Fernando Magellan Kimdir? İlk Dünya Səyahəti və Tarixi Kəşflər
Tarix boyu bəşəriyyət Yer kürəsini anlamaq üçün saysız-hesabsız səfərlər edib. Lakin bu səfərlərin arasında biri var ki, dünya xəritəsini təkcə coğrafi deyil, həm də elmi və mədəni baxımdan kökündən dəyişdi. Bu şəxs Fernando Magellan idi.
Fernando Magellan (portuqalca: Fernão de Magalhães) XV–XVI əsrlərdə yaşamış, dünya tarixində ilk dəfə Yer kürəsinin ətrafında dolaşan ekspedisiyanın rəhbəri kimi tanınan məşhur səyyah və dənizçidir. Maraqlıdır ki, o, bu tarixi səyahəti öz vətəni Portuqaliya deyil, İspaniya bayrağı altında həyata keçirmişdir.
Fernando magellan haqqinda melumat
Bu məqalədə Fernando Magellanın:
- həyatı
- erkən illəri
- böyük dəniz səyahətləri
- dünya ətrafında ilk ekspedisiya
- Magellan boğazının kəşfi
- Filippinlərdə ölümü
- elmi və tarixi irsi
ətraflı, aydın və oxunaqlı şəkildə izah ediləcək.
Fernando Magellanın erkən həyatı və mənşəyi
Doğulduğu yer və ailəsi
Fernando Magellan təxminən 1480-ci ildə Portuqaliyanın şimalında yerləşən Sabroza adlı kiçik bir qəsəbədə anadan olmuşdur. O, zadəgan ailəsinə mənsub idi, bu da onun erkən yaşlardan yaxşı təhsil almasına və saray mühitinə yaxın olmasına imkan yaratdı.
Atası Rui de Magalhães Portuqaliya kral sarayında xidmət edirdi. Bu fakt Magellanın gələcəkdə dənizçilik və coğrafiyaya maraq göstərməsində mühüm rol oynadı.
Təhsili və dənizçiliyə marağı
Fernando Magellan gənc yaşlarında Lissabonda kral sarayında təhsil aldı. Burada o:
- astronomiya
- xəritəçilik
- naviqasiya
- dənizçilik elmləri
ilə tanış oldu. XV əsrin sonları Portuqaliya üçün “Kəşflər dövrü” idi və Magellan bu mühitdə böyüyərək uzaq torpaqlar, yeni dəniz yolları və ticarət imkanları haqqında biliklər qazandı.
Fernando Magellanın ilk dəniz səfərləri
Hind okeanı və Şərqi Afrika səfərləri
Magellan ilk dəfə 1505-ci ildə Portuqaliya donanmasının tərkibində dənizə açıldı. O, Hind okeanı bölgəsində – xüsusilə:
- Hindistan
- Malakka
- Şərqi Afrika
sahillərində müxtəlif ekspedisiyalarda iştirak etdi.
Bu səfərlər ona:
- uzun məsafəli dəniz səyahətləri təcrübəsi
- tropik iqlimlərdə naviqasiya bacarığı
- yerli xalqlarla ünsiyyət
kimi həyati biliklər qazandırdı.
Malakka və ticarət yolları
Magellan 1511-ci ildə Malakkanın işğalında iştirak etdi. Malakka o dövrdə Asiya ilə Avropa arasında mühüm ticarət mərkəzi idi. Burada o, ədviyyat ticarətinin əhəmiyyətini dərindən anladı.
Məhz bu mərhələdə Magellan beynində böyük bir fikir formalaşdırdı:
“Ədviyyat adalarına Qərbdən yol tapmaq mümkündürmü?”
Portuqaliya ilə münasibətlərin pozulması
Kral I Manuel ilə münaqişə
Fernando Magellan Portuqaliya kralı I Manuelə Qərb yolu ilə Ədviyyat adalarına çatmaq planını təqdim etdi. Lakin kral bu ideyanı:
- riskli
- baha
- qeyri-real
hesab etdi və Magellanı dəstəkləmədi.
Bu rədd cavabı Magellan üçün dönüş nöqtəsi oldu.
İspaniyaya keçidi
Portuqaliya tərəfindən dəstək görməyən Magellan İspaniyaya köçdü və kral V Karla (V Çarlz) müraciət etdi. İspaniya Portuqaliya ilə rəqabət apardığı üçün bu layihəyə böyük maraq göstərdi.
