Qurbağa Haqqında Məlumat | Həyat Dövrü, Növləri və Qidalanması
Qurbağalar, dünyada ən çox rast gəlinən amfibiyalar qrupuna aid canlılardır. Onlar həm su, həm də quru mühitlərində yaşaya bilən heyvanlardır və həyat dövrü boyunca dramatik dəyişikliklərə məruz qalırlar. Qurbağalar elm aləmində “Amphibia” sinfinə aiddir və əsasən iki böyük qrupda – quru qurbağaları və su qurbağaları olaraq təsnif edilir. Bu məqalədə siz qurbağaların morfologiyası, həyat dövrü, yaşayış mühiti, qidalanması, təkamülü, qorunması və insan həyatı ilə əlaqələri barədə ətraflı məlumat əldə edəcəksiniz.
Qurbaga haqqinda melumat
Qurbağaların morfologiyası
Qurbağalar digər amfibiyalarla müqayisədə bədəni ilə seçilirlər. Onların bədəni yumşaq, nəmli dəri ilə örtülüdür və tənəffüs prosesində əhəmiyyətli rol oynayır. Qurbağaların dərisi incə və keçiricidir, bu səbəbdən su mühitində də asanlıqla oksigen ala bilirlər. Onların dərisi həm də təhlükələrdən qorunmaq üçün kimyəvi maddələr ifraz edə bilir.
Qurbağaların başı üç hissəyə bölünür: gözlər, qulaqlar və ağız. Gözlər iri və çıxıqdır, göz qapaqları sayəsində həm suyun altında, həm də quru mühitdə görmə qabiliyyətini təmin edir. Qurbağaların qulaqları daxili və xarici eşitmə quruluşu ilə təmin olunub; onların xarici qulaq pərdəsi “timpan” adlanır və səs titrəyişlərini qəbul edir.
Bədənin orta hissəsi güclü əzələlərlə təmin olunub və bu, qurbağalara uzun məsafəyə tullanmaq qabiliyyəti verir. Onların arxa ayaqları daha uzun və güclüdür, qabaq ayaqları isə qısa və yumşaqdır. Bu xüsusiyyətlər qurbağaların həm su mühitində sürətlə üzdüyü, həm də quru mühitində asan hərəkət etdiyi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Qurbağaların həyat dövrü
Qurbağaların həyat dövrü metamorfik dəyişikliklərlə xarakterizə olunur. Həyat dövrü ümumiyyətlə üç əsas mərhələdən ibarətdir: yumurta, nərvə (tadpol) və yetkin qurbağa.
- Yumurta mərhələsi: Qurbağalar yumurtalarını əsasən suya qoyurlar. Yumurtalar gelatinli kütlə ilə örtülüb, onları xarici təsirlərdən qoruyur. Yumurta mərhələsi temperatur və su şəraitindən asılı olaraq 6-21 gün davam edir.
- Nərvə mərhələsi: Yumurta əmələ gəldikdən sonra nərvə çıxır. Nərvələr tamamilə su mühitində yaşayır, solungaç vasitəsilə nəfəs alırlar və balıq kimi üzürlər. Bu mərhələdə arxa və qabaq ayaqlar hələ tam inkişaf etməyib.
- Yetkin qurbağa: Nərvənin metamorfik dəyişikliklər nəticəsində arxa və qabaq ayaqları inkişaf edir, solungaçlar isə tədricən yox olur. Qurbağa quru mühitə uyğunlaşır, dərisi üzərində nəm saxlayaraq nəfəs alır və qidalanır. Yetkin qurbağalar cinsiyyətə yetkin olduqda çoxalmağa başlayırlar.
Qurbağaların yaşayış mühiti
Qurbağalar çox çevik və müxtəlif mühitlərdə yaşaya bilirlər. Onlar tropik yağış meşələrindən tutmuş, çöllərə, göllərə, bataqlıqlara və hətta yüksək dağ bölgələrinə qədər rast gəlinir. Qurbağaların yaşayış mühiti onların növünə görə dəyişir: bəzi növlər yalnız su mühitində yaşamağa uyğunlaşmış, bəziləri isə quru və su arasında fasiləsiz hərəkət edə bilir.
