Gemaroy, tibbdə daha çox hemorroid kimi tanınan, düz bağırsaq və anus nahiyəsində yerləşən damarların genişlənməsi və iltihablanması ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Bu problem həm kişilərdə, həm də qadınlarda geniş yayılmışdır və xüsusilə oturaq həyat tərzi keçirən insanlarda daha tez-tez müşahidə olunur. Gemaroy anlayışını tam başa düşmək üçün əvvəlcə insan orqanizmində bu nahiyənin necə işlədiyini və hansı funksiyanı yerinə yetirdiyini anlamaq vacibdir.

Düz bağırsaq və anus bölgəsində normal halda qan damarlarından ibarət yastıqcıqlar mövcuddur. Bu yastıqcıqlar defekasiya prosesində, yəni nəcisin xaric olunmasında mühüm rol oynayır. Lakin müxtəlif səbəblər nəticəsində bu damarlar genişlənərək şişir və nəticədə gemaroy əmələ gəlir. Bu vəziyyət bəzi hallarda sadə narahatlıq kimi başlasa da, zamanla ciddi ağrı, qanaxma və həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsi ilə nəticələnə bilər.

Gemaroyun yayılma tezliyi kifayət qədər yüksəkdir və həyatın müəyyən dövrlərində insanların böyük bir hissəsi bu problemlə qarşılaşır. Xəstəlik çox zaman utanılan və gizlədilən bir mövzu olduğuna görə, erkən mərhələdə müalicə olunmur və daha ağır formaya keçir.

Gemaroy nedir

Gemaroyun yaranma səbəbləri

Gemaroyun yaranmasının əsas səbəblərindən biri düz bağırsaq nahiyəsində təzyiqin artmasıdır. Bu təzyiq müxtəlif faktorların təsiri ilə yarana bilər və uzun müddət davam etdikdə damarların genişlənməsinə gətirib çıxarır. Ən geniş yayılmış səbəblərdən biri xroniki qəbizlikdir. Qəbizlik zamanı insan defekasiya etmək üçün daha çox güc sərf edir və bu zaman damarlar üzərində təzyiq artır.

Digər bir səbəb isə uzun müddət oturaq vəziyyətdə qalmaqdır. Müasir həyat tərzi, xüsusilə ofis işləri və az hərəkətli gündəlik fəaliyyətlər bu problemi daha da aktuallaşdırır. Oturaq vəziyyətdə uzun müddət qalmaq qan dövranını zəiflədir və anus nahiyəsində damarların genişlənməsinə səbəb olur.

Hamiləlik də gemaroyun yaranmasına səbəb olan mühüm faktorlardan biridir. Bu dövrdə böyüyən uşaqlıq qarın boşluğunda təzyiqi artırır və nəticədə düz bağırsaq damarları genişlənə bilər. Bundan əlavə, hormonal dəyişikliklər də damar divarlarının zəifləməsinə təsir edir.

Artıq çəki, ağır fiziki işlər, lifsiz qidalanma və az su qəbulu da bu xəstəliyin yaranmasına şərait yaradır. Genetik meyllilik də nəzərə alınmalıdır, çünki bəzi insanlarda damar strukturu daha zəif ola bilər və bu da gemaroy riskini artırır.

Gemaroyun növləri

Gemaroy əsasən iki əsas növə bölünür: daxili və xarici gemaroy. Bu növlər yerləşdiyi nahiyəyə görə fərqlənir və simptomları da müəyyən qədər dəyişir.

Daxili gemaroy düz bağırsağın daxilində yerləşir və ilkin mərhələdə çox zaman ağrı vermir. Lakin bu tip gemaroy qanaxma ilə müşayiət oluna bilər və xəstə bunu defekasiya zamanı müşahidə edə bilər. Zaman keçdikcə daxili gemaroy düyünləri böyüyərək anusdan xaricə çıxa bilər.

Xarici gemaroy isə anus ətrafında yerləşir və daha çox ağrı, qaşınma və narahatlıqla müşahidə olunur. Bu növ gemaroyda tromboz (qan laxtalanması) baş verə bilər ki, bu da kəskin ağrıya səbəb olur.

Bəzi hallarda qarışıq tip gemaroy da müşahidə olunur. Bu zaman həm daxili, həm də xarici düyünlər eyni vaxtda mövcud olur və simptomlar daha kompleks şəkildə özünü göstərir.

Gemaroyun əlamətləri

Gemaroyun əlamətləri xəstəliyin mərhələsindən və növündən asılı olaraq dəyişə bilər. Ən çox rast gəlinən simptomlardan biri anus nahiyəsində qaşınma və narahatlıq hissidir. Bu hiss zamanla artaraq gündəlik həyatı çətinləşdirə bilər.

Digər mühüm əlamət isə qanaxmadır. Defekasiya zamanı tualet kağızında və ya nəcisdə parlaq qırmızı qan müşahidə edilə bilər. Bu simptom çox vaxt insanları qorxutsa da, erkən mərhələdə müalicə ilə aradan qaldırıla bilər.

