İşçilər bəzən şəxsi səbəblərə görə — ailə hadisəsi, sənəd işləri, xəstə qohumuna qulluq, evlənmə, yaxınının vəfatı — qısa müddətə işdən ayrılmaq məcburiyyətindəqalır. Əsas əmək məzuniyyəti olmadıqda və ya onun müddəti keçdikdə, öz hesabına məzuniyyət (ödənişsiz məzuniyyət) ən praktik həll yollarından biridir. Öz hesabına məzuniyyət ərizəsi bu prosesin başladılması üçün lazımi ilk addımdır.

Həmçinin oxuyun: Məzuniyyət ərizəsi necə yazılır — bütün növlər üzrə nümunələr

Bu məqalədə öz hesabına məzuniyyət nədir, Azərbaycan Əmək Məcəlləsinə görə hüquqi əsasları, kimə verilir, necə götürmək olar, neçə gün davam edə bilər, işəgötürən rədd edə bilərmi — bütün bunlara aydın cavab veririk. Eyni zamanda müxtəlif hallara uyğun öz hesabına məzuniyyət ərizəsi nümunəsi təqdim olunur.

Öz Hesabına Məzuniyyət Nədir?

Öz hesabına məzuniyyət — işçinin şəxsi səbəbləri ilə əlaqədar, maaş ödənilmədən istifadə etdiyi məzuniyyət növüdür. “Ödənişsiz məzuniyyət” və ya “maaşsız məzuniyyət” adı ilə də tanınır. Bu müddət ərzində işçi iş yerini saxlayır, lakin əmək haqqı almır.

Öz hesabına məzuniyyət əsas əmək məzuniyyətindən (illik ödənişli məzuniyyət) tamamilə fərqlidir. Əsas məzuniyyət işçinin hüququdur — işəgötürən onu verməyə borcludur. Öz hesabına məzuniyyət isə qarşılıqlı razılığa əsaslanır — işçi xahiş edir, işəgötürən isə qərar verir.

Öz hesabına məzuniyyətin əsas xüsusiyyətləri:

• Maaş ödənilmir — bu müddət üçün əmək haqqı yoxdur;
• İş yeri qorunur — işçi geri döndükdə eyni vəzifəyə qayıtmaq hüququna malikdir;
• Əmək stajına hesablanmır — bu müddət staja daxil edilmir;
• Sosial sığorta ödənişlər aparılmır — müvafiq müavinətlərə təsir edə bilər;
• İşəgötürənin razılığı tələb olunur.

Hüquqi Əsas — Əmək Məcəlləsi 130-cu Maddə

Öz hesabına məzuniyyətin hüquqi əsası Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 130-cu maddəsidir. Bu maddəyə görə işçinin şəxsi, ailə və ya digər üzrlü səbəbləri olduqda, onun yazılı ərizəsi əsasında işəgötürən ödənişsiz məzuniyyət verə bilər.

130-cu maddənin açar məqamları:

• Məzuniyyətin verilməsi işəgötürənin mülahizəsinə buraxılıb — o, razılaşa və ya rədd edə bilər;
• Ərizə yazılı formada olmalıdır;
• Müddət qanunla sabit müəyyən edilmir — tərəflər razılaşır;
• Bəzi kateqoriyalar üçün istisnalar nəzərdə tutulub.

Bəzi hallarda işəgötürən öz hesabına məzuniyyəti verməyə borcludur — bu, işçinin hüququdur, işəgötürənin istəyindən asılı deyil. Bu hallar aşağıda ətraflı göstərilir.

Öz Hesabına Məzuniyyət — Hansı Hallarda Verilməlidir?

Əmək qanunvericiliyinə görə aşağıdakı hallarda işəgötürən öz hesabına məzuniyyəti verməkdən imtina edə bilməz:

Yuxarıdakı hallarda işçi sənədi (ölüm şəhadətnaməsi, nikah şəhadətnaməsi, doğum şəhadətnaməsi) işəgötürənə təqdim etdikdə, məzuniyyətin verilməsi məcburidir. Digər hallarda — ailə işləri, şəxsi səbəblər, tibbi müayinə və s. — işəgötürənin razılığı tələb olunur.

