Pizza haqqında tam məlumat – Tarixi, növləri, hazırlanması və sağlamlığı
Pizza – dünya miqyasında milyonlarla insanın sevdiyi yeməklərdən biridir. İtaliyadan çıxmasına baxmayaraq, artıq hər ölkədə özünəməxsus tərzdə təqdim olunur və insanlar üçün tez hazırlanan, ləzzətli və fərdiləşdirilə bilən yemək kimi məşhurdur. Bu məqalədə pizza haqqında hər şeyi öyrənəcəksiniz: tarixi, əsas növləri, hazırlanma üsulları, faydaları və həmçinin düzgün seçim üçün ipucları. Məqalənin məqsədi, pizza haqqında ilkin biliyə sahib olmayan oxucular üçün tam məlumat verməkdir.
Pizza haqqinda melumat
Pizza Tarixi
Pizza tarixinin kökləri qədim dövrlərə qədər uzanır. Arxeoloji və tarixi məlumatlara görə, insanlar artıq eramızdan əvvəl bir neçə min il əvvəl xəmirli yeməkləri bişirərək üzərinə müxtəlif ərzaqlar əlavə edirdilər. Lakin müasir pizza anlayışı İtaliyanın Neapol şəhərində yaranmışdır.
İlk Pizza Növləri
- Fokaccia: Pizza tarixi üçün əhəmiyyətli addım sayılır. Sadə, yüngül xəmirdən hazırlanır və üzərinə otlar və zeytun yağı əlavə olunur.
- Marqarita Pizza: 1889-cu ildə Kraliça Marqarita üçün hazırlanmış pizza, pomidor, mozzarella və reyhan ilə bəzədilmişdir. Bu, İtalyan bayrağının rənglərini təmsil edirdi və bu gün də klassik pizza növlərindən hesab olunur.
Pizza Dünyaya Yayılması
19-cu əsrdə İtaliyadan Amerikaya köç edən italyanlar pizzanı ABŞ-a gətirdilər. New York, Chicago və digər şəhərlərdə pizza mədəniyyət halını aldı. 20-ci əsrin ortalarına qədər pizza Amerikada restoranların menyusuna daxil oldu və müxtəlif növlərdə təklif edilməyə başlandı.
Pizza Növləri
Pizza növləri xəmirdən, sousdan, pendirdən və əlavə edilən ərzaqlardan asılı olaraq dəyişir. Ən məşhur pizza növləri aşağıdakılardır:
İtalyan Klassik Pizza Növləri
- Marqarita: Pomidor sousu, mozzarella pendiri və təzə reyhan ilə hazırlanır.
- Marinara: Pomidor, sarımsaq, oregano və zeytun yağı ilə hazırlanır. Pendirsiz pizza olaraq tanınır.
- Quattro Stagioni: Dörd fərqli mövsümü təmsil edən pizzadır. Hər kvadrat fərqli ərzaq ilə bəzədilir: göbələk, zeytun, jambon və artı tərəvəzlər.
- Capricciosa: Mozzarella, pomidor, göbələk, zeytun, artı jambon ilə hazırlanır.
Amerikan Tipi Pizza
- New York Pizza: İnce, elastik xəmirdən hazırlanır, böyük dilimləri ilə məşhurdur.
- Chicago Deep-Dish Pizza: Qalın xəmirdən hazırlanır və sobada uzun müddət bişirilir, dolğun içliklərlə zəngin olur.
- California Pizza: Yenilikçi və kreativ əlavələrə malikdir, məsələn, avokado, toyuq və ya qoz ilə.
Digər Populyar Növlər
- Veggie Pizza: Yalnız tərəvəzlərlə hazırlanır.
- Pepperoni Pizza: Pepperoni salamı ilə zənginləşdirilmiş ən məşhur Amerikan pizzası.
- Hawaiian Pizza: Ananas və jambon ilə hazırlanır, dad baxımından şirin və duzlu qarışığı təqdim edir.
Pizza Hazırlanması
Pizza hazırlamaq üçün əsas komponentlər bunlardır:
1. Xəmiri Hazırlamaq
Xəmir pizza üçün əsas təməl hesab olunur. Ənənəvi xəmir un, su, maya, duz və zeytun yağı ilə hazırlanır. Xəmirin incəliyi və elastikliyi pizza növünə görə dəyişir.
2. Sous
Pomidor sousu ən çox istifadə olunan sous növüdür. Təzə pomidor, zeytun yağı, sarımsaq və ədviyyatlarla hazırlanır. Sous pizza dilimlərinə həm dad, həm də rəng qatır.
