Atropat Kimdir? Atropatena Dövləti və Azərbaycan Tarixində Rolu

3 weeks ago

5 3 minutes read

Qədim Azərbaycan tarixinin ən mühüm və maraqlı simalarından biri Atropatdır. Onun adı təkcə bir tarixi şəxsiyyət kimi deyil, həm də bu gün “Azərbaycan” adının formalaşmasında mühüm rol oynamış Atropatena dövləti ilə sıx bağlıdır. Tarixlə ilk dəfə tanış olan oxucu üçün Atropat sadəcə bir sərkərdə və ya satrap kimi görünə bilər, lakin əslində o, siyasi uzaqgörənliyi, diplomatik bacarığı və müstəqil dövlət qurmaq iradəsi ilə seçilən nadir tarixi fiqurlardandır.

Atropat haqqinda melumat

Atropat kimdir?

Atropat e.ə. IV əsrdə yaşamış məşhur siyasi və hərbi xadimdir. O, Əhəmənilər imperiyası dövründə Midiya satrapı (valisi) olmuşdur. Tarixi mənbələrdə Atropat ağıllı, tədbirli və müstəqil qərarlar verə bilən bir idarəçi kimi təsvir edilir.

Atropatın əsas fərqləndirici cəhəti ondan ibarətdir ki, o, Əhəmənilər imperiyasının süqutundan sonra yaranmış siyasi boşluqdan ustalıqla istifadə edərək öz hakimiyyətini qoruyub saxlamış və nəticədə Atropatena adlı müstəqil dövlətin əsasını qoymuşdur.

Atropatın mənşəyi

Tarixçilərin əksəriyyəti Atropatın irandilli midiya aristokratiyasına mənsub olduğunu bildirir. Lakin onun idarə etdiyi ərazilər və qoyduğu siyasi miras sonradan Azərbaycan tarixinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

Atropatın yaşadığı tarixi dövr

Atropatın fəaliyyəti e.ə. IV əsrin ikinci yarısına təsadüf edir. Bu dövr dünya tarixində böyük dəyişikliklərin baş verdiyi bir mərhələ idi.

Əhəmənilər imperiyasının zəifləməsi

E.ə. IV əsrin sonlarında Əhəmənilər imperiyası daxili çəkişmələr, zəif idarəçilik və xarici təzyiqlər səbəbilə gücünü itirməyə başlamışdı. Məhz bu zəiflikdən istifadə edən Makedoniyalı İsgəndər imperiyaya qarşı yürüşə başladı.

Makedoniyalı İsgəndərin yürüşləri

İsgəndərin Şərq yürüşləri nəticəsində Əhəmənilər dövləti süquta uğradı. Bir çox satraplar ya məğlub oldu, ya da İsgəndərə tabe oldular. Atropat isə bu prosesdə fərqli və daha ağıllı bir yol seçdi.

Atropat və Makedoniyalı İsgəndər

Atropatın tarixi əhəmiyyətini anlamaq üçün onun Makedoniyalı İsgəndərlə münasibətlərinə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.

Qafqaz və Midiya uğrunda mübarizə

İsgəndərin orduları Midiyaya daxil olduqda Atropat açıq müharibədən çəkinərək siyasi manevrlərə üstünlük verdi. O, İsgəndərlə qarşıdurmaya girmək əvəzinə, müvəqqəti əməkdaşlıq yolunu seçdi.

Atropatın diplomatik siyasəti

Atropat İsgəndərin etimadını qazanmağı bacardı. Hətta bəzi mənbələrə görə, Atropat öz qızını İsgəndərin sərkərdələrindən biri olan Perdikkaya ərə vermişdi. Bu addım onun siyasi uzaqgörənliyinin göstəricisi idi.

Nəticə

Bu siyasət nəticəsində Atropat öz ərazilərini qoruyub saxladı və İsgəndərin ölümündən sonra yaranan qarışıqlıqda tam müstəqil hakimiyyət qurmağa nail oldu.

Atropatena dövlətinin yaranması

Atropatena nədir?

Atropatena e.ə. IV əsrin sonlarında indiki Cənubi Azərbaycan ərazisində yaranmış qədim dövlətdir. Bu dövlətin adı birbaşa Atropatın adı ilə bağlıdır və “Atropatın ölkəsi” mənasını verir.

Atropatena dövlətinin ərazisi

Atropatena əsasən aşağıdakı əraziləri əhatə edirdi:

Urmiya gölü ətrafı
Təbriz və Marağa bölgələri
Cənubi Azərbaycan torpaqları

Bu ərazilər strateji baxımdan olduqca əhəmiyyətli idi və ticarət yollarının üzərində yerləşirdi.

Dövlətin siyasi quruluşu

Atropatena monarxiya üsul-idarəsi ilə idarə olunurdu. Hakimiyyət irsi xarakter daşıyırdı və Atropatın nəslindən olan hökmdarlar tərəfindən davam etdirilirdi.

Atropatena dövlətinin əhəmiyyəti

Regional güc mərkəzi

Atropatena Yaxın Şərqdə mühüm siyasi güc mərkəzlərindən biri idi. Dövlət həm Selevkilər, həm də Parfiya ilə diplomatik və hərbi münasibətlər qururdu.

Mədəni və iqtisadi inkişaf

Atropatena ərazisində:

Əkinçilik
Maldarlıq
Sənətkarlıq
Ticarət

geniş inkişaf etmişdi. Şəhərlər mədəniyyət və ticarət mərkəzinə çevrilmişdi.

Atropat adının mənası və tarixi rolu

Atropat adının mənası

“Atropat” adı qədim iran dillərində “od tərəfindən qorunan” və ya “odun himayə etdiyi” mənasını verir. Bu da od kultunun və zərdüştiliyin regionda yayılması ilə əlaqələndirilir.

Azərbaycan adının mənşəyi

Tarixçilərin böyük əksəriyyəti “Azərbaycan” sözünün Atropatena → Adərbayqan → Azərbaycan mərhələlərindən keçərək formalaşdığını qəbul edir. Bu baxımdan Atropat Azərbaycan adının formalaşmasında mühüm tarixi fiqurdur.