Amerika Birləşmiş Ştatları Haqqında Ətraflı Məlumat | ABŞ Tarixi, İqtisadiyyatı və Mədəniyyəti
Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) dünyada ən çox tanınan və haqqında ən çox danışılan ölkələrdən biridir. Kino, texnologiya, iqtisadiyyat, siyasət, təhsil və mədəniyyət sahələrində qlobal təsiri olan bu ölkə tez-tez “imkanlar ölkəsi” adlandırılır. Lakin Amerika təkcə filmlərdə gördüyümüz göydələnlərdən və Hollivuddan ibarət deyil. Bu ölkə mürəkkəb tarixi, çoxmillətli cəmiyyəti, geniş coğrafiyası və güclü dövlət strukturu ilə seçilir.
Bu məqalədə Amerika haqqında əsaslı və aydın məlumat əldə edəcəksiniz. Oxuduqdan sonra ABŞ-ın harada yerləşdiyini, necə yarandığını, necə idarə olunduğunu, iqtisadiyyatının nəyə əsaslandığını və insanların burada necə yaşadığını tam şəkildə anlayacaqsınız.
Amerika haqqinda melumat
Amerika Birləşmiş Ştatlarının coğrafi mövqeyi
Amerika Birləşmiş Ştatları Şimali Amerikada yerləşir. Ölkə üç əsas hissədən ibarətdir:
- Əsas ərazi (48 ştat) – Kanada ilə Meksika arasında yerləşir
- Alyaska – Şimali Amerikanın şimal-qərbində, Kanadadan ayrı yerləşir
- Havay adaları – Sakit okeanda yerləşən ada ştatıdır
ABŞ:
- Şimaldan Kanada
- Cənubdan Meksika
- Şərqdən Atlantik okeanı
- Qərbdən Sakit okean ilə əhatə olunur
Bu geniş coğrafiya Amerikanın iqlim və təbiət baxımından çox müxtəlif olmasına səbəb olur.
Amerikanın təbiəti və iqlimi
Amerikada demək olar ki, bütün iqlim qurşaqları mövcuddur:
- Alyaskada qütb və subarktik iqlim
- Floridada tropik iqlim
- Kaliforniyada Aralıq dənizi iqlimi
- Mərkəzi ştatlarda kontinental iqlim
Təbiət baxımından ABŞ çox zəngindir:
- Rocky Mountains (Qayalı dağlar)
- Mississippi çayı
- Böyük Göllər
- Grand Canyon
- Yellowstone Milli Parkı
Bu təbii müxtəliflik Amerikanı turizm üçün də çox cəlbedici edir.
Amerikanın tarixi: qısa və anlaşılan xronologiya
Yerli xalqlar dövrü
Amerika ərazisində min illər boyunca yerli hind tayfaları yaşamışdır. Onların öz dilləri, mədəniyyətləri və həyat tərzləri olub.
Avropalıların gəlişi
1492-ci ildə Xristofor Kolumbun Amerikaya çatmasından sonra Avropalılar bu torpaqlara köç etməyə başladılar. İngilislər, ispanlar, fransızlar və hollandlar koloniyalar qurdular.
Müstəqillik dövrü
1776-cı ildə ABŞ:
- İngiltərədən müstəqilliyini elan etdi
- Müstəqillik Bəyannaməsi qəbul olundu
Bu tarix Amerikanın rəsmi yaranma tarixi hesab edilir.
Müasir ABŞ
19–20-ci əsrlərdə:
- ABŞ ərazilərini genişləndirdi
- Sənayeləşdi
- Dünya müharibələrində mühüm rol oynadı
- Qlobal supergüc statusu qazandı
Amerika Birləşmiş Ştatlarının idarəetmə sistemi
ABŞ federal respublikadır. Bu o deməkdir ki:
- Ölkə 50 ştatdan ibarətdir
- Hər ştatın öz qanunları və səlahiyyətləri var
- Federal hökumət ümumi idarəetməni həyata keçirir
Hakimiyyət qolları
Amerikada hakimiyyət üç hissəyə bölünür:
- İcraedici hakimiyyət – Prezident
- Qanunverici hakimiyyət – Konqres (Senat və Nümayəndələr Palatası)
- Məhkəmə hakimiyyəti – Ali Məhkəmə
Bu sistem güc balansını qorumaq üçün yaradılıb.
ABŞ prezidenti və seçki sistemi
Amerika prezidenti:
- 4 illik müddətə seçilir
- Maksimum 2 dəfə prezident ola bilər
Seçkilər:
- Birbaşa xalq səsi ilə yox
- Seçicilər Kollegiyası sistemi ilə keçirilir
Bu sistem ilk baxışda qarışıq görünsə də, məqsədi ştatlar arasında balans yaratmaqdır.
Amerika iqtisadiyyatı haqqında məlumat
ABŞ dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarından birinə malikdir.
Əsas iqtisadi sahələr:
- Texnologiya (Google, Apple, Microsoft)
- Maliyyə (Wall Street)
- Sənaye
- Kənd təsərrüfatı
- Enerji sektoru
Amerika dolları isə dünya üzrə ən güclü valyutalardan biridir və beynəlxalq ticarətdə əsas rol oynayır.
Amerika təhsil sistemi
ABŞ təhsil sistemi çoxpilləlidir:
- Məktəbəqədər
- İbtidai məktəb
- Orta məktəb
- Ali təhsil
Amerika universitetləri:
- Harvard
- MIT
- Stanford
- Yale
dünya reytinqlərində ön sıralardadır. Buna görə ABŞ xarici tələbələr üçün də çox məşhurdur.
Amerikada həyat tərzi və mədəniyyət
Amerika çoxmillətli ölkədir. Burada:
- Fərqli dinlər
- Müxtəlif dillər
- Müxtəlif mədəniyyətlər bir arada yaşayır
Əsas dəyərlər:
- Fərdi azadlıq
- Şəxsi məsuliyyət
- Qanunlara hörmət
Amerikalılar vaxtın dəyərinə çox önəm verirlər. “Time is money” ifadəsi burada sadəcə söz deyil, həyat fəlsəfəsidir.
Amerika mətbəxi
Amerika mətbəxi də multikulturaldır:
- Hamburger
- Hot-dog
- Pizza (italyan təsiri)
- Barbekü
Bundan əlavə, hər bölgənin özünəməxsus yeməkləri var.
ABŞ-ın dünyadakı rolu
Amerika:
- NATO-nun əsas üzvüdür
- BMT-də mühüm söz sahibidir
- Beynəlxalq siyasətdə aktiv rol oynayır
Həm də:
- Elm
- Texnologiya
- Kosmos araşdırmaları
sahəsində lider ölkələrdən biridir.
Amerikanın üstünlükləri və çətinlikləri
Üstünlüklər
- Geniş imkanlar
- Güclü təhsil sistemi
- İnnovasiya mühiti
Çətinliklər
- Sosial bərabərsizlik
- Səhiyyə xərcləri
- Yaşayışın bahalılığı
Yəni Amerika “mükəmməl ölkə” deyil, amma imkanlarla dolu mürəkkəb bir sistemdir.