Öz Hesabına Məzuniyyət Neçə Gün Ola Bilər?

Öz hesabına məzuniyyətin müddəti üçün qanunda ümumi bir hədd nəzərdə tutulmayıb — tərəflər razılaşır. Praktik olaraq:

• Qısa müddətli məzuniyyətlər (1-5 gün) adətən asanlıqla razılaşdırılır;
• Orta müddətli (1-4 həftə) — işəgötürənin razılığı, adətən iş yükünə görə qiymətləndirilir;
• Uzun müddətli (1-6 ay) — mümkündür, lakin işəgötürənin bu barədə daha ciddi qiymətləndirməsi olur;
• 1 ildən artıq — çox nadir hallarda razılaşdırılır.

Qanunla müəyyən edilmiş məcburi hallar üçün yuxarıdakı cədvəldəki müddətlər tətbiq olunur. Şəxsi səbəblər üçün isə müddət tərəflər arasında razılaşmayla müəyyən olunur. İşçi çox uzun müddətli ödənişsiz məzuniyyət istəyirsə, bunun üçün mütlək ciddi əsaslandırma olmalıdır.

Öz Hesabına Məzuniyyət Necə Götürmək Olar?

Öz hesabına məzuniyyət götürmək üçün addımlar:

• Ərizəni hazırlayın — yazılı formada, aydın səbəb, dəqiq tarixlər, imza və tarix ilə;
• Birbaşa rəhbərinizlə əvvəlcədən şifahi razılaşdırın — kağız ərizəni sürpriz olaraq gətirməyin;
• Ərizəni kadrlar şöbəsinə və ya birbaşa rəhbərə təqdim edin;
• Tələb olunarsa, üzrlü səbəbi sübut edən sənədi əlavə edin;
• Müsbət cavab aldıqda, işəgötürən əmr verir və məzuniyyət rəsmiləşir.

Öz Hesabına Məzuniyyət Ərizəsi Nümunələri

Aşağıda müxtəlif hallar üçün öz hesabına məzuniyyət ərizəsi nümunələri verilib. Hər birini öz məlumatlarınıza uyğunlaşdıraraq istifadə edə bilərsiniz.

1. Ailə səbəbi ilə öz hesabına məzuniyyət

2. Yaxın qohumun vəfatı ilə əlaqədar

3. Tibbi müayinə / əməliyyat üçün

4. Evlənmə münasibətilə

5. Uzun müddətli şəxsi səbəb (1 ay)

İşəgötürən Öz Hesabına Məzuniyyəti Rədd Edə Bilərmi?

Bu sual işçilər üçün çox vacibdir. Ümumi qaydaya görə — bəli, işəgötürən qanunla məcburi olmayan hallarda öz hesabına məzuniyyəti rədd etmək hüququna malikdir. İşəgötürən ərizəni bu əsaslarla rədd edə bilər:

• Həmin dövrdə istehsalatda ciddi zərurət mövcuddursa (böyük sifariş, layihə çatdırılma tarixi);
• İşçinin vəzifəsini müvəqqəti icra edəcək şəxs tapılmırsa;
• Digər işçilər artıq eyni dövrdə məzuniyyətdədirsə;
• Ərizədə göstərilən səbəb kifayət qədər əsaslandırılmayıbsa.

Lakin yuxarıdakı cədvəldə göstərilən məcburi hallarda (vəfat, toy, yetkin əlillər, pensiyaçılar üçün müəyyən kvotalar) işəgötürən rədd etmək hüququna malik deyil. Bu hallarda işçi hüquqlarının qorunması üçün Əmək və Sosial Müdafiə Nazirliyinə müraciət edə bilər.

Öz Hesabına Məzuniyyət vs Xəstəlik Vərəqəsi

İşçilər bəzən öz hesabına məzuniyyətlə xəstəlik vərəqəsini qarışdırırlar. Əsas fərqləri bilmək vacibdir:

Xəstəlik halında xəstəlik vərəqəsi götürmək işçi üçün daha faydalıdır, çünki ödəniş hüququ saxlanılır. Öz hesabına məzuniyyət isə tibbi sənəd tələb olunmayan, lakin işdən ayrılma zərurəti olan hallar üçün nəzərdə tutulub.

