Qarpız (Citrullus lanatus) tropik və subtropik bölgələrdə yetişən, ən çox yayılmış meyvələrdən biridir. Şirəli, təzə və ləzzətli olması ilə yay aylarının favoriti hesab edilir. Qarpızın xarici qabığı sərt və yaşıl rəngdə olur, daxili hissəsi isə qırmızı və ya narıncı rəngdə, toxumları isə qara və ya tünd qəhvəyi olur
Qarpız haqqında melumat
Qarpızın Tarixi və Mənşəyi
Qarpızın tarixi minilliklərə dayanır. Tarixi mənbələr göstərir ki, qarpız ilk dəfə Afrikada, xüsusilə Səhranın cənub hissələrində yetişdirilmişdir. Qədim Misir piramidalarının fresk və divar təsvirlərində qarpız şəkillərinə rast gəlinir.
Orta əsrlərdə qarpız Yaxın Şərq və Hindistana gətirilmiş və oradan Avropaya yayılmışdır. XVI əsrdə Amerika qitəsinə gətirilmiş və burada da geniş yayılmışdır. Bu tarix qarpızı həm mədəni, həm də iqtisadi baxımdan əhəmiyyətli meyvəyə çevirmişdir.
Açar sözlər: qarpızın tarixi, qarpızın mənşəyi, qədim dövrlərdə qarpız
Qarpızın Tərkibi
Qarpızın tərkibi onun faydalı xüsusiyyətlərini müəyyən edir. 100 qram qarpızın təqribi tərkibi belədir:
- Su: 91–92%
- Karbohidrat: 7–8%
- Zülal: 0.6%
- Lif: 0.4%
- Vitaminlər: C vitamini, A vitamini, B6 vitamini
- Minerallar: Kalium, maqnezium, dəmir, kalsium
Qarpız həmçinin likopen adlı güclü antioksidantla zəngindir. Likopen ürək-damar xəstəlikləri riskini azaldır və hüceyrələrin oksidləşmə zədələrinə qarşı qoruyur.
Açar sözlər: qarpız tərkibi, qarpız vitaminləri, qarpız mineralları, likopen
Qarpızın Sağlamlığa Faydaları
1. Orqanizmi Nəmləndirir
Qarpızın 90%-dən çoxu su olduğundan orqanizmin susuzluğunu tez bir zamanda aradan qaldırır. Xüsusilə yay aylarında qarpız istehlakı susuzluqdan qorunmaq üçün əvəzolunmazdır.
2. Antioksidant və Xərçəngə Qarşı Təsir
Qarpızın tərkibində olan likopen və beta-karoten hüceyrələri sərbəst radikallardan qoruyur. Bu maddələr xüsusilə prostat və ağ ciyər xərçənginə qarşı qoruyucu rol oynayır.
3. Ürək və Damar Sağlamlığı
Qarpızın tərkibindəki kalium və maqnezium ürəyin ritmini normallaşdırır və qan təzyiqini tənzimləyir. Likopen isə damarların elastikliyini qoruyur və ateroskleroz riskini azaldır.
4. Çəki İdarəsi
Qarpızın kalorisi çox azdır, lakin su və lif tərkibi toxluq hissi verir. Bu səbəbdən pəhrizdə faydalı meyvə kimi istifadə olunur.
5. Dəri və Saç Sağlamlığı
Qarpızın A vitamini və C vitamini dəriyə elastiklik və parlaqlıq verir, saç köklərini gücləndirir. Likopen günəşin zərərlərinə qarşı dəriyə əlavə qoruma təmin edir.
Açar sözlər: qarpızın faydaları, qarpız orqanizm üçün, qarpız dərdəvi, qarpız ürək sağlamlığı
Qarpızın Növləri
Qarpız müxtəlif növlərə malikdir, bunlar həm yetişdirmə şəraitinə, həm də dad və rəng fərqlərinə görə dəyişir. Ən məşhur növlər bunlardır:
- Şirin qarpız (Sugar Baby) – Kiçik ölçülü, qırmızı və çox şirin.
