Yol Nişanları Nədir? Növləri, Mənaları və Qaydalar
Müasir dünyada nəqliyyatın təhlükəsiz və səmərəli şəkildə təşkili yol nişanları olmadan mümkün deyil. İstər sürücü, istər piyadə, istərsə də velosipedçi olsun, hər bir yol istifadəçisi yol nişanları vasitəsilə hərəkət qaydaları, təhlükələr və məhdudiyyətlər barədə məlumat alır. Yol nişanları təkcə qaydalar toplusu deyil, eyni zamanda yol hərəkətinin “dilidir”.
Bu məqalədə yol nişanlarının nə olduğu, hansı növlərə bölündüyü, hər bir nişan qrupunun mənası, funksiyası və gündəlik həyatda rolu sadə və anlaşılan dildə izah ediləcək. Məqalə elə hazırlanıb ki, mövzu haqqında heç bir ilkin biliyi olmayan oxucu belə oxuduqdan sonra yol nişanlarını rahatlıqla ayırd edə və başa düşə bilsin.
Yol nisanlari haqqinda melumat
Yol nişanları nədir?
Yol nişanları – yol hərəkətinin təhlükəsizliyini və nizamlılığını təmin etmək məqsədilə yolların kənarında, üzərində və ya yol sahəsində yerləşdirilən xüsusi vizual işarələrdir. Bu nişanlar sürücülərə və piyadalara:
- harada dayanmaq və ya hərəkət etmək olar,
- hansı istiqamətdə getmək lazımdır,
- yolun qarşısında hansı təhlükələrin olduğunu,
- hansı qaydaların tətbiq edildiyini
bildirir.
Yol nişanları beynəlxalq standartlara uyğun olaraq hazırlanır ki, müxtəlif ölkələrdən olan sürücülər də onları asanlıqla anlaya bilsin.
Yol nişanlarının əsas məqsədi
Yol nişanlarının əsas məqsədləri aşağıdakılardır:
- Yol hərəkəti təhlükəsizliyini təmin etmək
- Qəza riskini azaltmaq
- Nəqliyyat axınını tənzimləmək
- Sürücü və piyadələri məlumatlandırmaq
- Yol hərəkəti qaydalarına riayət olunmasını asanlaşdırmaq
Bu məqsədlər olmadan şəhər və magistral yollarında xaos, anlaşılmazlıq və yüksək qəza riski yaranardı.
Yol nişanlarının tarixi qısa baxış
Yol nişanlarının tarixi qədim dövrlərə gedib çıxır. İlk yol nişanları daş sütunlar şəklində olub və məsafəni göstərmək üçün istifadə edilirdi. Müasir yol nişanlarının formalaşması isə avtomobillərin yayılması ilə sürətlənmişdir.
XX əsrin əvvəllərindən etibarən beynəlxalq yol nişanı standartları hazırlanmağa başlanmış, formalar, rənglər və simvollar ümumiləşdirilmişdir. Bu gün istifadə etdiyimiz yol nişanlarının əksəriyyəti həmin standartların təkmilləşdirilmiş formasıdır.
Yol nişanlarının əsas növləri
Yol nişanları funksiyasına və verdiyi məlumata görə bir neçə əsas qrupa bölünür. Azərbaycan yol hərəkəti qaydalarına əsasən yol nişanları aşağıdakı növlərə ayrılır:
- Xəbərdaredici yol nişanları
- Üstünlük nişanları
- Qadağanedici yol nişanları
- Məcburedici yol nişanları
- Məlumatverici və göstərici yol nişanları
- Servis və əlavə məlumat nişanları
İndi isə hər birini ayrıca və ətraflı izah edək.
Xəbərdaredici yol nişanları
Xəbərdaredici yol nişanları nədir?
Xəbərdaredici yol nişanları sürücüləri və yol istifadəçilərini qarşıda mövcud olan təhlükə və ya yol şəraiti barədə əvvəlcədən məlumatlandıran nişanlardır.
Əsas xüsusiyyətləri
- Adətən üçbucaq formasında olur
- Kənarları qırmızı, içi isə ağ fonda qara simvolla göstərilir
- Təhlükəyə diqqət çəkmək məqsədi daşıyır
Nümunələr
- Kəskin döngə
- Sürüşkən yol
- Piyadaların çıxa biləcəyi sahə
- Uşaqlar
- Dəmir yolu keçidi
Bu nişanları görən sürücü sürətini azaltmalı və diqqətli olmalıdır.
