Mətbəx dünyası hər zaman bizə təəccüblər yaşadır. Hər gün yeni dadlar, yeni teksturalar kəşf edirik. Bəzən isə bu kəşflər o qədər də gözlənilməz olur ki, onları ilk dəfə gördükdə və ya dadarkən təəccüblənməmizə imkan qalmır. Dünyanın müxtəlif guşələrində yetişən, görünüşləri, dadları və hətta qoxuları ilə bizi çaşdıran, lakin düzgün istifadə edildikdə inanılmaz dərəcədə ləzzətli yeməklərə çevrilən qəribə meyvə və tərəvəzlər var. Bu məqalədə biz, dünyanın ən gözlənilməz dadlılıq nümunələrini, onların mənşəyini, xüsusiyyətlərini və bu unikal məhsullarla hazırlana biləcək dadlı reseptləri araşdıracağıq.

Durian: Meyvələrin Kralı və ya Qoxulu Şeytan?

Bəlkə də dünyanın ən məşhur “qəribə” meyvəsi duriandır. Cənub-Şərqi Asiyada, xüsusilə Malayziya, İndoneziya və Taylandda yetişən bu meyvə, özünəməxsus kəskin və çox vaxt xoşagəlməz qoxusu ilə tanınır. Hətta bəzi ictimai yerlərdə, otellərdə və ictimai nəqliyyatda durianın daşınması qadağandır. Lakin bu qoxuya baxmayaraq, durianın ətli hissəsi inanılmaz dərəcədə kremli, şirin və kompleks bir dada malikdir. Dadı bəzilərinə badam, kərə yağı və karamelin qarışımı kimi gəlir, bəziləri isə onu daha çox soğan və pendirə bənzədirlər. Bu dadlılıq, durianı “Meyvələrin Kralı” adlandırmağa layiq edir.

Durianla Hazırlanan Reseptlər:

• Durianlı Şirniyyat: Ənənəvi olaraq, durian təzə yeyilir. Lakin onu müxtəlif şirniyyatlarda, tortlarda, dondurmalarda və kekslərdə də istifadə etmək olar. Durianın kremli teksturası şirniyyatlara zəngin və unikal dad qatır. Taylandda məşhur olan durianlı yapışqanlı düyü (khao niao durian) isə bu meyvənin şirin və duzlu elementlərini mükəmməl şəkildə birləşdirir.
• Durianlı Smoothie: Süd və ya kokos südü ilə birləşdirilən durian, möhtəşəm bir smoothie yaradır. Bu, durianın dadını daha yüngül və sərinləşdirici şəkildə təcrübə etmək üçün əla bir yoldur.
• Durianlı Puding: Durian püresi, süd və şəkər ilə bişirilən puding, qeyri-adi dad axtaranlar üçün əla bir seçenətdir.

Durianı ilk dəfə dadacaq şəxslərə, çox güclü qoxusu səbəbindən kiçik bir hissəsini sınamaq tövsiyə olunur. Lakin bu qorxunu dəf etsəniz, sizi inanılmaz bir dadlılıq gözləyir.

Ekşi Meyvə (Kiwano): Dikenli Xiyar, Banan və ya Xiyar?

Afrika mənşəli olan Kiwano, yaxud da ki, “buynuzlu qovun” adı ilə də tanınan bu meyvə, görünüşü ilə diqqət çəkir. Xarici qabığı yaşıl və ya sarı rəngdə, bir-birinə keçmiş buynuzlara bənzəyən tikanlarla örtülüdür. İçərisində isə yaşıl, jelevarı bir pulp və bir sıra toxumlar yerləşir. Dadına gəldikdə isə, Kiwano çox qəribə bir qarışımdır. Bəziləri onu xiyar, banan və ya hətta kivi ilə müqayisə edir. Ümumi olaraq, dadı yüngül, təravətləndirici və bir qədər turşudur. Bu xüsusiyyətləri onu salatlarda, kokteyllərdə və desertlərdə istifadə etmək üçün əla bir seçim edir.

Kiwano ilə Hazırlanan Reseptlər:

• Kiwano Salatı: Kiwano, xiyar, nanə və az miqdarda limon suyu ilə hazırlanan salat, yay aylarında inanılmaz dərəcədə təravətləndirici olur. Kiwanonun yüngül turşuluğu salata əlavə bir zövq qatır.
• Kiwano Kokteyli: Meyvə şirələri, yoqurt və ya spirtli içkilərlə birləşdirilən Kiwano, möhtəşəm və göz oxşayan kokteyllər yaradır. Onun yaşıl rəngi kokteyllərə cəlbedici bir görünüş verir.
• Kiwano ilə Qayğıquru: Kiwano, hindistancevizi südü və ya təbii şirinləşdiricilərlə birləşdirilərək hazırlanan qayğıquru, sağlam və qeyri-adi bir desertdir.

