Leyli və Məcnun Haqqında Məlumat | Mövzu, Obrazlar və Əsərin Mənası
Leyli və Məcnun klassik Şərq poeziyasında geniş yayılmış faciəvi sevgi hekayəsidir. Əsərin əsas mövzusu bir-birini sevən, lakin cəmiyyətin qaydaları və taleyin sərt hökmü ucbatından qovuşa bilməyən iki gəncin – Qeys (Məcnun) və Leylinin həyatıdır.
Leyli ve mecnun haqqinda melumat
Hekayənin qısa məzmunu
Qeys və Leyli eyni məktəbdə oxuyarkən bir-birinə aşiq olurlar. Qeysin sevgisi o qədər güclü olur ki, o, hər yerdə Leylinin adını çəkir, şeirlər yazır. Bu davranış cəmiyyət tərəfindən qəbul olunmur və ona “Məcnun” (dəli) adı verilir.
Leylinin ailəsi bu sevgiyə qarşı çıxır və onu başqa bir şəxslə evləndirir. Məcnun isə:
- cəmiyyətdən uzaqlaşır,
- səhraya çəkilir,
- eşqini şeirlərlə ifadə edir.
Sonda Leyli xəstəlikdən vəfat edir, Məcnun da onun məzarı üstündə dünyasını dəyişir. Beləliklə, onların qovuşması yalnız mənəvi və ilahi aləmdə baş tutur.
Əsərin mənşəyi və tarixi
“Leyli və Məcnun” hekayəsi ilkin olaraq:
- ərəb folklorunda yaranmışdır,
- sonradan fars və türk ədəbiyyatında geniş yayılmışdır.
Ən məşhur yazılı variantlar:
- Nizami Gəncəvi – “Leyli və Məcnun” (XII əsr)
- Füzuli – “Leyli və Məcnun” (XVI əsr)
Xüsusilə Füzulinin əsəri Azərbaycan ədəbiyyatının şah əsərlərindən sayılır.
Füzulinin “Leyli və Məcnun” əsəri
Füzuli bu dastanı sadəcə sevgi hekayəsi kimi yox, ilahi eşq fəlsəfəsi kimi təqdim edir.
Əsərdə əsas ideyalar:
- dünya sevgisinin ilahi eşqə aparan yol olması,
- insan nəfsindən imtina,
- mənəvi kamillik.
Məcnun obrazı burada artıq adi aşiq deyil, haqqa aşiq olan bir sufi kimi təqdim olunur.
Əsas obrazlar
Məcnun (Qeys)
- Saf və səmimi sevginin rəmzi
- Cəmiyyət qaydalarına sığmayan azad ruh
- İlahi eşq yolçusu
Leyli
- Gözəllik və paklığın simvolu
- Cəmiyyət təzyiqi altında qalan qadın obrazı
- Sədaqətli, lakin aciz aşiq
Mövzular və ideyalar
“Leyli və Məcnun” əsərində əsas mövzular bunlardır:
- Məhəbbət və fədakarlıq
- Cəmiyyət və fərd ziddiyyəti
- Dünya və ilahi eşq
- Azadlıq və məhdudiyyət
Bu mövzular əsəri əsrlər keçsə də актуal saxlayır.
Musiqi və mədəniyyətdə Leyli və Məcnun
- Üzeyir Hacıbəyli 1908-ci ildə “Leyli və Məcnun” operasını yazmışdır
- Bu opera Şərqdə ilk opera hesab olunur
- Əsər teatr, musiqi, miniatür sənəti və poeziyada geniş əks olunmuşdur
Leyli və Məcnunun əhəmiyyəti
Bu dastan:
- Azərbaycan və ümumilikdə Şərq mədəniyyətinin əsas sütunlarından biridir
- Sevginin yalnız fiziki deyil, mənəvi tərəfini ön plana çıxarır
- Ədəbiyyatda romantik-fəlsəfi istiqamətin inkişafına böyük təsir göstərmişdir
