Tenrek nədir? Tenrek haqqında ətraflı və maraqlı məlumat

Tenrek təbiətin ən maraqlı və az tanınan canlılarından biridir. İlk baxışda kirpiyə, siçana və ya hətta samura bənzəsə də, əslində tenrek tamamilə fərqli və özünəməxsus bir heyvandır. Bu məqalədə tenrek nədir, harada yaşayır, necə qidalanır, hansı növləri var, insanlar üçün təhlükəlidirmi kimi suallara ətraflı cavab tapacaqsınız.

Tenrek haqqinda melumat

Tenrek nədir?

Tenrek — əsasən Madaqaskar adasında yaşayan, məməlilər sinfinə aid kiçik ölçülü heyvanlardır. Onlar görünüşcə bir neçə fərqli heyvana bənzədiyi üçün çox vaxt səhv salınır. Halbuki tenrek ayrı bir heyvan qrupuna daxildir və təkamül baxımından olduqca maraqlı xüsusiyyətlərə malikdir.

Tenreklər müxtəlif ölçü və formalarda ola bilər. Bəziləri kirpi kimi tikanlı, digərləri isə siçana bənzər tüklü quruluşa malikdir. Bu müxtəliflik onların fərqli yaşayış mühitlərinə uyğunlaşmasının nəticəsidir.

Əsas xüsusiyyətləri:

• Məməlidir
• Bədəni tüklü və ya tikanlı ola bilər
• Gecə aktiv olan növdür
• İstiliyi tənzimləmə qabiliyyəti zəifdir
• Böyük uyğunlaşma qabiliyyətinə malikdir

Tenreklərin mənşəyi və təkamülü

Tenreklər təkamül baxımından olduqca qədim canlılardır. Alimlər hesab edir ki, onların əcdadları milyonlarla il əvvəl Afrikadan Madaqaskara keçmişdir. Ada mühiti səbəbindən digər məməlilərlə rəqabət az olub və bu da tenreklərin çoxsaylı fərqli növlərə ayrılmasına imkan yaradıb.

Bu proses “adaptiv radiasiya” adlanır. Yəni bir növ fərqli ekoloji boşluqları doldurmaq üçün zamanla müxtəlif formalar alır. Nəticədə:

• Yeraltı yaşayan tenreklər
• Ağaclarda yaşayan tenreklər
• Suda üzə bilən tenreklər meydana çıxıb

Tenrek harada yaşayır?

Təbii yaşayış mühiti

Tenreklərin əsas yaşayış yeri Madaqaskar adasıdır. Bununla yanaşı, bəzi növlər yaxın adalara da yayılmışdır. Tenrek demək olar ki, Madaqaskarın bütün ekosistemlərində tapıla bilər:

• Tropik yağış meşələri
• Quru kolluqlar
• Bataqlıq ərazilər
• Dağlıq bölgələr
• Kənd təsərrüfatı sahələrinin yaxınlığı

Bu geniş yayılma onların uyğunlaşma qabiliyyətinin yüksək olmasının göstəricisidir.

İnsanlara yaxın yaşayış

Bəzi tenrek növləri kəndlərə və yaşayış məntəqələrinə yaxın ərazilərdə də rast gəlinir. Onlar zərərvericilərlə qidalandıqları üçün bəzən faydalı hesab olunurlar.

Tenreklərin fiziki xüsusiyyətləri

Tenrek ailəsində olan növlər arasında fiziki fərqlər çoxdur, lakin onları birləşdirən ümumi cəhətlər də mövcuddur.

Ölçü və çəki

• Uzunluq: 4 sm-dən 40 sm-ə qədər
• Çəki: 5 qramdan 2 kq-a qədər

Ən kiçik tenrek siçan ölçüsündədir, ən böyüyü isə ev kirpisi qədər ola bilər.

Bədən quruluşu

• Bəzi növlərdə sərt tikanlar mövcuddur
• Digər növlər yumşaq tüklə örtülüb
• Burun hissəsi uzunsov və həssasdır
• Ayaqları qısa, lakin güclüdür

Bədən temperaturu

Tenreklərin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri bədən temperaturunun sabit olmamasıdır. Onlar ətraf mühitin temperaturuna uyğun olaraq bədən istiliyini dəyişə bilirlər. Bu xüsusiyyət məməlilər arasında nadir hallarda rast gəlinir.