3. Pendirlər
Mozzarella pendiri klassik pizzanın ayrılmaz hissəsidir. Lakin əlavə olaraq Parmesan, Cheddar və digər pendirlər də istifadə oluna bilər.
4. Əlavələr
Əlavələr pizza növünə görə dəyişir. Ən çox istifadə olunanlar:
- Salam və ət məhsulları (pepperoni, jambon)
- Tərəvəzlər (pomidor, göbələk, bibər, zeytun)
- Meyvələr (ananas)
- Dəniz məhsulları (midye, karides)
5. Bişirmə
Pizza ənənəvi olaraq daş sobada yüksək temperaturda bişirilir. Bu, xəmiri xırtıldayan və içliyi ləzzətli edir. Ev şəraitində pizza sobada və ya pizza daşında da bişirilə bilər.
Pizza və Sağlamlıq
Pizza haqqında tez-tez “sağlam deyil” fikri var, amma düzgün seçilmiş və balanslı hazırlanmış pizza sağlam bir yemək ola bilər.
Sağlam Pizza Üçün Tövsiyələr
- İnce xəmirdən istifadə edin.
- Tərəvəz əlavə edin.
- Duzlu və yağlı ət məhsullarını azaldın.
- Pendiri ölçülü istifadə edin.
Məsələn, tərəvəzli pizza yüksək lif və vitaminlərlə zəngin olur, proteinli pizza isə enerji verir. Pizza, balanslı qəbul edildikdə sağlam pəhrizə daxil edilə bilər.
Pizza Mədəniyyəti
Pizza yalnız yemək deyil, həm də sosial və mədəni bir hadisədir. Dünyanın müxtəlif ölkələrində pizza restoranları, “pizza gecələri” və hətta pizza festivalları mövcuddur. Pizza insanlar üçün tez hazırlanan və paylaşmaq üçün uyğun yeməkdir.
- Pizza festivalları: İtaliyada və ABŞ-da hər il keçirilir, müxtəlif növlər və innovativ pizzalar təqdim olunur.
- Pizza mədəniyyəti: Hər ölkədə yerli tərzdə hazırlanır; məsələn, Türkiyədə lavaş pizza, Yaponiya’da sushi pizzası.
Evdə Pizza Hazırlamaq
Ev şəraitində pizza hazırlamaq həm əyləncəli, həm də dadlıdır. Evdə pizza hazırlamaq üçün addım-addım təlimat:
- Xəmiri yoğurun: Maya ilə hazırlanan xəmiri 1 saatlıq qalxma üçün saxlayın.
- Sousu hazırlayın: Pomidor, sarımsaq və ədviyyatları qarışdırın.
- Xəmiri açın: İnce və ya qalın xəmir istəyə görə.
- Əlavələri əlavə edin: Pendiri, ət, tərəvəz və digər əlavələr.
- Bişirin: 220–250°C-də 10–15 dəqiqə bişirin.
- Servis edin: Dilimlərə kəsin və isti halda təqdim edin.
Ev şəraitində pizza hazırlamaq həm yaradıcılığı inkişaf etdirir, həm də sağlam seçim imkanı verir.
Pizza və Qlobal İqtisadiyyət
Pizza qlobal iqtisadiyyatda da böyük rol oynayır. Pizza sənayesi milyardlarla dollar dəyərindədir. Dünyada məşhur pizza şəbəkələri bunlardır:
- Domino’s Pizza
- Pizza Hut
- Papa John’s
- Local pizzeriyalar
Bu şəbəkələr həm iş yerləri yaradır, həm də regional fərqlilikləri qoruyaraq müxtəlif pizza növlərini təqdim edir.
Pizza ilə Əlaqəli Faydalı Məlumatlar
- Pizza və tərəvəz: Tərəvəzli pizzalar vitamin, mineral və lif baxımından zəngindir.
- Pizza və enerji: Karbohidrat və proteinlə zəngin pizza gün ərzində enerji verir.
- Pizza və paylaşıma uyğunluğu: Pizza böyük qruplarla yeyildikdə həm sosial, həm də əyləncəli yemək olur.
Pizza Seçərkən Nələrə Diqqət Etmək Lazımdır?
- Xəmirin qalınlığı: İnce və xırtıldayan, yoxsa qalın və doyurucu?
- Əlavələrin keyfiyyəti: Təzə tərəvəz və keyfiyyətli ət istifadə edildiyinə əmin olun.
- Sousun dadı: Pomidor sousu və ədviyyatlar balanslı olmalıdır.
- Pendirin növü: Mozzarella və ya qarışıq pendirlərdən istifadə oluna bilər.
