Pomidor Haqqında Məlumat – Faydaları, Növləri və İstifadə Sahələri
Pomidor bu gün dünyanın demək olar ki, bütün mətbəxlərində istifadə olunan, həm dadı, həm də faydaları ilə seçilən tərəvəzlərdən biridir. Gündəlik qidalanmada salatlardan tutmuş isti yeməklərə, souslardan şirələrə qədər çox geniş sahədə istifadə edilən pomidor, təkcə kulinariya baxımından deyil, sağlamlıq üçün də böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu məqalədə pomidorun nə olduğu, haradan gəldiyi, hansı növlərinin mövcud olduğu, tərkibi, sağlamlığa faydaları, yetişdirilməsi və istifadəsi haqqında geniş və aydın məlumat veriləcək.
Pomidor haqqında melumat
Pomidor Nədir?
Pomidor (latınca Solanum lycopersicum) badımcançiçəklilər fəsiləsinə aid olan bir bitkidir. Botanik baxımdan pomidor meyvə hesab olunsa da, kulinariyada və gündəlik dildə tərəvəz kimi qəbul edilir. Pomidor sulu quruluşa, yumşaq toxumaya və şirin-turş dada malikdir.
Pomidorun əsas xüsusiyyətləri:
- Parlaq qırmızı, sarı, narıncı, çəhrayı və bəzən yaşıl rənglərdə olur
- İçərisində çoxlu toxum və şirə mövcuddur
- Çiy və bişmiş halda istifadə edilə bilir
Pomidorun Tarixi və Mənşəyi
Pomidorun vətəni Cənubi Amerika, xüsusilə indiki Peru, Ekvador və Meksika əraziləri hesab olunur. İlk olaraq qədim Amerika sivilizasiyaları tərəfindən becərilən pomidor, XV–XVI əsrlərdə Avropaya gətirilmişdir.
Avropada Pomidorun Yayılması
İlk dövrlərdə Avropada pomidor:
- Zəhərli bitki hesab edilirdi
- Daha çox bəzək məqsədilə yetişdirilirdi
Zaman keçdikcə pomidorun qida kimi təhlükəsiz olduğu sübut olundu və o, Avropa mətbəxlərinin əsas məhsullarından birinə çevrildi. Daha sonra Asiya, Afrika və Orta Şərq ölkələrinə yayıldı.
Pomidorun Kimyəvi Tərkibi
Pomidorun tərkibi insan sağlamlığı üçün son dərəcə faydalı maddələrlə zəngindir. Aşağı kalorili olması onu pəhriz qidalarının əsas komponentlərindən birinə çevirir.
Pomidorun Qida Dəyəri (100 qram üçün)
- Kalori: təxminən 18 kkal
- Su: 90–95%
- Karbohidratlar: 3–4 q
- Zülal: 0,9 q
- Yağ: 0,2 q
Vitaminlər
Pomidor aşağıdakı vitaminlərlə zəngindir:
- C vitamini – immun sistemini gücləndirir
- A vitamini – göz sağlamlığı üçün vacibdir
- K vitamini – qan laxtalanmasında rol oynayır
- B qrupu vitaminləri – enerji mübadiləsini dəstəkləyir
Minerallar
- Kalium
- Dəmir
- Maqnezium
- Fosfor
Pomidorun Sağlamlığa Faydaları
Pomidor təkcə dadlı deyil, həm də sağlamlıq baxımından olduqca qiymətli qidadır.
Ürək və Damar Sağlamlığı
Pomidorun tərkibində olan likopen maddəsi:
- Xolesterinin azalmasına kömək edir
- Ürək-damar xəstəlikləri riskini azaldır
İmmunitetin Gücləndirilməsi
C vitamini sayəsində pomidor:
- Orqanizmin müdafiə qabiliyyətini artırır
- Soyuqdəymə və infeksiyalara qarşı müqaviməti gücləndirir
Xərçəng Riskinin Azaldılması
Elmi araşdırmalara görə:
- Likopen prostat, mədə və ağciyər xərçəngi riskini azalda bilər
- Antioksidant təsir göstərir
Dəri və Saç Sağlamlığı
Pomidor:
- Dərini sərbəst radikallardan qoruyur
- Saçların möhkəmlənməsinə kömək edir
Pomidor Növləri
Dünyada minlərlə pomidor növü mövcuddur. Onlar ölçüsünə, formasına, rənginə və istifadə sahəsinə görə fərqlənir.
Ən Yayğın Pomidor Növləri
Çerri Pomidor
- Kiçik ölçülü
- Şirin dada malik
- Salatlar üçün idealdır
Ətli Pomidor
- Böyük və şirəlidir
- Sous və yeməklər üçün uyğundur
Sarı Pomidor
- Daha az turşudur
- Həzm üçün yüngüldür
Çəhrayı Pomidor
- Yumşaq və şirin dadlı
- Təzə istehlak üçün münasibdir
Pomidorun Becərilməsi
Pomidor yetişdirilməsi həm açıq sahədə, həm də istixanalarda mümkündür.
Torpaq və İqlim Şəraiti
Pomidor:
- Günəşli mühiti sevir
- Qidalı və yumşaq torpaqda yaxşı inkişaf edir
- Orta dərəcədə suvarma tələb edir
Əkin Prosesi
- Toxumlar əvvəlcə şitil kimi yetişdirilir
- Daha sonra torpağa köçürülür
- Daimi qulluq tələb edir
Yığım
Pomidorlar:
- Tam yetişdikdə yığılmalıdır
- Yaşıl halda yığılıb sonradan da yetişə bilər
Pomidorun Mətbəxdə İstifadəsi
Pomidor mətbəxdə çoxşaxəli istifadə imkanına malikdir.
Çiy İstifadə
- Salatlar
- Sendviçlər
- Qəlyanaltılar
Bişmiş İstifadə
- Şorbalar
- Qayğanaqlar
- Dolmalar
Pomidor Məhsulları
- Pomidor pastası
- Ketçup
- Pomidor suyu
- Souslar
Pomidorun Saxlanması
Pomidorun düzgün saxlanması onun dadını və faydasını qorumaq üçün vacibdir.
- Otaq temperaturunda saxlanması tövsiyə olunur
- Soyuducuda uzun müddət saxlamaq dadını azalda bilər
- Günəş işığından uzaq tutulmalıdır
Pomidor Haqqında Maraqlı Faktlar
- Dünyada ən çox istehsal olunan tərəvəzlərdən biridir
- İlk pomidorlar sarı rəngdə olmuşdur
- Pomidor kosmosda yetişdirilən ilk tərəvəzlərdən biridir
Pomidorun Gündəlik Qidalanmadakı Rolu
Daimi olaraq pomidor istehlakı:
- Sağlam qidalanmanı dəstəkləyir
- Pəhriz saxlayanlar üçün idealdır
- Uşaqlardan böyüklərə qədər hər yaş qrupu üçün uyğundur
