Novruz Bayramı Haqqında Ətraflı Məlumat – Tarixi, Adətləri və Mənası

2 weeks ago

24 3 minutes read

Novruz bayramı Azərbaycan xalqının ən qədim və ən əziz bayramlarından biridir. Bu bayram təkcə yeni ilin başlanğıcı deyil, həm də təbiətin oyanışı, həyatın yenilənməsi, xeyir və ümid rəmzidir. Minilliklər boyu formalaşan Novruz ənənələri bu gün də yaşayır və nəsildən-nəslə ötürülür. Novruz bayramı Azərbaycanla yanaşı, bir çox Şərq və Orta Asiya xalqları tərəfindən qeyd olunur və ümumbəşəri dəyərləri özündə birləşdirir.

Bu məqalədə Novruz bayramı haqqında məlumat, onun tarixi kökləri, mənası, mərasimləri, adət-ənənələri, rəmzləri və müasir dövrdə qeyd olunma formaları ətraflı şəkildə izah ediləcək.

Novruz bayramı haqqında melumat

Novruz Bayramı Nədir?

Novruz sözü fars dilindən tərcümədə “yeni gün” mənasını verir. Novruz bahar fəslinin gəlişi ilə – gecə və gündüzün bərabərləşdiyi 21 mart tarixində qeyd olunur. Bu tarix astronomik baxımdan yaz gecə-gündüz bərabərliyi günü hesab olunur və təbiətdə yeni bir mərhələnin başlanğıcını simvolizə edir.

Novruz bayramı:

Yeni ilin başlanğıcı
Təbiətin dirçəlişi
İnsanların daxili təmizlənməsi
Köhnə ilin problemlərindən ayrılma
Ümid və bolluq arzusu

kimi anlayışlarla sıx bağlıdır.

Novruz Bayramının Tarixi

Qədim Dövrlərə Gedib Çıxan Köklər

Novruz bayramının tarixi 3–5 min il əvvələ gedib çıxır. Bu bayramın mənşəyi əsasən zərdüştilik dövrü ilə əlaqələndirilir. Qədim insanlar təbiət hadisələrini müqəddəs hesab edir, günəşin, torpağın, suyun və odun həyatdakı roluna xüsusi önəm verirdilər.

Zərdüştilikdə işıq, xeyir və yenilənmə əsas ideyalar idi. Novruz da məhz bu ideyaları əks etdirən bayram kimi formalaşmışdır.

Azərbaycan Tarixində Novruz

Azərbaycan ərazisində Novruz bayramı əsrlər boyu qeyd olunmuş, İslamın yayılmasından sonra da öz mahiyyətini qoruyub saxlamışdır. Orta əsr mənbələrində, klassik Azərbaycan ədəbiyyatında və xalq yaradıcılığında Novruz bayramına tez-tez rast gəlinir.

Nizami Gəncəvi, Füzuli, Xaqani kimi böyük söz ustadlarının əsərlərində Novruz baharın, sevincin və yeniliyin simvolu kimi təqdim olunur.

Novruz Bayramının Mənəvi və Fəlsəfi Mənası

Novruz təkcə şənlik deyil, həm də dərin mənəvi-fəlsəfi məna daşıyır. Bu bayram insanları:

Keçmiş səhvlərini bağışlamağa
Küsülüləri barışdırmağa
Saf niyyətlə yeni həyata başlamağa
Təbiətə və insanlara hörmətlə yanaşmağa

çağırır.

Novruz ideyası insanın daxili aləmi ilə təbiət arasında harmoniyanı ifadə edir.

Novruza Hazırlıq Mərhələsi

Novruz bayramına hazırlıq bir neçə həftə əvvəl başlayır və mərhələli şəkildə həyata keçirilir.

Ev Təmizliyi (Xonçaqabağı)

Novruzdan əvvəl evlərin təmizlənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu təmizlik:

Köhnə ilin ağırlığını aradan qaldırmaq
Yeni ilə saf başlanğıc etmək
Bərəkət və ruzi çağırmaq

məqsədi daşıyır.

Borcların Qaytarılması və Küsülülərin Barışması

Novruzdan əvvəl insanların borclarını ödəməsi və küsülülərlə barışması qədim ənənələrdəndir. Bu, yeni ilin təmiz vicdanla qarşılanması deməkdir.

Novruzun Dörd Çərşənbəsi

Novruz bayramına gedən yol dörd çərşənbə ilə başlayır. Bu çərşənbələr təbiətin dörd əsas ünsürünü simvolizə edir.

Su Çərşənbəsi

Su çərşənbəsi Novruzun ilk çərşənbəsidir. Su:

Təmizliyi
Saflığı
Həyatın başlanğıcını

təmsil edir. İnsanlar bu gün su üzərindən tullanır, su ilə üzlərini yuyurlar.

Od Çərşənbəsi

Od çərşənbəsində tonqallar qalanır. Od:

Xeyiri
İşığı
Şərin məhvini

simvolizə edir. Tonqaldan tullanmaq insanın dərdlərindən azad olması mənasını daşıyır.

Yel Çərşənbəsi

Yel çərşənbəsi təbiətdə hərəkətin başlanmasını bildirir. Küləklərin əsməsi ağacların çiçəklənəcəyinə işarə sayılır.

Torpaq Çərşənbəsi (İlaxır Çərşənbə)

Torpaq çərşənbəsi Novruzun ən əhəmiyyətli çərşənbəsidir. Torpaq oyanır və həyat başlayır. Bu çərşənbə Novruzun müjdəçisi hesab olunur.

Novruz Süfrəsi və Rəmzləri

Xonça

Novruz süfrəsinin mərkəzində xonça dayanır. Xonça bolluq, bərəkət və həyat rəmzidir.

Xonçada adətən:

Səməni
Şamlar
Şirniyyatlar
Qoz-fındıq
Rəngli yumurtalar

yer alır.

Səməni

Səməni Novruzun ən əsas simvoludur. O:

Dirçəlişi
Yeni həyatın başlanmasını
Əmək və səbrin bəhrəsini

təmsil edir.

Şirniyyatlar

Novruz süfrəsində ənənəvi şirniyyatlar xüsusi yer tutur:

Paxlava
Şəkərbura
Qoğal

Bu şirniyyatların hər birinin öz rəmzi mənası var və bolluq arzusu ilə hazırlanır.

Novruzda Oyunlar və Əyləncələr

Novruz bayramı xalq oyunları və əyləncələrlə zəngindir:

Yumurtadöyüşdürmə
Papaqatdı
Kosa və Keçəl tamaşaları

Bu oyunlar bayramın şən və kollektiv ruhunu əks etdirir.

Novruz Bayramı Azərbaycan Mədəniyyətində

Novruz Azərbaycan milli kimliyinin ayrılmaz hissəsidir. Bu bayram:

Xalq musiqisində
Ədəbiyyatda
Teatr və folklorda

geniş yer tutur.

Aşıq havaları, bayram mahnıları və folklor nümunələri Novruzun ruhunu yaşadır.

Novruzun Beynəlxalq Statusu

2009-cu ildə UNESCO Novruzu Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil etmişdir. 2010-cu ildən etibarən 21 mart – Beynəlxalq Novruz Günü elan olunmuşdur.

Bu fakt Novruz bayramının yalnız regional deyil, ümumbəşəri dəyər daşıdığını sübut edir.