Ən Hündür Şəlalə Hansıdır? | Anxel Şəlaləsi Haqqında Ətraflı Məlumat
Təbiət saysız-hesabsız möcüzələrlə doludur. Dağlar, okeanlar, meşələr və səhralar insanı heyrətə gətirsə də, şəlalələr xüsusi cazibəyə malikdir. Hündürlükdən aşağı axan suyun yaratdığı səs, görüntü və enerji insanı həm rahatladır, həm də valeh edir. Bu möcüzələr arasında isə bir sual xüsusilə maraq doğurur: dünyanın ən hündür şəlaləsi hansıdır?
Bu məqalədə ən hündür şəlalə haqqında məlumat, onun harada yerləşməsi, necə formalaşması, xüsusiyyətləri, tarixi, təbiət və turizm baxımından əhəmiyyəti ətraflı şəkildə izah ediləcək. Məqsədimiz mövzunu sadə, aydın və elmi faktlara əsaslanaraq oxucuya çatdırmaqdır.
En hundur selale haqqinda melumat
Şəlalə nədir? Ümumi anlayış
Şəlalə — çayın və ya su axınının yüksək bir nöqtədən aşağıya doğru sərbəst şəkildə töküldüyü təbii hidroloji hadisədir. Şəlalələr əsasən dağlıq ərazilərdə, tektonik qırılmaların və ya sərt süxurların olduğu yerlərdə yaranır.
Şəlalələrin yaranma səbəbləri
- Süxur qatlarının sərtlik fərqi
- Tektonik hərəkətlər
- Eroziya (külək və su aşınması)
- Vulkanik fəaliyyət
- Buzlaşma dövrünün təsirləri
Bu amillərin birləşməsi nəticəsində bəzən yüzlərlə metr hündürlüyə malik şəlalələr meydana çıxır.
Dünyanın ən hündür şəlaləsi hansıdır?
Dünyada ən hündür şəlalə olaraq qəbul edilən təbiət möcüzəsi **Anxel Şəlaləsi (Angel Falls)**dir.
Anxel Şəlaləsi haqqında qısa məlumat
- Adı: Anxel Şəlaləsi (Salto Ángel)
- Ümumi hündürlüyü: 979 metr
- Sərbəst düşmə hündürlüyü: 807 metr
- Ölkə: Venesuela
- Qitə: Cənubi Amerika
- Yerləşdiyi ərazi: Kanaima Milli Parkı
Bu göstəricilərə görə Anxel Şəlaləsi təkcə ən hündür şəlalə deyil, həm də Yer üzündə ən təsirli təbii su düşmələrindən biridir.
Anxel Şəlaləsinin coğrafi yerləşməsi
Anxel Şəlaləsi Venesuelanın cənub-şərqində, Amazon hövzəsinə yaxın olan Kanaima Milli Parkı ərazisində yerləşir. Bu park UNESCO tərəfindən Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir.
Kanaima Milli Parkı
- Sahəsi: təxminən 30 000 km²
- Tropik meşələr və savannalar
- “Tepui” adlanan masa formalı dağlar
Şəlalə Auyantepui adlı nəhəng masa dağının zirvəsindən axır. Tepuilər çox qədim geoloji quruluşlara malikdir və milyonlarla il əvvəl formalaşıb.
Anxel Şəlaləsinin kəşfi və adının mənşəyi
Kəşf tarixi
Yerli xalqlar bu şəlaləni əsrlər boyu tanıyırdılar. Lakin dünya ictimaiyyətinə tanıdılması XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir.
Adının mənşəyi
Şəlalə adını amerikalı pilot **Cimmi Anxel (Jimmy Angel)**dən alıb. O, 1933-cü ildə bölgə üzərində uçarkən bu nəhəng şəlaləni qeydə almış və dünya elminə tanıtmışdır.
Yerli pemón xalqı isə şəlaləni “Kerepakupai Merú” adlandırır ki, bu da “ən dərin yerdən axan su” mənasını verir.
Niyə Anxel Şəlaləsi bu qədər hündürdür?
Anxel Şəlaləsinin rekord hündürlüyə malik olmasının bir neçə əsas səbəbi var:
- Tepui dağlarının dik quruluşu
- Süxurların yüksək möhkəmliyi
- Minilliklər boyu eroziyaya məruz qalmaması
- Su axınının birbaşa sərbəst düşməsi
Su elə böyük hündürlükdən düşür ki, yerə çatmadan əvvəl böyük hissəsi duman və su buxarına çevrilir.
Ən hündür şəlalənin təbiətə təsiri
Mikro-iqlim
Anxel Şəlaləsi ətrafında daimi rütubət mövcuddur. Bu, nadir bitki və heyvan növlərinin yaşamasına şərait yaradır.
Flora və fauna
- Endemik bitkilər
- Nadir quş növləri
- Amfibiyalar və sürünənlər
- Tropik meşə ekosistemi
Bu səbəbdən şəlalə təkcə vizual deyil, ekoloji baxımdan da böyük əhəmiyyət daşıyır.
Turizm baxımından Anxel Şəlaləsi
Turistlərin marağı
Dünyanın hər yerindən macəra və təbiət həvəskarları bu şəlaləni görmək üçün Venesuelaya səyahət edirlər.
Ora necə getmək olar?
- Əvvəlcə paytaxt Karakasa uçuş
- Daha sonra daxili reyslə Kanaima bölgəsinə
- Qayıq və piyada marşrutlar
Bu çətin yolçuluq belə turistləri dayandırmır, çünki mənzərə bütün zəhmətə dəyir.
Anxel Şəlaləsi ilə bağlı maraqlı faktlar
- Şəlalənin səsi kilometrlərlə uzaqdan eşidilir
- Quraqlıq dövründə su axını azalır
- Yağışlı mövsümdə isə tam gücü ilə axır
- Bir çox sənədli filmlərə mövzu olub
- Macəra filmlərində ilham mənbəyidir
Dünyadakı digər hündür şəlalələr (qısa müqayisə)
Anxel Şəlaləsi birinci yerdə olsa da, dünyada digər hündür şəlalələr də mövcuddur:
- Tugela Şəlaləsi (Cənubi Afrika)
- Tres Hermanas (Peru)
- Oloʻupena Şəlaləsi (Havay)
Lakin heç biri Anxel Şəlaləsinin 979 metrlik rekordunu keçə bilmir.
Ən hündür şəlalənin elmi və mədəni əhəmiyyəti
Anxel Şəlaləsi:
- Geologiya elmi üçün mühüm nümunədir
- Hidrologiya sahəsində tədqiqat obyektidir
- Yerli xalqların mədəni irsinin bir hissəsidir
Bu şəlalə təbiət və insan arasında qədim əlaqənin canlı sübutudur.
