Qartenziya Gülü – Baxımı, Yetişdirilməsi və Faydaları
Qartenziya gülü (elmi adı Gardenia jasminoides) dünyada ən çox sevilən və tanınan bəzək bitkilərindən biridir. Zərif görünüşü, qar kimi ağ çiçəkləri və valehedici ətri ilə qartenziya həm ev bitkisi, həm də bağ-bitkisi kimi geniş yayılıb. Bu gül təkcə estetik gözəlliyi ilə deyil, həm də simvolik mənaları, tarixi və xüsusi qulluq tələbləri ilə diqqət çəkir.
Bu məqalədə qartenziya gülü haqqında əvvəldən heç bir məlumatı olmayan oxucu üçün tam, aydın və ardıcıl məlumat təqdim ediləcək. Qartenziyanın mənşəyi, xüsusiyyətləri, növləri, yetişdirilməsi, qulluq qaydaları, çoxaldılması, xəstəlikləri və simvolik mənası geniş şəkildə izah olunacaq.
Qartenziya gulu haqqinda melumat
Qartenziya gülünün mənşəyi və tarixi
Qartenziya gülünün vətəni əsasən Şərqi Asiya ölkələri hesab olunur. Xüsusilə Çin, Yaponiya və Tayvan bu bitkinin təbii yayılma arealına daxildir. Tropik və yarı-tropik iqlimlərdə inkişaf edən qartenziya, rütubətli mühiti və isti havanı sevir.
Bitkinin adı XVIII əsrdə yaşamış amerikalı botanika alimi Aleksandr Gardenin şərəfinə adlandırılıb. Avropaya gətirildikdən sonra qısa müddətdə aristokrat bağlarında və saray istixanalarında məşhurlaşıb. Xüsusilə Fransa və İngiltərədə qartenziya gülü incə zövqün və zadəganlığın rəmzi kimi qəbul olunub.
Qartenziya gülünün botanik xüsusiyyətləri
Qartenziya həmişəyaşıl koldur və adətən 50 sm-dən 2 metrə qədər boy ata bilir. Parlaq tünd yaşıl yarpaqları qalın və dərivari quruluşa malikdir. Bu yarpaqlar bitkinin dekorativ görünüşünü çiçəksiz dövrdə belə qoruyur.
Çiçəkləri əsasən ağ rəngdə olur, lakin bəzi növlərdə açıq krem çalarları da müşahidə edilir. Çiçəklər əvvəlcə kiçik olur, zamanla böyüyərək tam açılır. Ən xarakterik xüsusiyyəti isə güclü və şirin ətridir. Bu ətir tez-tez yasəmən qoxusu ilə müqayisə edilir.
Qartenziya gülünün əsas növləri
Qartenziya gülünün dünyada 200-dən çox növü mövcuddur. Lakin ev şəraitində və dekorativ məqsədlərlə ən çox istifadə edilən bir neçə əsas növ var.
Gardenia jasminoides
Ən məşhur və geniş yayılmış növdür. Böyük, qat-qat ləçəkləri olan ağ çiçəkləri və intensiv ətri ilə tanınır. Ev şəraitində yetişdirilməyə ən uyğun qartenziya növü hesab olunur.
Gardenia thunbergia
Daha çox bağlarda yetişdirilir. Boyu nisbətən hündür olur və çiçəkləri bir qədər sadə quruluşa malikdir. İsti iqlimlərdə yaxşı inkişaf edir.
Gardenia augusta
Dekorativ məqsədlərlə istifadə olunan başqa bir növdür. Yarpaqları parlaq və iri olur, çiçəkləri isə klassik qartenziya görünüşünü xatırladır.
Qartenziya gülünün simvolik mənası
Qartenziya gülü bir çox mədəniyyətdə dərin simvolik mənalar daşıyır. Ən çox saf sevgi, səmimiyyət və gizli məhəbbətin rəmzi kimi qəbul edilir. Ağ rəngi təmizlik və məsumluqla əlaqələndirilir.