Öz Hesabına Məzuniyyət Zamanı Sosial Müavinətlərə Təsiri

Öz hesabına məzuniyyət işçinin bəzi hüquqlarına müvəqqəti təsir göstərə bilər:

• Sosial sığorta ödənişləri: məzuniyyət dövründə maaş olmadığından, sosial sığorta ödənişləri aparılmır; bu, gələcəkdə hesablanacaq bəzi müavinətlərə (hamiləlik, əlillik) müvəqqəti təsir edə bilər;
• İllik ödənişli məzuniyyətin hesablanması: ödənişsiz məzuniyyət dövründəki aylar illik məzuniyyətin hesablanmasında nəzərə alınmaya bilər;
• Pensiya stajı: uzun müddətli ödənişsiz məzuniyyət pension stajına mənfi təsir göstərə bilər.

Qısa müddətli (1-2 həftə) öz hesabına məzuniyyət adətən bu hüquqlara ciddi təsir göstərmir. Lakin uzun müddətli ödənişsiz məzuniyyət götürmədən əvvəl müvafiq hüquqlarınıza potensial təsirini nəzərə alın.

Tez-tez Verilən Suallar

Öz hesabına məzuniyyət ərizəsi şifahi verilə bilərmi?
Xeyr. Ərizə mütləq yazılı formada verilməlidir. Şifahi razılaşma hüquqi cəhətdən etibarsızdır.

Öz hesabına məzuniyyət neçə gün ola bilər?
Müddəti qanunla sabit müəyyən edilmir — tərəflər razılaşır. Məcburi hallarda (vəfat, toy) 3-5 gün; şəxsi səbəblərdə isə tərəflərin razılığından asılıdır.

İşəgötürən öz hesabına məzuniyyəti qəbul etmədikdə nə etmək lazımdır?
Yazılı rədd cavabı tələb edin. Məcburi hallarda (Əmək Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş) işəgötürənin rəddini qanuni hesab etmirsiniz — Əmək Mübahisələri Komissiyasına və ya məhkəməyə müraciət edə bilərsiniz.

Öz hesabına məzuniyyət işdən çıxarılmadan qoruya bilərmi?
Bəli. Öz hesabına məzuniyyət zamanı işçi iş yerini saxlayır. Bu müddət ərzində işçini işdən çıxarmaq yalnız müəssisənin ləğvi halında mümkündür.

Öz hesabına məzuniyyət zamanı başqa yerdə işləmək olar?
Qanunda birbaşa qadağa yoxdur, lakin əmək müqaviləsinizdə bu barədə şərt ola bilər. Əlavə iş barədə rəhbərliyinizi məlumatlandırmaq tövsiyə olunur.

Öz hesabına məzuniyyəti yarımçıq kəsmək olarmı?
İşçi özü istəyirsə, razılıqla erkən qayıda bilər. İşəgötürən də müvafiq əsas olduqda işçini erkən çağıra bilər, lakin işçinin buna razı olması tələb olunur.

Yekun

Öz hesabına məzuniyyət — işçilər üçün vacib, lakin çox zaman az tanınan hüquqdur. Düzgün yazılmış öz hesabına məzuniyyət ərizəsi, ərizənin vaxtında verilməsi və işəgötürənlə açıq ünsiyyət — bu prosesin uğurlu nəticəsinə aparan əsas amillərdir. Məcburi hallarda (vəfat, toy, ayrı-seçkilik olmadan) işəgötürən ödənişsiz məzuniyyəti verməyə borcludur; digər hallarda isə qarşılıqlı razılıq axtarılmalıdır.

Digər ərizə növləri — məzuniyyət, işdən çıxma, şikayət, rektora ərizə — barədə geniş nümunə bazasına ərizə forması nümunələri məqaləmizdən baxa bilərsiniz.

Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır. Konkret mübahisəli hallarda hüquqşünasla məsləhətləşin və ya Əmək Mübahisələri Komissiyasına müraciət edin.

Daylyaz.com işçilərə öz hüquqlarını tanımaqda kömək etməyi hədəfləyir.

MÜƏLLİF Admin