Xudafərin Körpüsü – Tarixi, Memarlığı və Azərbaycan Mədəni İrsi

3 weeks ago

13 2 minutes read

Xudafərin körpüsü Azərbaycan tarixinin ən görkəmli tarixi abidələrindən biridir. Bu körpü Araz çayı üzərində yerləşir və əsrlər boyunca ticarət, hərbi yürüş və mədəni əlaqələr üçün strateji keçid rolunu oynamışdır. Körpü yalnız mühəndislik baxımından deyil, həm də tarixi, mədəni və siyasi əhəmiyyəti ilə seçilir.

Xudafərin körpüsü haqqında melumat

Xudafərin körpülərinin coğrafi mövqeyi

Xudafərin körpüləri Azərbaycan–İran sərhədində, Araz çayı üzərində yerləşir. Bu mövqe körpünü həm ticarət, həm də hərbi baxımdan strateji nöqtəyə çevirib. Körpülər Cəbrayıl rayonu istiqamətində yerləşir və İranın Xudafərin bölgəsi ilə birləşir.

Araz çayı qədim zamanlardan ticarət yollarının üzərində idi və körpü vasitəsilə karvanlar və tacirlər təhlükəsiz şəkildə çayı keçə bilirdilər. Həmçinin, çayın bu hissəsi müxtəlif xalqların və sivilizasiyaların kəsişmə nöqtəsi olduğundan, körpü mədəniyyətlərarası əlaqələrin inkişafında da mühüm rol oynayıb.

Tarixi yaranışı və əfsanələr

Xudafərin körpüsünün dəqiq tikilmə tarixi tam bilinmir. Tarixçilərin fikrincə, körpü XI–XII əsrlərdə inşa edilmişdir. Bəzi mənbələr onu daha qədim dövrlərə, hətta Ahamənidlər dövrünə qədər aid edir.

Adın mənası fars dilində “Allah tərəfindən yaradılmış” deməkdir. Körpü ilə bağlı xalq arasında bir çox əfsanələr mövcuddur. Ən məşhuru belədir: körpü tikilməsi üçün çox sayda işçi səylər göstərsə də, heç bir nəticə alınmır və nəhayət bir gecədə körpü “Allahın özü tərəfindən” möcüzə ilə inşa edilir. Bu rəvayətlər tarixi faktlarla xalq yaddaşının birləşməsinin nümunəsidir.

Memarlıq xüsusiyyətləri və konstruksiyası

Xudafərin körpüləri tarixi memarlıq və mühəndislik zəka nümunəsi kimi tanınır. Hal-hazırda iki əsas körpü mövcuddur:

1. 15 Tağlı Körpü

Bu körpü daha böyükdür və memarlıq baxımından diqqət çəkir.

Uzunluğu: təxminən 200 metr
Eni: 4,5 metr
Hündürlüyü: 10–12 metr

Körpü 15 tağdan ibarətdir və hər tağ xüsusi memarlıq prinsiplərinə uyğun tikilmişdir. Körpünün ayaqları təbii qayaların üzərinə yerləşdirilmişdir ki, bu da onun möhkəm və uzunömürlü olmasını təmin edir. Tikinti materialı əsasən yerli daş və bişmiş kərpicdir.

2. 11 Tağlı Körpü

Bu körpü daha kiçik ölçüdədir:

Uzunluğu: təxminən 130 metr
Eni: 6 metr
Hündürlüyü: 12 metr

11 tağlı körpü də daşdan inşa edilmişdir. Tarixin gedişində körpünün bəzi hissələri dağılıb və günümüzə yalnız orta hissələrdəki üç tağ çatıb.

Xudafərin körpülərinin funksiyası və əhəmiyyəti

1. Ticarət və iqtisadi əlaqələr

Körpü əsrlər boyu Böyük İpək Yolu üzərində yerləşən əsas keçid nöqtəsi olub. Ticarət karvanları və tacirlər bu körpüdən istifadə edərək müxtəlif regionlara mal daşıyırdılar. Bu səbəbdən körpü yalnız yerli, həm də regional iqtisadi həyat üçün önəmli olub.

2. Hərbi və strateji əhəmiyyət

Körpü həm də hərbi baxımdan strateji keçid kimi istifadə olunub. Region müxtəlif imperiyalar və xanlıqlar arasında mübarizə meydanı olduğundan, Araz çayını keçmək üçün Xudafərin körpüsü mühüm rol oynayıb.

Tarix boyu yaşanan sınaqlar

Xudafərin körpüləri tarix boyunca bir çox müharibə və işğallara məruz qalıb.

Qacarlar dövründə körpü bir neçə dəfə dağılıb və yenidən bərpa olunub.
Sovet dövründə sərhəd zonasında yerləşdiyi üçün onun üzərindən keçmək qadağan olunub.
1993-cü ildə bölgə işğal edildiyi zaman körpü baxımsız qalıb və bir hissəsi dağılıb.

Liberasiya və müasir vəziyyət

2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri ərazini işğaldan azad edərək Xudafərin körpüsünü nəzarətə qaytardı. Bu hadisə körpünün milli mədəni irs olaraq bərpası baxımından böyük əhəmiyyət kəsb etdi.

Hazırda körpü həm turistlər, həm də tarixçilər üçün açıqdır və onun qorunması üçün tədbirlər həyata keçirilir.