Kiwano, həm dadı, həm də görünüşü ilə mətbəxinizə yeni bir rəng və həzz gətirə biləcək bir meyvədir.

Buddha’nın Əli Limonu: Qoxusu Var, Şirəsi Yox

Buddha’nın Əli Limonu, əslində bir sitrus meyvəsidir, lakin onu digər limonlardan fərqləndirən əsas xüsusiyyət, onun içərisində şirə və ya toxum olmamasıdır. Bu meyvənin əsas hissəsi, barmaqları xatırladan uzun, qalın qabıqlı hissələrdir. Qoxusu isə inanılmaz dərəcədə güclü, təmiz və xoş ətirlidir. Əslində, bu meyvənin əsas istifadə sahəsi onun qabığından gəlir. Qabığı, digər limonların qabığına nisbətən daha az acı və daha ətirli olduğu üçün, ədviyyat, qənnadı məmulatları və içkilərdə istifadə olunur.

Buddha’nın Əli Limonu ilə Hazırlanan Reseptlər:

• Limon Qabığı Şəkəri: İncə doğranmış Buddha’nın Əli Limonunun qabığı, şəkər və su ilə bişirilərək hazırlanan bu şəkər, tortlar, keksler və desertlər üçün əla bir bəzək və dadlandırıcıdır.
• Ətirli Yağlar və Sirkələr: Meyvənin qabığı, zeytun yağı və ya sirkəyə əlavə edilərək, unikal ətirli yağlar və sirkələr hazırlana bilər. Bu, salat sousları və marinadlar üçün əla bir əlavədir.
• Kokteyllər və İçkilər: Buddha’nın Əli Limonunun qabığından hazırlanan incə dilimlər, kokteyllərə və digər içkilərə möhtəşəm bir ətir və vizual cəlbedicilik qata bilər.
• Limonlu Çay: Qabıqları qaynar suya əlavə edərək, ətirli və təravətləndirici bir limonlu çay hazırlamaq olar.

Buddha’nın Əli Limonu, dadından çox qoxusu və qabığının istifadəsi ilə mətbəxdə özünəməxsus yerini tutur.

Qara Alma (Black Sapote): Şokolad Pudingi Meyvəsi

Meksika və Mərkəzi Amerikaya məxsus olan Qara Alma, yaxud da ki, “şokolad pudinqi meyvəsi” adı ilə tanınan bu meyvə, görünüşü ilə sizi çaşdıra bilər. Yetişməmiş halda yaşıl olan bu meyvə, yetişdikdə qabığı qara-yaşıl rəng alır və içərisində tünd qəhvəyi, demək olar ki, qara rəngli, yumşaq və toxumları olan bir pulp olur. Ən təəccüblüsü isə, bu meyvənin dadı və teksturası həqiqətən də şokolad pudinqinə bənzəyir! Dadı şirin, lakin qəhvə və ya şokolad kimi, yüngül acı notları da özündə cəmləşdirir. Bu unikal dadı səbəbindən, Qara Alma, şirniyyat hazırlamaq üçün əla bir vasitədir.

Qara Alma ilə Hazırlanan Reseptlər:

• Qara Alma Smoothie: Süd, yoqurt və ya bitki südü ilə birləşdirilən Qara Alma, möhtəşəm bir şokolad dadlı smoothie yaradır. Bu, şokolad həvəskarları üçün sağlam bir alternativdir.
• Qara Alma Mousse: Qara Alma, kakao tozu və az miqdarda şirinləşdirici ilə hazırlanan mousse, inanılmaz dərəcədə zəngin və dadlı bir desertdir.
• Qara Alma Şirniyyatları: Bu meyvə, kekslərin, tortların və ya muffinlərin içərisinə əlavə edilərək, onlara şokoladlı bir dad və rəng qata bilər.
• Qara Alma ilə Qayğıquru: Hindistancevizi südü və ya digər meyvələrlə birləşdirilərək hazırlanan qayğıquru, sağlam və dadlı bir desert seçimidir.

Qara Alma, şokolad həvəskarlarını sevindirəcək, təbii və sağlam bir şokolad dadı təqdim edir.

Bəzi Maraqlı Tərəvəzlər: Xarici Görünüşə Aldanmayın

Meyvələrlə yanaşı, dünyanın müxtəlif yerlərində yetişən və ilk baxışdan qəribə görünən, lakin mətbəxdə inanılmaz potensiala malik tərəvəzlər də var. Bunlardan biri də Rəngli Kələm (Romanesco Broccoli)-dir. Bu tərəvəzin görünüşü, təbiətin bir möcüzəsi kimi, həndəsi spiral formalarından ibarətdir. Hər bir çiçək başı, daha kiçik spiral formalarından ibarətdir. Dadı adi brokkoli və gül kələmə bənzəsə də, daha incə və yüngül qoz notları ilə seçilir. Bu tərəvəz, buxarda bişirilə, qızardılıra, salatlara əlavə edilə və ya souslarla birlikdə süfrəyə gətirilə bilər.