Tenrek nə ilə qidalanır?

Tenrek hərtərəfli qidalanan heyvandır. Yəni həm heyvani, həm də bitki mənşəli qidalarla qidalana bilər.

Əsas qida mənbələri:

• Həşəratlar (qarışqalar, termitlər, böcəklər)
• Torpaq qurdları
• Kiçik sürünənlər
• Meyvələr
• Toxumlar
• Bitki kökləri

Tenreklər qidalanma zamanı burunlarını torpağa yaxın tutaraq qoxu vasitəsilə ovlarını tapırlar.

Tenreklərin davranış xüsusiyyətləri

Aktivlik vaxtı

Tenreklər əsasən gecə aktiv olurlar. Gündüz vaxtı:

• Torpaq altında
• Kolluqlar arasında
• Yarpaq yığınlarının altında gizlənirlər

Bu davranış onları yırtıcılardan qoruyur.

Tək və ya qrup halında yaşama

Əksər tenrek növləri tək yaşayır, lakin bəzi növlər cütlük və ya kiçik qruplar halında da rast gəlinə bilər. Xüsusilə balalı dövrdə ana tenrek balalarını qoruyur.

Tenreklərin çoxalması

Tenreklər olduqca yüksək çoxalma qabiliyyətinə malikdir.

Cütləşmə və hamiləlik

• Cütləşmə mövsümü əsasən yağışlı dövrə təsadüf edir
• Hamiləlik müddəti 50–60 gün arasında dəyişir

Bala sayı

Bir doğumda:

• 1-dən 30-a qədər bala dünyaya gələ bilər

Bu, məməlilər arasında nadir göstəricidir və tenreklərin sayını qorumağa kömək edir.

Tenrek növləri

Tenrek ailəsinə daxil olan 30-dan çox növ mövcuddur. Ən tanınmış növlər:

• Böyük tenrek
• Kiçik kirpi tenreki
• Zolaqlı tenrek
• Su tenreki
• Ağac tenreki

Hər bir növün özünəməxsus yaşayış mühiti və davranış forması var.

Tenrek insan üçün təhlükəlidirmi?

Tenrek insan üçün təhlükəli sayılmır. Onlar:

• Aqressiv deyil
• İnsanlardan qaçmağa üstünlük verirlər
• Yalnız təhlükə hiss etdikdə müdafiə mövqeyi tuturlar

Bəzi tikanlı növlər özlərini qorumaq üçün bədənlərini büzə bilər, lakin bu insan üçün ciddi təhlükə yaratmır.

Tenrek ekosistemdə hansı rolu oynayır?

Tenreklər ekosistemin sağlamlığı üçün çox vacibdir.

Onların faydaları:

• Zərərvericilərin sayını azaldır
• Torpağın havalanmasına kömək edir
• Qida zəncirində mühüm yer tutur

Tenreklərin yox olması ekoloji balansın pozulmasına səbəb ola bilər.

Tenrek və insanlar arasındakı əlaqə

Madaqaskarda bəzi bölgələrdə tenrek:

• Qida mənbəyi kimi istifadə olunur
• Ənənəvi mədəniyyətdə yer tutur

Lakin həddindən artıq ovlanma bəzi növlərin azalmasına səbəb olmuşdur.

Tenreklərin qorunması

Hazırda bəzi tenrek növləri:

• Yaşayış mühitinin məhv edilməsi
• Meşələrin qırılması
• Ovlanma səbəbindən risk altındadır

Qoruma tədbirləri:

• Təbii mühitlərin qorunması
• Qoruqların yaradılması
• Maarifləndirmə proqramları

Maraqlı faktlar

• Tenrek bəzi növləri səs çıxarmaqla ünsiyyət qurur
• Bəzi tenreklər üzə bilir
• Kirpiyə bənzər tikanlar təkamül nəticəsində müstəqil şəkildə yaranıb
• Tenreklər qış yuxusuna bənzər vəziyyətə düşə bilir