Ağrı xüsusilə xarici gemaroyda daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Oturarkən, hərəkət edərkən və ya tualetə gedərkən ağrı hiss edilə bilər. Şişkinlik və anus ətrafında düyünlərin hiss olunması da digər əlamətlər sırasındadır.

İrəliləmiş hallarda gemaroy düyünləri anusdan kənara çıxır və xəstə onları əllə geri itələmək məcburiyyətində qala bilər. Bu vəziyyət artıq xəstəliyin ciddi mərhələyə keçdiyini göstərir.

Gemaroyun mərhələləri

Gemaroy adətən dörd əsas mərhələdə inkişaf edir. Birinci mərhələdə damar genişlənməsi mövcuddur, lakin düyünlər hələ anusdan kənara çıxmır. Bu mərhələdə əsas simptom qanaxma olur.

İkinci mərhələdə düyünlər defekasiya zamanı xaricə çıxır, lakin sonra öz-özünə geri qayıdır. Üçüncü mərhələdə isə bu düyünlər yalnız əllə geri qaytarıla bilir.

Dördüncü mərhələ ən ağır mərhələ hesab olunur. Bu zaman düyünlər daimi olaraq xaricdə qalır və geri qaytarmaq mümkün olmur. Bu mərhələdə cərrahi müdaxilə çox vaxt qaçılmaz olur.

Diaqnoz və müayinə üsulları

Gemaroyun diaqnozu adətən həkim tərəfindən aparılan fiziki müayinə ilə qoyulur. Proktoloji müayinə zamanı həkim anus və düz bağırsaq nahiyəsini yoxlayır və düyünlərin mövcudluğunu müəyyən edir.

Bəzi hallarda əlavə müayinə üsullarına ehtiyac yarana bilər. Bunlara anoskopiya və rektoskopiya daxildir. Bu üsullar vasitəsilə daxili gemaroy daha dəqiq şəkildə qiymətləndirilə bilər.

Diaqnozun düzgün qoyulması çox vacibdir, çünki bəzi hallarda gemaroy simptomları digər ciddi xəstəliklərlə, məsələn, bağırsaq şişləri ilə qarışdırıla bilər.

Müalicə üsulları

Gemaroyun müalicəsi xəstəliyin mərhələsindən və simptomların şiddətindən asılı olaraq dəyişir. Erkən mərhələdə həyat tərzinin dəyişdirilməsi və dərman müalicəsi kifayət edə bilər. Liflə zəngin qidalanma, bol su içmək və fiziki aktivliyin artırılması əsas tövsiyələr arasındadır.

Dərman müalicəsinə müxtəlif məlhəmlər, şamlar və ağrıkəsicilər daxildir. Bu preparatlar iltihabı azaltmaq və simptomları yüngülləşdirmək məqsədi daşıyır.

Daha ağır hallarda minimal invaziv prosedurlar tətbiq oluna bilər. Bunlara rezin bant ligasiyası, skleroterapiya və lazer müalicəsi daxildir. Bu üsullar əməliyyatsız şəkildə gemaroy düyünlərinin kiçildilməsinə kömək edir.

Ciddi hallarda isə cərrahi əməliyyat tələb olunur. Bu əməliyyat zamanı genişlənmiş damarlar çıxarılır və problem tam şəkildə aradan qaldırılır.

Profilaktika və qarşısının alınması

Gemaroyun qarşısını almaq üçün sağlam həyat tərzi çox önəmlidir. Lifli qidaların qəbul edilməsi bağırsaq fəaliyyətini yaxşılaşdırır və qəbizliyin qarşısını alır. Bu isə gemaroy riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Gündəlik kifayət qədər su içmək də çox vacibdir. Su bağırsaq hərəkətlərini asanlaşdırır və nəcisin yumşaq olmasına kömək edir. Bundan əlavə, uzun müddət oturaq qalmaqdan qaçınmaq və müntəzəm hərəkət etmək tövsiyə olunur.

Tualet vərdişləri də bu baxımdan mühüm rol oynayır. Uzun müddət tualetdə qalmaq və gücənmək damarlar üzərində təzyiqi artırır və gemaroy riskini yüksəldir.

Gemaroyun həyat keyfiyyətinə təsiri

Gemaroy yalnız fiziki narahatlıq yaratmır, eyni zamanda insanın psixoloji vəziyyətinə də təsir edə bilər. Davamlı ağrı və narahatlıq gündəlik fəaliyyətləri məhdudlaşdıra bilər və sosial həyatı çətinləşdirə bilər.

Bəzi insanlar bu problemi utandıqları üçün həkimə müraciət etməkdən çəkinir. Bu isə xəstəliyin daha da ağırlaşmasına səbəb olur. Halbuki erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə gemaroy tam nəzarət altına alına bilər.