Tərəvəzlər haqqında məlumat – Faydaları, növləri və sağlam qidalanma

2 weeks ago

1 3 minutes read

Tərəvəzlər insan qidasında vacib yer tutur və sağlam həyat tərzi üçün əsas qida maddələrindən biridir. Onlar vitaminlər, minerallar, lif və antioksidantlarla zəngindir, orqanizmin düzgün işləməsini təmin edir və bir çox xəstəliklərin qarşısını almağa kömək edir. Tərəvəzlər həmçinin müxtəlif mətbəxlərin əsas tərkib hissəsidir və qidalanma baxımından həm doyurucu, həm də sağlamdır.

Terevezler haqqinda melumat

Tərəvəzlərin tərifi və növləri

Tərəvəzlər bitki mənşəli qidalar olub, onların kök, gövdə, yarpaq, meyvə və toxum hissələri istehlak üçün istifadə olunur. Tərəvəzlərin tərkibi su, zülal, karbohidrat, vitaminlər, minerallar və lifdən ibarətdir. Onlar kalorisi az, qidalandırıcı isə yüksək olan məhsullardır.

Tərəvəzlər əsasən aşağıdakı qruplara bölünür:

Kök tərəvəzlər – Bu qrupa yerkökü, turp, çuğundur, kartof, şirin kartof daxildir. Kök tərəvəzlər yer altında inkişaf edir və orqanizmin enerji ehtiyacını qarşılamağa kömək edir.
Yarpaqlı tərəvəzlər – Ispanaq, kələm, göy soğan, marul və rokola bu qrupa daxildir. Yarpaqlı tərəvəzlər lif və vitaminlərlə zəngin olduğu üçün həzm sisteminə faydalıdır.
Gövdə tərəvəzlər – Kərəviz, brokoli, karnabahar, şalgam bu kateqoriyaya aiddir. Gövdə tərəvəzlər həm vitamin, həm də mineral baxımından çox zəngindir.
Meyvəli tərəvəzlər – Pomidor, xiyar, bibər, badımcan, balqabaq bu qrupdadır. Bu tərəvəzlər həm dadlı, həm də çox faydalıdır.
Soğan və sarımsaq kimi ədviyyəli tərəvəzlər – Soğan, sarımsaq, pırasa. Bu tərəvəzlər antibakterial xüsusiyyətə malikdir və immuniteti gücləndirir.

Tərəvəzlərin faydaları

Tərəvəzlər insan orqanizmi üçün çoxsaylı faydalar təmin edir. Onların müntəzəm istehlakı bir çox xəstəliklərin qarşısını almağa kömək edir.

1. Vitamin və mineral mənbəyi

Tərəvəzlər müxtəlif vitaminlərlə zəngindir. Məsələn:

Yerkökü beta-karoten baxımından zəngin olub, A vitamini kimi fəaliyyət göstərir.
Brokoli və ispanaq C vitamini və folat təmin edir.
Kələm və çuğundur K vitamini ilə zəngindir.

Minerallar baxımından isə tərəvəzlər dəmir, maqnezium, kalium və kalsium ehtiva edir ki, bunlar sümük sağlamlığı, qan dövranı və əzələ funksiyası üçün vacibdir.

2. Lif və həzm sistemi

Tərəvəzlərdə olan pəhriz lifləri həzm prosesini yaxşılaşdırır və bağırsaq hərəkətini tənzimləyir. Lif həmçinin xolesterol səviyyəsini aşağı salır və uzun müddət toxluq hissi yaradır.

3. Antioksidantlarla zənginlik

Bəzi tərəvəzlər (pomidor, ispanaq, kələm) antioksidantlar ehtiva edir. Antioksidantlar hüceyrələri sərbəst radikallardan qoruyur və yaşlanma prosesini ləngidir.

4. Çəki nəzarəti

Az kalorili, lakin doyurucu olan tərəvəzlər arıqlamaq istəyənlər üçün ideal qidadır. Lif və su tərkibi çox olduğundan yeməkdən sonra uzun müddət toxluq hissi verir.