1518-ci ildə Magellan İspaniya ilə rəsmi müqavilə imzaladı.
Tarixi dünya səyahəti: Magellanın ekspedisiyası
Ekspedisiyanın məqsədi
Ekspedisiyanın əsas məqsədi:
- Ədviyyat adalarına (Molukka)
- Qərb istiqamətindən
- Portuqaliya sularına girmədən
çatmaq idi.
Bu həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan son dərəcə mühüm idi.
Gəmilər və heyət
1519-cu ilin sentyabrında Magellan 5 gəmi və təxminən 270 nəfərlik heyətlə İspaniyanın Sevilya limanından yola çıxdı.
Gəmilər:
- Trinidad (bayraq gəmisi)
- San Antonio
- Concepción
- Victoria
- Santiago
Atlantik okeanı və Cənubi Amerika
Braziliya sahilləri
Ekspedisiya Atlantik okeanını keçərək Braziliya sahillərinə çatdı. Burada:
- yerli xalqlarla əlaqə quruldu
- ərzaq ehtiyatları yeniləndi
Lakin səyahət irəlilədikcə çətinliklər artmağa başladı.
Qiyam və daxili problemlər
Cənubi Amerikanın cənubuna doğru hərəkət zamanı:
- heyətdə narazılıqlar
- üsyan cəhdləri
- sərt iqlim
baş verdi. Magellan qiyamları sərt şəkildə yatırdı və liderlik qabiliyyətini nümayiş etdirdi.
Magellan boğazının kəşfi
Tarixi keçid
1520-ci ildə ekspedisiya Cənubi Amerikanın cənubunda dar bir dəniz keçidi tapdı. Bu keçid sonradan Magellan boğazı adlandırıldı.
Bu boğaz:
- Atlantik okeanı
- Sakit okeanı
birləşdirən ilk məlum dəniz yolu idi.
Sakit okeanın adlandırılması
Boğazdan sonra dəniz son dərəcə sakit idi. Buna görə Magellan bu okeanı “Sakit okean” (Pacific Ocean) adlandırdı.
Ironiya burasındadır ki, bu “sakit” okean ekspedisiya üçün ən çətin mərhələ oldu.
Sakit okean səyahəti və aclıq
Uzun və çətin yol
Sakit okean üzərindən keçid gözləniləndən qat-qat uzun çəkdi:
- aylarla torpaq görünmədi
- ərzaq tükəndi
- xəstəliklər yayıldı
Heyət:
- köhnə dəri parçaları
- gəmi siçovulları
yemək məcburiyyətində qaldı.
Filippinlər və Fernando Magellanın ölümü
Filippinlərə çatış
1521-ci ildə ekspedisiya Filippin adalarına çatdı. Magellan burada:
- yerli tayfalarla əlaqə qurdu
- xristianlığı yaymağa çalışdı
Maktan döyüşü və ölüm
Magellan Maktan adasında yerli lider Lapu-Lapu ilə qarşıdurmaya girdi. 27 aprel 1521-ci ildə baş verən döyüşdə Magellan öldürüldü.
Beləliklə:
Dünyanı dəyişdirən səyahəti başlayan adam, onu tamamlaya bilmədi.
Dünya ətrafında ilk səyahətin tamamlanması
Juan Sebastián Elcano
Magellanın ölümündən sonra ekspedisiyaya Juan Sebastián Elcano rəhbərlik etdi.
Victoria gəmisinin dönüşü
1522-ci ildə yalnız Victoria adlı gəmi və 18 nəfər sağ qalan dənizçi İspaniyaya qayıtdı.
Bu hadisə:
- Yer kürəsinin yuvarlaq olduğunu praktik olaraq sübut etdi
- dünya xəritəsini dəyişdi
- qlobal ticarətin əsasını qoydu
Fernando Magellanın tarixi əhəmiyyəti və irsi
Elmi və coğrafi töhfələr
Fernando Magellan:
- ilk dünya səyahətinin memarı
- Magellan boğazının kəşfçisi
- Sakit okeanın adlandırıcısı
kimi tarixə düşdü.
Tarixdə yeri
O, səyahəti tamamlamasa da:
İdeyanın müəllifi və lideri kimi tarixdə əbədi iz qoydu.
Bu gün onun adı:
- dərsliklərdə
- xəritələrdə
- elmi tədqiqatlarda
yaşamaqdadır.