Üstünlük yol nişanları
Üstünlük nişanlarının rolu
Üstünlük yol nişanları yol kəsişmələrində və dar keçidlərdə hansı nəqliyyat vasitəsinin hərəkətdə üstünlüyə malik olduğunu müəyyən edir.
Əsas xüsusiyyətləri
- Müxtəlif formalarda ola bilər
- Rəng və forma ilə sürücüyə aydın mesaj verir
- Qəza riskini azaltmaq üçün vacibdir
Ən çox rast gəlinən üstünlük nişanları
- “Baş yol”
- “Yol ver”
- “Dayan”
- Qarşıdan gələn nəqliyyata üstünlük verilməsi
Bu nişanlar yol hərəkətinin nizama salınmasında əsas rol oynayır.
Qadağanedici yol nişanları
Qadağanedici nişanlar nə üçündür?
Qadağanedici yol nişanları müəyyən hərəkətlərin qadağan edildiyini bildirir. Bu nişanlara riayət etməmək inzibati məsuliyyətə səbəb ola bilər.
Əsas xüsusiyyətləri
- Əksəriyyəti dairəvi formada olur
- Qırmızı haşiyə və ağ fon üzərində qara və ya qırmızı simvol
- Qadağanı açıq və qısa şəkildə ifadə edir
Nümunələr
- Giriş qadağandır
- Sürət məhdudiyyəti
- Ötmə qadağandır
- Dayanma qadağandır
- Piyadaların girişi qadağandır
Bu nişanlar sürücülər üçün məcburidir və pozulması cərimə ilə nəticələnə bilər.
Məcburedici yol nişanları
Məcburedici nişanlar nəyi bildirir?
Məcburedici yol nişanları sürücülərə müəyyən hərəkəti icra etməyi məcbur edir. Alternativ seçim təqdim etmir.
Əsas xüsusiyyətləri
- Dairəvi formaya malikdir
- Adətən mavi fon üzərində ağ simvol olur
- Konkret istiqamət və ya hərəkət tələb edir
Nümunələr
- Yalnız düz getmək
- Sağa dönmək məcburidir
- Velosiped yolu
- Piyadalar üçün yol
Bu nişanlar yol hərəkətində nizam-intizamı təmin edir.
Məlumatverici və göstərici yol nişanları
Bu nişanların funksiyası
Məlumatverici yol nişanları sürücülərə yol, istiqamət, məsafə, yaşayış məntəqələri və obyektlər haqqında məlumat verir.
Əsas xüsusiyyətləri
- Dördbucaq və ya düzbucaqlı formada olur
- Mavi, yaşıl və ya ağ fonda yazılar və simvollar yerləşir
- Məhdudiyyət yox, məlumat xarakterlidir
Nümunələr
- Yaşayış məntəqəsinin başlanğıcı
- Park yeri
- Avtomagistral
- İstiqamət nişanları
- Məsafə göstəriciləri
Bu nişanlar sürücünün yolunu planlaşdırmasına kömək edir.
Servis və əlavə məlumat yol nişanları
Servis nişanları nədir?
Servis nişanları yol boyunca sürücülərə və sərnişinlərə yaxınlıqda mövcud olan xidmətləri göstərir.
Nümunələr
- Yanacaqdoldurma məntəqəsi
- Xəstəxana
- Avtomobil təmiri
- Restoran və kafe
- Otel və istirahət zonası
Bu nişanlar xüsusilə uzun məsafəli səyahətlərdə vacib rol oynayır.
Yol nişanlarının rənglərinin mənası
Yol nişanlarında istifadə edilən rənglər təsadüfi deyil:
- Qırmızı – qadağa və təhlükə
- Sarı – xəbərdarlıq
- Mavi – məcburiyyət və məlumat
- Yaşıl – istiqamət və magistral yollar
- Ağ – ümumi məlumat
- Qara – simvol və mətn
Rənglərin düzgün seçimi nişanın uzaqdan belə tez tanınmasına imkan yaradır.
Yol nişanlarına əməl etməyin əhəmiyyəti
Yol nişanlarına riayət etmək:
- İnsan həyatını qoruyur
- Qəza riskini azaldır
- Yol hərəkətində xaosu aradan qaldırır
- Hüquqi məsuliyyətdən qoruyur
- Nəqliyyatın axıcılığını təmin edir
Unutmaq olmaz ki, yol nişanları tövsiyə deyil, qaydadır.
