Azərbaycan Dağları: Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz və Talış Dağları Haqqında Tam Məlumat
Azərbaycan zəngin təbii sərvətləri və müxtəlif relyef formaları ilə seçilən ölkədir. Bu ölkənin coğrafi mövqeyi onu dağlarla əhatələnmiş bir regiona çevirir. Azərbaycan dağları yalnız mənzərə baxımından deyil, həm də ekoloji, iqtisadi və mədəni baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu məqalədə Azərbaycan dağları, onların coğrafi xüsusiyyətləri, növləri, ekosistemləri və turizm imkanları barədə geniş məlumat təqdim ediləcək.
Azerbaycan dağları haqqında melumat
Azərbaycan Dağlarının Ümumi Xüsusiyyətləri
Azərbaycan, Şərqi Avropa və Qafqaz regionunda yerləşir və onun ərazisi dağlıq, yarı dağlıq və düzənlik bölgələrə bölünür. Ölkənin ümumi ərazisinin təxminən 40%-i dağlıq ərazilərdən ibarətdir. Azərbaycan dağlarının əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
- Relyefin mürəkkəbliyi: Azərbaycanın dağları yüksək zirvələrdən, dərin vadilərdən və geniş yaylalardan ibarətdir.
- Geoloji müxtəliflik: Burada paleozoik, mezozoik və kainozoik dövrlərə aid qaya təbəqələri mövcuddur.
- İqlim fərqliliyi: Dağlıq ərazilərdə iqlim kəskin dəyişir; yüksək dağlarda sərt qış, aşağı bölgələrdə yumşaq iqlim hökm sürür.
- Biodiversitet: Dağlıq bölgələr nadir bitki və heyvan növlərinə ev sahibliyi edir.
Azərbaycan dağları iki böyük sistemə bölünür: Qafqaz dağ sistemi və Talış dağları.
Böyük Qafqaz Dağları
Böyük Qafqaz (Şimali Qafqaz) Azərbaycanın şimal hissəsində yerləşir və ölkənin ən yüksək dağ silsiləsini təşkil edir. Bu dağ sistemi Azərbaycanın şimal sərhədini formalaşdırır və Rusiya ilə Gürcüstanla birləşir.
Böyük Qafqazın Coğrafi Xüsusiyyətləri
- Uzunluğu və genişliyi: Böyük Qafqazın Azərbaycanın ərazisindəki hissəsi təxminən 200 km uzunluğundadır.
- Zirvələr: Ən yüksək zirvəsi Bazardüzü dağıdır, onun hündürlüyü 4466 metrdir. Bazardüzü həm də Azərbaycanın ən yüksək nöqtəsi sayılır.
- Çaylar: Böyük Qafqazın yamaclarından axan çaylar ölkənin hidroqrafiyasına böyük töhfə verir. Məsələn, Qudyalçay, Samur çayı bu bölgədə yaranır.
Böyük Qafqazın Ekosistemi
Böyük Qafqazın meşə və dağlıq ərazilərində çoxsaylı flora və fauna növləri mövcuddur. Burada əsasən iynəyarpaqlı və qarışıq meşələr, dağ çəmənlikləri, yüksək dağ alpin zonası müşahidə olunur. Böyük Qafqazda yaşayan nadir heyvanlar arasında Qafqaz tülküsü, Qafqaz cüyürü, qara ayı və müxtəlif quş növləri var.
Kiçik Qafqaz Dağları
Azərbaycanın qərb bölgəsində yerləşən Kiçik Qafqaz dağları dağlıq relyefin əsas hissəsini təşkil edir. Bu dağ silsiləsi Ermənistan və Azərbaycan arasında davam edir.
Kiçik Qafqazın Xüsusiyyətləri
- Zirvələr: Ən yüksək zirvəsi Murovdağdır, hündürlüyü 3724 metrdir.
- Geologiya: Burada əsasən bazalt və qranit qaya təbəqələri mövcuddur.
- İqlim: Kiçik Qafqazda iqlim mülayim kontinentaldır; qışda qar yağışı yüksək, yayda isə hava nisbətən isti olur.
Təbiət və Ekosistem
Kiçik Qafqazın meşələri əsasən fıstıq, palıd və gilas ağaclarından ibarətdir. Bu bölgə həmçinin dərman bitkiləri və nadir çiçək növləri ilə zəngindir. Murovdağ və ətraf dağlarda maral, cüyür və müxtəlif quş növləri müşahidə olunur.