5. Xəstəliklərin qarşısının alınması

Müntəzəm tərəvəz istehlakı ürək-damar xəstəlikləri, şəkər xəstəliyi və bəzi xərçəng növlərinin riskini azaldır. Tərkibindəki vitaminlər və minerallar immuniteti gücləndirir.

Populyar tərəvəzlər və onların xüsusiyyətləri

1. Yerkökü

Yerkökü A vitamini ilə zəngin olub, göz sağlamlığı üçün çox faydalıdır. Həm çiy, həm də bişmiş şəkildə istehlak edilə bilər.

2. Pomidor

Pomidor likopen ehtiva edir ki, bu da ürək-damar sağlamlığına müsbət təsir göstərir. Pomidor salatlarda, souslarda və yeməklərdə geniş istifadə olunur.

3. Brokoli

Brokoli C vitamini, K vitamini və liflə zəngindir. Onu buxarda bişirmək onun vitamin və minerallarını qorumağın ən yaxşı yoludur.

4. Kələm

Kələm xərçəng əleyhinə xüsusiyyətlərə malikdir və bağırsaq sağlamlığı üçün faydalıdır. Çiy və ya bişmiş şəkildə istifadə edilə bilər.

5. Xiyar

Xiyar tərkibində çoxlu su və az kalori olduğu üçün qidalanmada çox faydalıdır. Həmçinin dəriyə müsbət təsir göstərir.

6. Soğan və sarımsaq

Bu tərəvəzlər immuniteti gücləndirir, qan təzyiqini tənzimləyir və bakteriyalara qarşı qoruyucudur.

Tərəvəzlərin düzgün saxlanması

Tərəvəzlərin faydalarını itirməməsi üçün onların düzgün saxlanması vacibdir.

Soyuq və quru yerdə – Kartof, soğan və sarımsaq qaranlıq və sərin yerdə saxlanmalıdır.
Soyuducuda – Pomidor, xiyar, kələm, ispanaq kimi tərəvəzlər soyuducuda saxlanmalıdır.
Buxarda və ya çiy istifadə – Bəzi tərəvəzləri (brokoli, kələm, yerkökü) buxarda bişirmək vitamin itkisini azaldır.

Tərəvəzlərin hazırlanması və qida dəyəri

Tərəvəzləri düzgün hazırlamaq onların qida dəyərini qorumaq üçün vacibdir.

Çiy istehlak – Yarpaqlı tərəvəzlər və xiyar kimi tərəvəzlər çiy halda daha faydalıdır.
Buxarda bişirmə – Brokoli və karnabahar kimi tərəvəzləri buxarda bişirmək vitamin itkisini azaldır.
Qızartma və uzun müddət bişirmə – Bu üsullar tərəvəzlərin vitamin və minerallarını azalda bilər.

Tərəvəzləri qidalanmaya əlavə etmək yolları

Salatlar – Tərəvəzləri çiy salatlarda istifadə etmək asan və faydalıdır.
Şorbalar – Kök və gövdə tərəvəzlər şorbalarda qida dəyərini artırır.
Qəlyanaltılar – Xiyar və yerkökü dilimləri qəlyanaltı üçün idealdır.
Suları – Təzə tərəvəzlərdən hazırlanmış şirələr immuniteti gücləndirir.

Tərəvəzlərin tarixi və mədəni əhəmiyyəti

Tərəvəzlərin tarixi min illərlə ölçülür. İnsanlar qədim dövrlərdən tərəvəzləri həm qida, həm də müalicə məqsədi ilə istifadə edirdilər.

Yerkökü – Orta əsrlərdə göz xəstəliklərinin qarşısını almaq üçün istifadə olunub.
Pomidor – İtaliyada 16-cı əsrdə geniş istifadə olunmağa başlanıb.
Soğan və sarımsaq – Qədim Misirdə həm yemək, həm də tibbi məqsədlər üçün istifadə olunub.