Qurbağaların həyati fəaliyyəti üçün mühitin temperaturu və rütubəti çox vacibdir. Onlar soyuq qanlı canlılar olduğundan ətraf mühitin temperaturuna çox bağlıdırlar. Sərin havada qurbağalar fəallığını azaldır, isti və rütubətli mühitdə isə aktiv şəkildə qidalanır və çoxalır.
Qurbağaların qidalanması
Qurbağalar əksər hallarda yırtıcıdır. Onların əsas qidası həşəratlar, hörümçəklər, milçəklər, kiçik quruluşlu xərçəngkimilər və digər kiçik canlılardır. Böyük növlər isə kiçik balıqlar və sürünənlərlə də qidalanır. Qurbağalar dilini sürətlə çıxarmaqla qidanı tutur və ağızda tez bir zamanda yeyirlər.
Qurbağaların qidalanması onların yaşadıqları mühitə bağlıdır. Su mühitində yaşayan qurbağalar əsasən suda olan kiçik orqanizmləri yeyir, quru mühitində yaşayanlar isə torpaq və bitkilər arasında hərəkət edən həşəratları ovlayır.
Qurbağaların təkamülü və növləri
Qurbağalar minlərlə il ərzində təkamül keçmişdir. Onlar ilk dəfə təxminən 200 milyon il əvvəl Cretaceous dövründə ortaya çıxmışdır. Qurbağaların təkamülü onların müxtəlif mühitlərə uyğunlaşmasını təmin etmiş və növlərin geniş yayılmasına gətirib çıxarmışdır.
Dünyada təxminən 7000 qurbağa növü mövcuddur. Bunlar müxtəlif ölçü, rəng və davranış xüsusiyyətləri ilə fərqlənir. Məsələn, bəzi tropik qurbağalar parlaq rəngə malikdir və zəhərlidirlər, bu rəng onları yırtıcılardan qoruyur. Digər növlər isə kamuflyaj vasitəsilə ətraf mühitlə ahəngdar olur.
Qurbağaların çoxalması və davranışı
Qurbağalar çoxalma mövsümündə suda cütləşirlər. Kişi qurbağalar səs çıxararaq dişi qurbağaları cəlb edir. Bu səslər növdən növə fərqlənir və əsasən gecə vaxtı eşidilir. Dişi qurbağa yumurtalarını suya qoyur, kişi qurbağa isə onları mayalandırır.
Bəzi növlərdə cütləşmə və yumurtaların qorunması davranışı daha mürəkkəbdir. Məsələn, bəzi növlərdə kişi qurbağa yumurtaların üzərində dayanaraq onları yırtıcılardan qoruyur.
Qurbağaların qorunması
Qurbağalar müxtəlif təbii və insan mənşəli təhlükələrlə üzləşirlər. Onların populyasiyası iqlim dəyişikliyi, yaşayış mühitinin məhv olması, çirklənmə və yırtıcıların çoxalması səbəbindən azalır. Qurbağaların qorunması üçün beynəlxalq səviyyədə müxtəlif layihələr həyata keçirilir, həmçinin milli parklar və qorunan ərazilər yaradılır.
İnsanların qurbağaları qorumaq üçün edə biləcəyi tədbirlər arasında bataqlıqların qorunması, kimyəvi gübrələrdən istifadəni azaltmaq və ekosistem balansını saxlamaq yer alır.
Qurbağaların insan həyatı ilə əlaqəsi
Qurbağalar ekosistem üçün çox önəmlidir. Onlar həşəratların sayını tənzimləyir və torpaq ekosisteminə fayda verir. Bundan əlavə, qurbağalar tibb sahəsində də araşdırma mövzusudur. Onların dərisi və ifraz etdiyi maddələr bəzi dərmanların hazırlanmasında istifadə olunur.
Qurbağalar həm də mədəniyyət və folklorda önəmli yer tutur. Dünyanın müxtəlif xalqlarında qurbağalar simvolik mənaya malikdir – bəzən bolluq və yağışın simvolu, bəzən isə çevikliyi və dəyişkənliyi ifadə edir.