Talış Dağları
Talış dağları Azərbaycanın cənub-şərq hissəsində, Xəzər dənizinə yaxın ərazilərdə yerləşir. Bu dağlar subtropik iqlim şəraiti ilə fərqlənir və ölkənin ən yaşıl bölgələrindən sayılır.
Talış Dağlarının Xüsusiyyətləri
- Zirvələr: Ən yüksək zirvəsi Bazarşəki dağı, hündürlüyü 2475 metrdir.
- İqlim: Talış dağlarında mülayim subtropik iqlim hökm sürür; il boyu yüksək rütubət və bol yağıntı müşahidə olunur.
- Flora və fauna: Bu dağlarda subtropik meşələr, həmçinin nadir ağac və bitki növləri mövcuddur. Burada əsasən palıd, fıstıq, dəmirağac və digər meşə bitkiləri yetişir.
Ekoloji və Turizm Əhəmiyyəti
Talış dağları ekoturizm və dağ turizmi üçün ideal ərazidir. Dağlarda trekking, fotoqrafiya və təbiət müşahidəsi üçün geniş imkanlar mövcuddur. Həmçinin bu bölgə Azərbaycanın nadir quş və heyvan növlərinə ev sahibliyi edir.
Azərbaycan Dağlarının İqtisadi və Sosial Əhəmiyyəti
Azərbaycan dağları ölkənin iqtisadi və sosial həyatında böyük rol oynayır.
Su Resursları
Dağlardan axan çaylar kənd təsərrüfatı, enerji istehsalı və içməli su təminatı üçün əsas mənbələrdir. Məsələn:
- Qudyalçay, Samur və Tərtər çayları kənd təsərrüfatında suvarma məqsədilə istifadə olunur.
- Dağlıq ərazilərdə hidroelektrik stansiyalar fəaliyyət göstərir, bu da elektrik enerjisi istehsalına töhfə verir.
Mineral Resurslar
Azərbaycan dağlarında müxtəlif mineral və qiymətli daşlar mövcuddur: mis, dəmir, qızıl, gümüş, qranit və digər faydalı qazıntılar çıxarılır. Bu resurslar ölkənin iqtisadi inkişafında vacib rol oynayır.
Kənd Təsərrüfatı və Heyvandarlıq
Dağlıq bölgələrdə heyvandarlıq, çayçılıq və bağçılıq geniş yayılmışdır. Dağ yaylaları mal-qara otarışı üçün əlverişlidir. Bu ərazilərdə qılıncotu, dağ nanəsi, dağ çiçəkləri və otlar geniş yayılıb.
Azərbaycan Dağ Turizmi
Azərbaycan dağları turizm üçün də böyük potensiala malikdir. Dağlıq bölgələrdə ekoturizm, dağ xizəyi, trekking və dağ dırmanışı kimi fəaliyyətlər mümkündür.
Ən Populyar Dağ Turizm Məkanları
- Bazardüzü dağı – dağ dırmanışı və trekking üçün məşhurdur.
- Murovdağ silsiləsi – xizəksürmə və yayla turizmi üçün uyğundur.
- Talış dağları – ekoturizm və subtropik təbiət baxımından cəlbedicidir.
Dağ Yaylaları və Piknik Məkanları
Azərbaycan dağlarında çoxsaylı yaylalar mövcuddur ki, bunlar turistlərin istirahət üçün ideal məkanıdır. Misal üçün: Şahdağ yaylası, Xınalıq dağları və Qəbələ dağları.
Azərbaycanda Dağların Ekoloji Təhlükələri
Azərbaycan dağları ekoloji baxımdan da müəyyən təhdidlərlə üzləşir. Bunlar aşağıdakılardır:
- Meşələrin qırılması və tənəzzülü: Yanğınlar və insan fəaliyyətləri meşələrin azalmasına səbəb olur.
- Torpaq eroziyası: Dağ yamaclarında torpaq eroziyası sürətlə gedir və kənd təsərrüfatına mənfi təsir göstərir.
- Nadir bitki və heyvan növlərinin yox olması: Ekosistemin qorunmaması bəzi nadir növlərin yox olmasına gətirib çıxara bilər.
Buna görə də dağ ekosistemlərinin qorunması və davamlı idarə olunması vacibdir.