- Yay qarpızı (Charleston Gray) – Uzun, yaşıl qabıqlı, böyük ölçülü.
- Narıncı qarpız (Orange Flesh) – Daxili narıncı rəngdə, likopen tərkibi yüksək.
- Çəkici qarpız (Jubilee) – Böyük, uzun, şirin və sulu.
Açar sözlər: qarpız növləri, şirin qarpız, yay qarpızı, narıncı qarpız
Qarpızın Yetişdirilməsi
Qarpız isti və günəşli iqlim tələb edir. Optimal yetişmə temperaturu 25–30°C-dir. Torpaq yaxşı drenajlı və zəngin qida maddələri ilə təmin olunmalıdır.
Əsas Yetişdirmə Mərhələləri:
- Toxum əkmək: Torpağın temperaturu 20°C-ə çatdıqda toxumlar əkilir.
- Suvarma: Gündəlik və ya həftədə 2–3 dəfə suvarma tələb olunur.
- Gübrələmə: Fosfor və azotlu gübrələr meyvənin böyüməsini sürətləndirir.
- Məhsul yığımı: Meyvələr tam yetişəndə, qabığının rəngi tünd yaşıl olduqda yığılır.
Açar sözlər: qarpız yetişdirmə, qarpız əkilməsi, qarpız suvarma, qarpız gübrələmə
Qarpızın Qida və Mətbəx İstifadəsi
Qarpız təkcə bir meyvə olaraq deyil, həm də müxtəlif yeməklərdə istifadə olunur:
- Təzə qarpız – dilimləyib yeyilir.
- Qarpız salatları – pendir, nanə və limon ilə hazırlanır.
- Smoothie və şirələr – qarpız və digər meyvələrlə qarışdırılır.
- Dondurma və desertlər – qarpız püresi və dondurulmuş qarpızdan istifadə olunur.
Qarpız toxumları da faydalıdır. Qovrulmuş qarpız toxumları protein, maqnezium və sink baxımından zəngindir və qəlyanaltı kimi yeyilə bilər.
Açar sözlər: qarpız reseptləri, qarpız salatı, qarpız şirəsi, qarpız deserti
Qarpızın Saxlanması
Qarpızın uzun müddət təzə qalması üçün düzgün saxlanması vacibdir.
- Tam qarpız otaq temperaturunda 1–2 həftə saxlana bilər.
- Kəsilmiş qarpız soyuducuda 3–5 gün saxlanmalıdır.
- Qapaqlı qab və ya streç film istifadə etmək qarpızın suyunun tökülməsinin qarşısını alır.
Açar sözlər: qarpız saxlama, qarpız soyuducu, kəsilmiş qarpız
Qarpız və Sağlamlıq Məsləhətləri
- Qarpız diabet xəstələri üçün diqqətlə istehlak olunmalıdır, çünki şəkər tərkibi yüksəkdir.
- Hamiləlik dövründə qarpız faydalıdır, amma həddindən artıq yemək öd kisəsi və həzm problemlərinə səbəb ola bilər.
- Qarpızın toxumları və qabığı da bəzi insanlar üçün allergik reaksiya törədə bilər.
Açar sözlər: qarpız sağlamlıq tövsiyəsi, qarpız diabet, qarpız hamiləlik
Maraqlı Faktlar
- Qarpız 90%-dən çoxu su olduğu üçün təbii elektrolit mənbəyidir.
- Dünyada ən böyük qarpızlar 100 kq-dan artıq çəkir.
- Qarpız musiqi aləti kimi də istifadə edilə bilər; Afrikada qarpızdan hazırlanan çalğı alətləri mövcuddur.
Açar sözlər: qarpız faktları, böyük qarpız, qarpız su tərkibi