Digər bir maraqlı tərəvəz isə Rəngli Şirin Kartof (Purple Sweet Potato)-dur. Adi şirin kartofdan fərqli olaraq, bu kartofun içi zəngin bənövşəyi rəngdədir. Dadı daha intensiv şirin və bir qədər meyvəli notlara malikdir. Bənövşəyi rəngi, onu həm qızartmalar, həm də şirniyyatlar üçün vizual olaraq çox cəlbedici edir. Qızartmalar, pürelər, tortlar və hətta dondurmalar hazırlamaq üçün istifadə oluna bilər.

Rəngli Tərəvəzlərlə Hazırlanan Reseptlər:

• Romanesco Brokoli ilə Qızardılmış Balıq: Romanesco brokoli, sarımsaq, zeytun yağı və limon suyu ilə birlikdə qızardılaraq, balıq yeməkləri üçün əla bir yan təam hazırlanır.
• Bənövşəyi Şirin Kartof Püresi: Bənövşəyi şirin kartof, süd, kərə yağı və ədviyyatlarla bişirilərək hazırlanan püresi, adi kartof püresindən daha zəngin və dadlı olur.
• Rəngli Şirin Kartof Tortu: Bənövşəyi şirin kartof, un, şəkər və yumurta ilə birlikdə bişirilərək, unikal rəngli və dadlı bir tort hazırlamaq mümkündür.

Bu cür tərəvəzlər, mətbəxə həm dad, həm də vizual cəhətdən yeni bir ölçü qata bilər.

Bu Qəribə Dadlılıqları Mətbəxinizə Necə Gətirməli?

Dünyanın müxtəlif yerlərində yetişən bu qəribə meyvə və tərəvəzləri tapmaq, bəzən çətin ola bilər. Lakin bu unikal dadları təcrübə etmək istəyirsinizsə, bəzi yollar mövcuddur:

• Etnik Marketlər: Şəhərinizdəki Asiya, Afrika və ya Cənubi Amerika məhsulları satan etnik marketlər, bu cür qəribə meyvə və tərəvəzləri tapmaq üçün ən yaxşı yerlərdir.
• Online Alış-veriş: Bir çox xüsusi məhsullar satan onlayn mağazalar, bu meyvə və tərəvəzləri birbaşa evinizə sifariş etməyə imkan verir. Lakin məhsulun təzəliyini təmin etmək üçün etibarlı satıcıları seçmək vacibdir.
• Yerli Fermer Bazarları: Bəzən yerli fermer bazarlarında da nadir və ya mövsümi olaraq bu cür qəribə meyvə və tərəvəzlərlə qarşılaşmaq mümkündür.
• Qurudulmuş və ya İşlənmiş Məhsullar: Əgər təzə məhsulları tapa bilmirsinizsə, bəzi meyvələrin (məsələn, durian) qurudulmuş və ya müxtəlif şirniyyatların tərkibində işlənmiş formalarını da tapa bilərsiniz.

Bu cür qəribə dadlılıqları mətbəxinizə gətirməzdən əvvəl, onların necə saxlanılmalı və hazırlanmalı olduğu barədə məlumat toplamaq faydalı olardı. Hər bir meyvə və tərəvəzin özünəməxsus xüsusiyyətləri var və onları düzgün şəkildə hazırlamaq, dadından tam zövq almağın açarıdır.

Nəticə

Dünya mətbəxi, sadəcə bildiyimiz və tanıdığımız dadlardan ibarət deyil. Bu məqalədə araşdırdığımız qəribə dadlı meyvə və tərəvəzlər, təbiətin bizə təqdim etdiyi inanılmaz müxtəlifliyin yalnız kiçik bir hissəsidir. Durianın kəskin qoxusu altında gizlənən şirinlik, Kiwano-nun təravətləndirici qarışımı, Buddha’nın Əli Limonunun ətirli qabığı, Qara Alma-nın şokoladlı sürprizi və Romanesco kimi rəngli tərəvəzlərin vizual və dadlı cəlbediciliyi, hamısı mətbəx macəralarımıza yeni bir rəng qata bilər. Bu unikal məhsullarla tanış olmaq və onları reseptlərimizdə istifadə etmək, dad duyğularımızı genişləndirmək və dünyanın müxtəlif mətbəx ənənələrinə yeni bir pəncərədən baxmaq deməkdir. Bir az cəsarət və açıq fikirliliklə, bu qəribə dadlılıqlar sizi heyrətamiz kulinariya kəşflərinə aparacaqdır.

MÜƏLLİF Murad Əliyev