Metr Haqqında Məlumat – Uzunluq Ölçü Vahidi, Tarixi və İstifadə Sahələri
İnsanlıq tarix boyu ətraf aləmi anlamaq, müqayisə etmək və ölçmək ehtiyacı hiss edib. Uzaqlıq, hündürlük, en və dərinlik kimi anlayışlar məhz ölçü vahidləri vasitəsilə dəqiq ifadə olunur. Bu ölçü vahidlərinin ən əsas və ən çox istifadə edilənlərindən biri metrdir. Metr bu gün demək olar ki, bütün dünyada uzunluğun əsas ölçü vahidi kimi qəbul olunur və elm, texnika, tikinti, ticarət, gündəlik məişət kimi sahələrin ayrılmaz hissəsidir.
Metr haqqinda melumat
Metr Nədir?
Metr – uzunluğun ölçülməsi üçün istifadə olunan beynəlxalq ölçü vahididir. Beynəlxalq Vahidlər Sistemi (SI) çərçivəsində uzunluğun əsas vahidi məhz metr hesab olunur. Sadə dildə desək, metr iki nöqtə arasındakı məsafəni ölçmək üçün istifadə edilən standart ölçü vahididir.
Bu gün dünyada yol məsafələri, otaqların ölçüsü, binaların hündürlüyü, parçaların uzunluğu və hətta mikroskopik obyektlərin ölçüsü belə metr və onun törəmə vahidləri ilə ifadə olunur.
Metr Sözünün Mənşəyi
“Metr” sözü qədim yunan dilindəki “metron” sözündən yaranıb və “ölçü”, “ölçmək” mənasını verir. Bu termin zamanla elm və texnikada geniş yayılaraq universal ölçü anlayışına çevrilib. Sözün mənşəyi də metr anlayışının əsas məqsədini – dəqiqlik və standart ölçü olmasını açıq şəkildə göstərir.
Metrin Yaranma Tarixi
Ölçü Vahidlərinə Ehtiyac
Qədim dövrlərdə insanlar uzunluğu ölçmək üçün bədən hissələrindən istifadə edirdilər. Məsələn, qarış, addım, dirsək kimi ölçülər geniş yayılmışdı. Lakin bu ölçülər şəxsdən-şəxsə dəyişdiyi üçün dəqiqlik yaratmırdı.
Zaman keçdikcə ticarətin, elmin və sənayenin inkişafı vahid və dəyişməz ölçü sisteminə ehtiyac yaratdı.
Metrin Rəsmi Qəbulu
Metr anlayışı ilk dəfə XVIII əsrin sonlarında Fransada ortaya çıxdı. 1790-cı illərdə Fransa alimləri uzunluq üçün universal ölçü vahidi yaratmaq məqsədilə araşdırmalar apardılar. Nəticədə metr Yer kürəsinin meridianının müəyyən hissəsinə əsaslanaraq hesablandı.
1795-ci ildə metr rəsmi olaraq qəbul edildi və sonrakı illərdə bir çox ölkə tərəfindən istifadə olunmağa başladı.
Beynəlxalq Vahidlər Sistemində Metr
Beynəlxalq Vahidlər Sistemi (SI) hazırda dünyada ən geniş yayılmış ölçü sistemidir. Bu sistemdə:
- Uzunluğun əsas vahidi – metr
- Kütlənin əsas vahidi – kiloqram
- Zamanın əsas vahidi – saniyə
Metr SI sisteminin əsas dayaqlarından biri olduğu üçün elm və texnologiyada xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Metr Necə Tərif Olunur?
Metrin tərifi zamanla dəyişib və daha dəqiq hala gətirilib. Müasir dövrdə metr aşağıdakı kimi tərif olunur:
Metr – işığın vakuumda 1/299 792 458 saniyə ərzində qət etdiyi məsafədir.
Bu tərif metr ölçüsünün son dərəcə dəqiq və dəyişməz olmasını təmin edir.
