Böyrək İltihabı (Nefrit) – Səbəbləri, Əlamətləri və Müalicəsi
Böyrək iltihabı, tibbdə nefrit adlandırılır və böyrəklərin iltihabi xəstəlikləri arasında ən çox rast gəlinən problemlərdən biridir. Bu xəstəlik böyrəyin filtrasiya funksiyasını zəiflədir, qan və sidik üzərində ciddi təsir göstərir, əgər vaxtında müalicə olunmazsa, xroniki böyrək çatışmazlığına qədər gedə bilər. Bu məqalədə böyrək iltihabının səbəblərindən, əlamətlərindən, diaqnostik üsullarından, müalicə metodlarından və profilaktikasından ətraflı danışacağıq.
Boyrek iltihabi haqqinda melumat
Böyrək İltihabının Növləri
Böyrək iltihabı müxtəlif formalarda ola bilər. Əsas növləri aşağıdakılardır:
- Akut glomerulonefrit
- Böyrəklərin glomerullarında ani iltihab baş verir.
- Əsasən infeksiyalar sonrası yaranır.
- Tez-tez qan və zülal sidikdə görünür.
- Xroniki glomerulonefrit
- Uzun müddətli və tədricən inkişaf edən iltihab.
- Müalicə edilməzsə, böyrək funksiyası zəifləyir.
- Pielonefrit (böyrək pelvisinin iltihabı)
- Böyrəyin pelvis və böyrək toxumasını əhatə edir.
- Bakterial infeksiyalar səbəb olur və tez-tez sidik yolları iltihabı ilə birlikdə müşahidə edilir.
- İmmunitet və autoimmun mənşəli nefritlər
- Lupus nefriti kimi xəstəliklərdə, bədənin immun sistemi öz böyrəyinə zərər verir.
Böyrək İltihabının Səbəbləri
Böyrək iltihabına səbəb olan faktorlar müxtəlifdir. Bunlar infeksiya, genetik meyllik və immun sistemin pozulması ilə bağlı ola bilər. Əsas səbəblər aşağıdakılardır:
- Bakterial infeksiyalar
- Ən çox Escherichia coli bakteriyası səbəb olur.
- Sidik yollarının iltihabı (sistit) və böyrək pelvisinin infeksiyası (pielonefrit) böyrək iltihabına yol açır.
- Viral infeksiyalar
- Hepatit B və C virusları bəzən glomerulonefritin yaranmasına səbəb ola bilər.
- Autoimmun xəstəliklər
- Lupus, Goodpasture sindromu kimi xəstəliklər böyrək toxumasına zərər verir.
- Allergik reaksiyalar və dərmanlar
- Bəzi dərmanlar və kimyəvi maddələr böyrəklərdə iltihaba səbəb ola bilər.
- Xroniki xəstəliklər
- Diabet və yüksək qan təzyiqi böyrək damarlarını zədələyərək nefrit riskini artırır.
Böyrək İltihabının Əlamətləri
Böyrək iltihabının əlamətləri növünə və xəstəliyin ağırlığına görə dəyişir. Lakin ümumi simptomlar aşağıdakılardır:
- Sidikdə dəyişikliklər:
- Sidikdə qan (hematuri), köpüklü sidik (zülal), qatı və bulanıq sidik.
- Bədənin ödemi:
- Əllərdə, üzdə və ayaqlarda şişkinlik.
- Qan təzyiqində artım:
- Hipertoniya böyrək funksiyasının zəifləməsinin nəticəsi ola bilər.
- Ümumi zəiflik və yorğunluq:
- Böyrəyin filtrasiya funksiyası pozulduqda toksinlər bədəndə yığılır.
- Aşağıdakı simptomlar bəzi hallarda görülə bilər:
- Qızdırma, bel nahiyəsində ağrı (pielonefritdə), iştahsızlıq, ürəkbulanma.
Diaqnostika
Böyrək iltihabının düzgün diaqnostikası xəstəliyin müalicəsi üçün çox önəmlidir. Diaqnostik üsullar aşağıdakılardır:
- Sidik analizləri
- Mikroskopik analiz sidikdə qan, zülal və ləkəli hüceyrələri göstərir.
- Qan testləri
- Kreatinin və BUN (Blood Urea Nitrogen) səviyyəsi böyrək funksiyasını göstərir.
- Qan təzyiqi və elektrolit balansı da izlənilir.
- Ultrasəs və MRT
- Böyrəyin ölçüsü, strukturu və iltihab əlamətləri müəyyən edilir.
- Böyrək biopsiyası
- Nadir hallarda, glomerulonefritin tipini və səbəbini müəyyən etmək üçün aparılır.
Müalicə Metodları
Böyrək iltihabının müalicəsi səbəbə, növə və xəstənin ümumi vəziyyətinə görə dəyişir.
1. Dərman müalicəsi
- Antibiotiklər: Bakterial infeksiyalarda əsas müalicədir.
- Antiinflamatuar dərmanlar: İltihabı azaltmaq üçün istifadə olunur.
- Diuretiklər: Ödemi azaltmaq və sidik ifrazını artırmaq üçün.
- Antihipertenzivlər: Qan təzyiqini normallaşdırmaq üçün.
2. Diyet və həyat tərzi dəyişiklikləri
- Duza diqqət, yağlı və şirin qidalardan uzaq durmaq.
- Bol su içmək, sidik yollarının infeksiyasını önləyir.
- Qidada zülal miqdarını həkim göstərişi ilə tənzimləmək.
3. Cərrahi müdaxilə
- Ağır hallarda, məsələn, böyrək daşları və ya abseslər varsa, cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
4. Xroniki nefritin idarəsi
- Xroniki nefritdə məqsəd böyrək funksiyasını qorumaq və ağırlaşmaları gecikdirməkdir.
- Müntəzəm müayinələr və dərman rejimi çox önəmlidir.
Profilaktika
Böyrək iltihabının qarşısını almaq üçün bir sıra tədbirlər görülə bilər:
- Sidik yollarının sağlamlığına diqqət
- Hər gün kifayət qədər su içmək, sidik ifrazını gecikdirməmək.
- Higiyena və infeksiyalardan qorunma
- Xüsusilə qadınlarda sidik yollarının infeksiyasının qarşısını almaq.
- Qan təzyiqi və diabetin idarəsi
- Bu xroniki xəstəliklər böyrək zədələnməsini sürətləndirir.
- Müntəzəm tibbi yoxlamalar
- Xüsusilə böyrək xəstəliklərinə meyilli insanlar üçün.
