Alyaska Haqqında Ətraflı Məlumat | Təbiət, İqlim, Tarix və Həyat Tərzi
Alyaska — xəritəyə baxanda ABŞ-dan bir az “kənarda qalmış” kimi görünən, amma əslində dünyanın ən maraqlı və unikal bölgələrindən biridir. Bura təkcə böyük ərazi deyil; Alyaska eyni zamanda sərt iqlimi, toxunulmamış təbiəti, zəngin təbii ehtiyatları və özünəməxsus mədəniyyəti ilə seçilir.
Alyaska haqqinda melumat
Alyaska harada yerləşir?
Alyaska Şimali Amerikanın şimal-qərbində yerləşir və ABŞ-ın 50 ştatından biridir. Maraqlı tərəfi odur ki, Alyaska ABŞ-ın əsas hissəsindən Kanadanın ərazisi ilə ayrılır.
Coğrafi mövqeyi:
- Şərqdən Kanada (Yukon və Britaniya Kolumbiyası)
- Qərbdən Berinq boğazı (buradan Rusiya cəmi ~85 km məsafədədir)
- Şimaldan Şimal Buzlu okeanı
- Cənubdan Sakit okean
Alyaska ABŞ-ın ən böyük ştatıdır və ölkənin ümumi ərazisinin təxminən beşdə birini təşkil edir. Əgər Alyaskanı xəritədə ABŞ-ın üzərinə qoysaq, bir neçə ştatı birdən “örtər” — yəni miqyası zarafat deyil.
Alyaskanın tarixi: Rusiyadan ABŞ-a uzanan yol
Yerli xalqlar dövrü
Alyaska min illər boyunca müxtəlif yerli xalqların vətəni olub. İnuitlər, Yupiklər, Aleutlar və Athabaskan tayfaları burada sərt təbiətə uyğunlaşaraq yaşayıblar. Ovçuluq, balıqçılıq və təbiətlə balanslı həyat onların əsas yaşam tərzi idi.
Rusiyanın Alyaskası
18-ci əsrdə rus səyyahları Alyaskaya çatdı. Xüsusilə kürk ticarəti bölgəyə marağı artırdı və Alyaska bir müddət Rusiya imperiyasının nəzarətində oldu.
Alyaskanın ABŞ tərəfindən alınması
1867-ci ildə ABŞ Alyaskanı Rusiyadan 7,2 milyon dollara satın aldı. O dövrdə bu qərar çoxları tərəfindən tənqid olunsa da, zaman göstərdi ki, bu, ABŞ tarixinin ən sərfəli alışlarından biridir.
Bu gün geriyə baxanda demək olar: Rusiya ucuz satdı, ABŞ isə jackpot qazandı.
ABŞ ştatı statusu
Alyaska 1959-cu ildə rəsmi olaraq ABŞ-ın 49-cu ştatı oldu.
Alyaskanın iqlimi: Həmişə buz və qaranlıqdırmı?
Alyaska haqqında ən geniş yayılmış miflərdən biri budur ki, burada il boyu qaranlıq və dondurucu soyuq hökm sürür. Həqiqət isə bir az daha maraqlıdır.
İqlim zonaları
Alyaskada bir neçə fərqli iqlim tipi mövcuddur:
- Arktik iqlim (şimal bölgələr)
- Subarktik iqlim (daxili ərazilər)
- Dəniz iqlimi (cənub sahilləri)
Temperatur fərqləri
- Qışda bəzi bölgələrdə temperatur -40°C-yə düşə bilər
- Yayda isə xüsusilə daxili bölgələrdə +25°C və daha yüksək temperatur müşahidə olunur
Günəş və qaranlıq fenomeni
- Gecəyarısı günəşi: Yayda bəzi bölgələrdə günəş batmır
- Qütb gecəsi: Qışda isə günəş həftələrlə görünməyə bilər
Bu vəziyyət bədən saatını bir az çaşdıra bilər, amma yerli sakinlər buna illərdir uyğunlaşıb.
Alyaskanın təbiəti: Vəhşi, saf və möhtəşəm
Alyaska təbiəti ilə sözün əsl mənasında valeh edir.
Dağlar və buzlaqlar
- Denali dağı (6190 m) Şimali Amerikanın ən hündür zirvəsidir
- Minlərlə buzlaq mövcuddur və bəziləri hələ də aktiv şəkildə hərəkət edir
Meşələr və tundra
Alyaskanın böyük hissəsi:
- Boreal meşələr
- Tundra əraziləri
ilə örtülüdür
Heyvanlar aləmi
Alyaska vəhşi həyat baxımından çox zəngindir:
- Qəhvəyi və qara ayılar
- Canavarlar
- Marallar
- Qartallar
- Balinalar və dəniz şirləri
Burada “təbiət sənə qonaqdır” anlayışı çox ciddidir — çünki bəzən həqiqətən də qonaq sənsən.
Alyaska əhalisi və mədəniyyəti
Əhali sayı
Alyaskanın əhalisi təxminən 730 min nəfərdir. Bu, belə böyük ərazi üçün çox azdır.
Şəhərlər
Ən böyük şəhərlər:
- Anchorage (ən böyük və iqtisadi mərkəz)
- Fairbanks
- Juneau (paytaxt)
Mədəni müxtəliflik
Alyaskada:
- Yerli xalqların mədəniyyəti
- ABŞ-ın digər ştatlarından köçənlər
- Asiya və Avropa mənşəli icmalar
birlikdə yaşayır.
Festival, rəqs, əl işləri və folklor burada gündəlik həyatın bir hissəsidir.
Alyaska iqtisadiyyatı: Pul haradan gəlir?
Alyaska iqtisadiyyatı əsasən təbii ehtiyatlara söykənir.
Neft və qaz
Alyaska ABŞ-ın əsas neft istehsal edən bölgələrindən biridir. Ştat büdcəsinin böyük hissəsi bu sektordan gəlir.
Balıqçılıq
Somon balığı Alyaskanın simvollarından biridir. Balıqçılıq həm daxili bazar, həm də ixrac üçün vacibdir.
Turizm
Təbiət, kruiz turları, şimal işıqları və macəra turizmi Alyaskaya hər il yüz minlərlə turist cəlb edir.
Alyaskada turizm: Nə görmək olar?
Alyaska səyahət sevənlər üçün əsl xəzinədir.
Şimal işıqları (Aurora Borealis)
Qış aylarında Alyaskada şimal işıqlarını izləmək mümkündür. Bu, bir çox insanın “bucket list”ində olan təcrübədir.
Milli parklar
- Denali Milli Parkı
- Kenai Fjords
- Glacier Bay
Macəra fəaliyyətləri
- Buzlaq yürüşləri
- Kayak
- Balina izləmə
- İt xizək turları
Alyaskada həyat: Orada yaşamaq necədir?
Alyaskada yaşamaq hər kəs üçün deyil, amma uyğunlaşanlar üçün çox dəyərlidir.
Üstünlüklər
- Təmiz hava
- Güclü icma ruhu
- Təbiətə yaxın həyat
- Daha az stres
Çətinliklər
- Uzaqlıq
- Bahalı məhsullar
- Sərt iqlim
- Uzun qış gecələri
Amma bir çox sakin deyir ki, Alyaska onlara səbr, güc və fərqli baxış bucağı qazandırıb.
Alyaska haqqında maraqlı faktlar
- Alyaskada 3 milyondan çox göl var
- ABŞ-da aktiv vulkanların yarısından çoxu buradadır
- Alyaska Avropanın bir çox ölkəsindən daha böyükdür
- Bəzi yerlərə yalnız təyyarə ilə getmək mümkündür