Metrin Törəmə Vahidləri
Metr təkcə bir ölçü vahidi deyil, eyni zamanda onluq sistemə əsaslanan geniş ölçü ailəsinin əsasını təşkil edir. Bu vahidlər gündəlik həyatda tez-tez istifadə olunur.
Kiçik Metr Vahidləri
- Millimetr (mm) – metrin mində biri
- Santimetr (sm) – metrin yüzdə biri
- Desimetr (dm) – metrin onda biri
Bu vahidlər əsasən ölçüsü kiçik obyektlər üçün istifadə edilir. Məsələn, qələm, kitab, telefon ölçüləri santimetr və millimetr ilə ölçülür.
Böyük Metr Vahidləri
- Dekametr (dam) – 10 metr
- Hektometr (hm) – 100 metr
- Kilometr (km) – 1000 metr
Kilometr xüsusilə məsafələrin ölçülməsində – şəhərlərarası yollar, marşrutlar və s. üçün geniş istifadə olunur.
Metr və Digər Uzunluq Vahidləri
Dünyanın bəzi ölkələrində metr sistemindən başqa ölçü vahidləri də istifadə olunur.
Metr və Fut
- 1 metr ≈ 3.28 fut
Fut əsasən ABŞ və Böyük Britaniyada yayılmışdır. Lakin elmi və beynəlxalq sahələrdə metr üstünlük təşkil edir.
Metr və İnç
- 1 metr ≈ 39.37 inç
İnç əsasən texniki cihazlarda və ekran ölçülərində istifadə olunur.
Metrin Gündəlik Həyatda İstifadəsi
Metr həyatımızın demək olar ki, hər sahəsində mövcuddur:
Tikinti və Memarlıq
Evlərin sahəsi, otaqların ölçüsü, divarların hündürlüyü metr və törəmə vahidlərlə ölçülür. Tikintidə ölçü dəqiqliyi təhlükəsizlik baxımından olduqca vacibdir.
Təhsil və Elm
Məktəblərdə uzunluq ölçüləri ilk olaraq metr anlayışı ilə öyrədilir. Fizika, riyaziyyat, coğrafiya kimi fənlərdə metr əsas ölçü vahidi kimi çıxış edir.
Nəqliyyat və Yol Ölçüləri
Yolların uzunluğu, məsafələr, sürət hesablamaları metr və kilometr üzərindən aparılır.
Ticarət və Sənaye
Parça, kabel, boru və digər məhsulların satışı zamanı metr ölçüsü əsas götürülür.
Metr Sisteminin Üstünlükləri
Metr sisteminin bu qədər geniş yayılmasının əsas səbəbləri var:
- Sadə onluq sistem – çevirmələr asandır
- Beynəlxalq qəbul – demək olar ki, bütün ölkələrdə istifadə olunur
- Dəqiqlik – elmi hesablamalar üçün idealdır
- Standartlıq – qarışıqlığın qarşısını alır
Bu üstünlüklər metr sistemini müasir dünyanın əsas ölçü sistemi halına gətirib.
Metr Ölçmə Alətləri
Metr ölçüsünü müəyyən etmək üçün müxtəlif alətlərdən istifadə olunur:
- Xətkeş
- Ruletka
- Ölçü lenti
- Lazer məsafəölçənlər
Bu alətlər sadə məişət işlərindən tutmuş peşəkar mühəndislik sahələrinə qədər geniş istifadə edilir.
Metr və Texnologiya
Müasir texnologiyada metr ölçüsü daha da dəqiqləşdirilib. GPS sistemləri, peyk ölçmələri və mühəndis proqramları metr və onun törəmə vahidlərinə əsaslanır. Xüsusilə kosmos tədqiqatlarında metr anlayışı fundamental rol oynayır.
Metrin Gələcəkdə Rolu
Elm və texnologiya inkişaf etdikcə ölçmələrə olan tələblər də artır. Lakin bütün bu inkişaflara baxmayaraq, metr öz əsas mövqeyini qoruyur. Yeni ölçmə metodları yaradılsa belə, onların əksəriyyəti metr üzərindən kalibrasiya olunur.
