Antarktida Materikinin Təbiəti və Heyvanat Aləmi | Ətraflı və Elmi Məlumat
Antarktida – Yer kürəsinin ən sirli, ən soyuq və eyni zamanda ən az tanınan materiklərindən biridir. Bu ad çox vaxt buz, sonsuz ağ düzənliklər və pinqvinlərlə assosiasiya olunur. Amma Antarktida sadəcə “buzlu səhradan” ibarət deyil. Bu materik özünəməxsus təbiəti, mürəkkəb ekosistemi və heyrətamiz heyvanat aləmi ilə planetimizin gələcəyi üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
Bu məqalədə Antarktida materikinin coğrafiyası, iqlimi, təbiəti, bitki örtüyü, heyvanat aləmi və ekoloji əhəmiyyəti haqqında hərtərəfli və aydın məlumat verəcəyik. Oxuduqca anlayacaqsan ki, Antarktida sadəcə soyuq bir yer yox, Yer kürəsinin “nəbzini” tutan canlı laboratoriyadır.
Antarktida materikinin tebieti ve heyvanat alemi
Antarktida Materiki Harada Yerləşir?
Antarktida Yer kürəsinin ən cənubunda, Cənub qütbünü əhatə edən nəhəng bir materikdir. Sahəsi təxminən 14 milyon kvadrat kilometr təşkil edir ki, bu da onu ölçüsünə görə beşinci ən böyük materik edir. Materikin böyük hissəsi Antarktika buz örtüyü ilə örtülüb və bu buz qatının qalınlığı bəzi yerlərdə 4 kilometrə qədər çatır.
Antarktida digər materiklərdən fərqli olaraq heç bir ölkəyə məxsus deyil. Antarktida Müqaviləsi Sistemi bu ərazinin yalnız elmi məqsədlər üçün istifadə olunmasını təmin edir. Yəni burada müharibə, hərbi baza və ya təbii sərvətlərin istismarı qadağandır. Bir növ, dünya dövlətlərinin nadir razılığa gəldiyi yeganə yer.
Antarktidanın İqlimi: Dünyanın Ən Sərt Şəraiti
Antarktida Yer üzünün ən soyuq, ən küləkli və ən quraq materikidir. Burada qeydə alınmış ən aşağı temperatur -89,2°C olmuşdur. Bu rəqəm sadəcə statistika deyil – insan həyatının burada niyə mümkün olmadığını izah edən əsas səbəblərdəndir.
İqlimin əsas xüsusiyyətləri:
- İlboyu çox aşağı temperatur
- Güclü və daimi küləklər
- Yağıntının son dərəcə az olması (əslində Antarktida texniki olaraq səhradır)
- Uzun qütb gecələri və qütb gündüzləri
Bu ekstremal iqlim Antarktidanın təbiətini və canlı aləmini ciddi şəkildə formalaşdırıb. Burada yaşayan hər bir canlı soyuğa qarşı inanılmaz uyğunlaşma mexanizmlərinə malikdir.
Antarktida Təbiəti və Landşaftı
Antarktida təbiəti sadə görünsə də, əslində olduqca mürəkkəbdir. Materikin əsas hissəsini buzlaqlar, buz səhraları və dağ massivləri təşkil edir. Bəzi bölgələrdə isə “quru vadilər” mövcuddur – bu ərazilər demək olar ki, buzsuzdur və Mars səthinə bənzədilir.
Antarktidanın əsas təbii elementləri:
- Buzlaqlar və şelf buzları
- Volkanik dağlar (məsələn, Erebus vulkanı)
- Subqlasial göllər (Vostok gölü kimi)
- Dəniz buzları
Bu təbii strukturlar Yer kürəsinin iqlim tarixi haqqında alimlərə min illərlə geriyə gedən məlumatlar təqdim edir.
Antarktidada Bitki Örtüyü varmı?
İlk baxışda Antarktida bitkisiz kimi görünə bilər. Amma bu tam doğru deyil. Çətin şəraitə baxmayaraq, burada həyat öz yolunu tapıb.
Antarktidada əsasən aşağıdakı bitkilərə rast gəlinir:
- Yosunlar
- Likenlər
- Mikroskopik yosunlar
- İki çiçəkli bitki növü (Antarktika otları)
Bu bitkilər torpağa ehtiyac duymadan, qayalar üzərində və ya buzun kənarında yaşaya bilir. Onların əsas xüsusiyyəti son dərəcə yavaş böyümə və yüksək dözümlülükdür.
Antarktida Heyvanat Aləmi: Həyatın Möcüzəsi
Antarktida heyvanat aləmi əsasən dəniz ekosisteminə bağlıdır. Burada quru məməliləri yoxdur, lakin dəniz və sahil canlıları son dərəcə zəngindir.
Pinqvinlər – Antarktidanın Simvolu
Antarktida deyəndə ağla ilk gələn canlı şübhəsiz ki, pinqvinlərdir. Burada bir neçə pinqvin növü yaşayır:
- İmperator pinqvini
- Adeli pinqvini
- Gentu pinqvini
- Çənəaltı pinqvin
İmperator pinqvinləri ən böyük pinqvin növüdür və -50°C temperaturda balalarını böyüdə bilirlər. Bu, valideynliyin “soyuq, amma məsuliyyətli” versiyasıdır.
Suitilər və Balinalar
Antarktida suları müxtəlif suiti və balina növlərinə ev sahibliyi edir:
- Leopard suitisi
- Krab yeyən suitisi
- Fil suitisi
- Göy balina
- Qatil balina (orka)
Bu canlılar qalın piy təbəqəsi sayəsində soyuq sulara uyğunlaşıb. Balinalar isə Antarktida okeanlarını qidalanma məkanı kimi istifadə edir.
Krill: Ekosistemin Əsas Daşı
Antarktika krilli kiçik xərçəngkimilər olsa da, bütün ekosistemin təməlini təşkil edir. Pinqvinlərdən balinalara qədər bir çox canlı üçün əsas qida mənbəyidir. Krillin azalması bütün Antarktida heyvanat aləmini risk altına sala bilər.
Antarktida Ekosistemi və Qlobal Əhəmiyyəti
Antarktida təkcə yerli bir ekosistem deyil. O, qlobal iqlim sisteminin əsas tənzimləyicilərindən biridir. Buradakı buzlaqlar Yer kürəsinin şirin su ehtiyatlarının təxminən 70%-ni saxlayır.
İqlim dəyişikliyi nəticəsində:
- Buzlaqlar əriməyə başlayır
- Dəniz səviyyəsi yüksəlir
- Ekosistem tarazlığı pozulur
Bu səbəbdən Antarktida üzərində aparılan elmi tədqiqatlar gələcək nəsillər üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Antarktidada İnsan Fəaliyyəti
Antarktidada daimi əhali yoxdur. Lakin müxtəlif ölkələrə məxsus elmi tədqiqat stansiyaları fəaliyyət göstərir. Alimlər burada:
- İqlim dəyişikliklərini
- Atmosfer proseslərini
- Bioloji uyğunlaşmaları
araşdırırlar.
Turizm isə ciddi qaydalarla məhdudlaşdırılıb ki, təbiətə zərər dəyməsin.
Antarktida və Gələcək
Antarktida Yer kürəsinin gələcəyi üçün bir növ erkən xəbərdarlıq sistemidir. Burada baş verən dəyişikliklər gec-tez bütün planetə təsir edir. Ona görə də bu materikin qorunması təkcə elm adamlarının deyil, bütün bəşəriyyətin məsuliyyətidir.
Bir az ironik səslənsə də, Antarktida susur – amma əriyəndə çox şey deyir.
