya çatışmazlıqların aradan qaldırılması üçün müddət verilə bilər.

İcraata qəbul edilmiş iş üzrə məhkəmə iclası təyin olunur və tərəflər dəvət edilir. Apellyasiya instansiyası işə kollegial qaydada baxır, bu da qərarların daha balanslı verilməsinə xidmət edir.

Sübutların yenidən qiymətləndirilməsi

Apellyasiya mərhələsinin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri sübutların yenidən araşdırılması imkanının olmasıdır. Məhkəmə birinci instansiyada düzgün qiymətləndirilməmiş sübutları təkrar nəzərdən keçirə, bəzi hallarda isə yeni sübutları qəbul edə bilər.

Bu yanaşma apellyasiya instansiyasını real “ikinci şans” mexanizminə çevirir. Lakin bu, məsuliyyətsiz şəkildə yeni sübut saxlamaq üçün alət deyil – əsaslandırma mütləqdir.

Apellyasiya məhkəməsinin səlahiyyətləri

Apellyasiya instansiyası aşağıdakı qərarlardan birini qəbul edə bilər:

Birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişmədən saxlamaq
Qərarı tam və ya qismən ləğv etmək
Yeni qətnamə qəbul etmək
İşi yenidən baxılması üçün aşağı instansiyaya qaytarmaq

Bu səlahiyyətlər hüquqi sistemin çevikliyini təmin edir və səhvlərin düzəldilməsi üçün real mexanizm yaradır.

Apellyasiya məhkəməsinə müraciət və hüquqi strategiya

Apellyasiya mərhələsi emosional yox, strateji mərhələdir. Burada əsas məqsəd haqlı olmaq yox, haqlılığını sübut etməkdir. Apellyasiya məhkəməsinə müraciət düzgün hüquqi arqumentlərə, məhkəmə təcrübəsinə və normativ aktlara istinad üzərində qurulmalıdır.

Gələcəyə hesablanmış yanaşma göstərir ki, keyfiyyətli apellyasiya şikayəti bəzən işin taleyini tam dəyişə bilir. Bir az yumorla desək, bu mərhələdə “hisslər danışsa”, iş susur.