Keçmişdə qartenziya gülü hisslərini açıq şəkildə ifadə edə bilməyən insanlar üçün səssiz bir mesaj vasitəsi hesab olunurdu. Xüsusilə romantik münasibətlərdə bu gül “dil açmadan sevgi etirafı” mənasını verirdi.
Qartenziya gülünün yetişdirilməsi
Qartenziya gülünün yetişdirilməsi bir qədər diqqət və səbr tələb edir. Bu bitki həssas olduğu üçün düzgün şərait yaradılmadıqda tez solur və çiçəkləmir.
İşıq tələbatı
Qartenziya işığı sevir, lakin birbaşa günəş şüaları yarpaqlara zərər verə bilər. Ən ideal seçim parlaq, lakin dolayı işıq alan yerlərdir. Pəncərə kənarlarında saxlanarkən günün ən isti saatlarında kölgələnməsi tövsiyə olunur.
Temperatur və mühit
Bu bitki üçün ideal temperatur 18–24 dərəcə arasıdır. Ani temperatur dəyişiklikləri qartenziyanın çiçəklərini tökməsinə səbəb ola bilər. Soyuq hava axınlarından və kondisioner qarşısından uzaq tutulmalıdır.
Qartenziya gülünə qulluq qaydaları
Qartenziya gülünə düzgün qulluq onun sağlam böyüməsi və bol çiçəkləməsi üçün əsas şərtdir.
Suvarma
Qartenziya rütubəti sevir, lakin artıq su köklərin çürüməsinə səbəb ola bilər. Torpaq daim nəm saxlanmalı, lakin bataqlıq vəziyyətinə gətirilməməlidir. Suvarma üçün otaq temperaturunda və mümkün qədər yumşaq su istifadə olunmalıdır.
Rütubət
Yüksək rütubət qartenziya üçün çox vacibdir. Quru hava yarpaqların saralmasına və çiçəklərin tökülməsinə səbəb olur. Bunun üçün yarpaqlar vaxtaşırı su ilə çilənə bilər.
Torpaq və gübrələmə
Qartenziya turşu tərkibli torpaqları sevir. Az turşulu (pH 5–6) torpaq bu bitki üçün idealdır. Rododendron və azaliya üçün nəzərdə tutulmuş torpaq qarışıqları qartenziya üçün də uyğundur.
Gübrələmə vegetasiya dövründə, yəni yaz və yay aylarında aparılmalıdır. Ayda 1–2 dəfə xüsusi çiçək gübrələrindən istifadə etmək tövsiyə olunur.
Qartenziya gülünün çoxaldılması
Qartenziya əsasən şlam üsulu ilə çoxaldılır. Bunun üçün sağlam budaqlardan 8–10 sm uzunluğunda şlamlar kəsilir və nəm torpağa əkilir. Şlamların kök atması üçün isti və rütubətli mühit yaradılmalıdır.
Bu proses bir qədər vaxt alsa da, düzgün şəraitdə uğurlu nəticə əldə etmək mümkündür.
Qartenziya gülündə rast gəlinən problemlər
Qartenziya gülü həssas bitki olduğu üçün bəzi problemlərlə üzləşə bilər.
- Yarpaqların saralması – suyun tərkibindəki əhəng və ya torpağın uyğunsuzluğu ilə əlaqədardır
- Çiçəklərin tökülməsi – temperatur dəyişiklikləri və stress səbəbilə baş verir
- Zərərvericilər – bit, hörümçək gənəsi kimi zərərvericilər qartenziyaya zərər verə bilər
Problemlərin qarşısını almaq üçün bitki mütəmadi yoxlanmalı və qulluq qaydalarına əməl edilməlidir.
Qartenziya gülünün istifadə sahələri
Qartenziya gülü yalnız dekorativ məqsədlərlə deyil, həm də ətir sənayesində istifadə olunur. Onun çiçəklərindən əldə edilən ekstraktlar bahalı ətirlərin tərkibində yer alır.
Bundan əlavə, bəzi ölkələrdə qartenziya ənənəvi tibbdə sakitləşdirici təsirə malik bitki kimi tanınır.
