Daş dövrü haqqında melumat | Paleolit, Mezolit və Neolit
Daş dövrü, insanlığın tarixi baxımından ən qədim və maraqlı dövrlərdən biridir. Bu dövr insanın təbiətə uyğunlaşdığı, alət və silahlar hazırlamağa başladığı, qrup halında yaşama və ovçuluq bacarıqlarını inkişaf etdirdiyi bir zaman aralığını əhatə edir. Tarixi tədqiqatlar göstərir ki, daş dövrü insan sivilizasiyasının formalaşmasında böyük rol oynayıb və bu dövrün izləri hələ də arxeoloji qazıntılarda görünür.
Daş dövrü haqqında melumat
Daş Dövrü Nədir?
Daş dövrü, insan tarixində alətlərin əsasən daşdan hazırlandığı dövrü ifadə edir. Bu dövrün başlanğıcı, insanın daş alətlərdən istifadə etməyə başladığı təqribən 2,5 milyon il əvvəl baş verir və təxminən eramızdan əvvəl 3000-ci ilə qədər davam edir.
Daş dövrü üç əsas mərhələyə bölünür:
- Paleolit (Qədim daş dövrü) – təxminən 2,5 milyon il əvvəl başlayıb eramızdan əvvəl 10 000-ci ilə qədər davam edib.
- Mezolit (Orta daş dövrü) – eramızdan əvvəl 10 000–8000-ci illər arası.
- Neolit (Yeni daş dövrü) – eramızdan əvvəl 8000–3000-ci illər arası, kənd təsərrüfatının inkişaf etdiyi dövr.
Hər mərhələ insan həyatında mühüm dəyişikliklər və irəliləyişlər gətirib, eyni zamanda insanın ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəsini formalaşdırıb.
Paleolit Dövrü: İlk İnsanların Alət Dünyası
Paleolit, insanlığın ən qədim dövrünü əhatə edir və burada insanlar ovçuluq, toplayıcılıq və daş alətlər hazırlama ilə məşğul olublar.
- Daş alətlər: Bu dövrdə insanlar əsasən kvarts, obsidian və digər sərt daşlardan kəsici alətlər hazırlayırdılar. Balta, bıçaq, uc silahlar və s. bu dövrün əsas alətləri olub.
- Ovçuluq və toplayıcılıq: İnsanlar heyvanları ovlayır, meyvə və kökləri toplayırdılar. Ovçuluq həm qida təmin edir, həm də qrup içində əməkdaşlığı inkişaf etdirirdi.
- Sığınacaqlar: Bu dövrdə insanlar mağaralarda yaşayırdılar. Mağara divarlarında tapılan rəsmlər, onların gündəlik həyatı və inancları haqqında məlumat verir.
Paleolit dövrü həm də insanların sosial strukturlarının formalaşdığı, dil və ünsiyyət bacarıqlarının inkişaf etdiyi bir dövr idi.
Mezolit Dövrü: Alət və Ovçuluğun İnkşafı
Mezolit, yəni orta daş dövrü, iqlim dəyişiklikləri və ətraf mühitin təkamülü ilə əlaqədar insanların həyat tərzindəki dəyişiklikləri əhatə edir.
- Kiçik alətlər: Mezolitdə insanlar daha kiçik, incə və dəqiq daş alətlər hazırlayırdılar. Bu alətlər ovçuluqda və balıqçılıqda geniş istifadə olunurdu.
- Ovçuluq texnikaları: Ovçuluq daha planlı və qrup şəklində həyata keçirilirdi. İnsanlar heyvan sürülərini izləyir, daha səmərəli ov üsulları tətbiq edirdilər.
- Məskunlaşma: Mezolitdə insanlar müəyyən ərazilərdə daha uzun müddət qalır və qismən daimi yaşayış məskənləri qururdular.
Bu dövrdə həm də sosial əlaqələr, ailə və icma strukturları formalaşır, insanlar öz aralarında əməkdaşlıq və resurs paylaşımını öyrənirdilər.
Neolit Dövrü: Kənd Təsərrüfatının Başlanğıcı
Neolit, insan tarixində inqilabi dəyişikliklərin yaşandığı dövrdür. Bu dövrdə insanlar əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olmağa başlayıblar.
- Əkinçilik və heyvandarlıq: İnsanlar bu dövrdə taxıl əkməyə və heyvanları evcilləşdirməyə başladılar. Bu, daimi məskunlaşmanı mümkün etdi.
- Kənd yaşayışları: İnsanlar kəndlərdə yaşayır, evlər tikir və daimi icmalar qururdular.
- Alət və texnologiya: Neolitdə daş alətlər daha inkişaf etmiş, həmçinin keramika və toxuculuq sənəti yaranmışdır.
Neolit dövrü həm də insanların sosial və mədəni həyatında böyük dəyişikliklər gətirdi. İnsanlar daha kompleks icma quruluşları yaratdı, ticarət və sənət fəaliyyətləri başladı.
Daş Dövründə Sənət və Mədəniyyət
Daş dövrü insan həyatında yalnız texnoloji deyil, həm də mədəni irəliləyişlər gətirib.
- Mağara rəsmləri: Paleolit dövründə insanlar mağara divarlarını heyvan təsvirləri və gündəlik həyat səhnələri ilə bəzəyirdilər. Bu, onların estetik zövqünü və ruhani inanclarını göstərir.
- Heykəltəraşlıq və ornamentlər: Neolitdə daş, sümük və boynuzdan hazırlanmış kiçik heykəlciklər və bəzək əşyələri tapılmışdır.
- Dini inanclar: Mağara və qəbir tapıntıları, daş dövrü insanlarının ruhani və dini inanclarını öyrənməyə imkan verir.
Daş Dövrünün İnsan İnkişafına Təsiri
Daş dövrü insan sivilizasiyasının əsasını qoymuşdur. Bu dövrün ən böyük nailiyyətləri:
- Alət və texnologiyanın inkişafı – Daş dövrü insanı düşünməyə və problemləri həll etməyə məcbur edirdi.
- Sosial strukturların formalaşması – Qrup şəklində həyat və əməkdaşlıq insan cəmiyyətinin əsasını qoydu.
- Kənd təsərrüfatının və daimi yaşayışın başlanması – Neolit dövrü insan həyatında əsl inqilab yaratdı və gələcək mədəniyyətlərin inkişafına zəmin hazırladı.
Daş Dövrü və Arxeoloji Tapıntılar
Arxeoloqlar daş dövrü haqqında ən çox mağara qalıqları, daş alətlər və məskunlaşma yerlərindən məlumat əldə edirlər. Bu tapıntılar insanın texnoloji, sosial və mədəni inkişafını izah etməyə kömək edir.
- Mağara tapıntıları: Mağara rəsmləri, sümüklər və alətlər qədim insanların gündəlik həyatını göstərir.
- Daş alətlər: Hər dövrün özünəməxsus alətləri insanlar arasında texnologiyanın necə inkişaf etdiyini göstərir.
- Sənət və ornamentlər: Neolit dövrü bəzəkləri və keramika tapıntıları insanların estetik baxışını və sənət anlayışını ortaya qoyur.
