Azərbaycanın Sərhədləri: Quru və Su Xətləri, Qonşu Ölkələr və Tarixi
Azərbaycanın sərhədləri yalnız xəritədəki xətlərdən ibarət deyil. Onlar ölkənin tarixi, coğrafi mövqeyi, regional siyasəti və təhlükəsizliyi ilə sıx bağlıdır. Bu məqalədə oxucuya Azərbaycanın bütün sərhədləri, onların uzunluğu, qonşu ölkələrlə əlaqəsi və tarixi fonu aydın və ardıcıl şəkildə izah ediləcək.
Azerbaycan serhedleri haqqinda melumat
Azərbaycan və onun coğrafi yerləşməsi
Azərbaycan Şərqi Qafqazda yerləşir və strateji cəhətdən həm Avropa, həm də Asiyanın qovşağında yerləşir. Ölkə 86,6 min kvadrat kilometr əraziyə malikdir və 9 milyona yaxın əhalisi var. Azərbaycan şərqdən Xəzər dənizi ilə, qərbdən Ermənistan və Türkiyə ilə, şimaldan Rusiya, şimal-qərbdən Gürcüstan və cənubdan İran ilə sərhədləşir. Ölkə müxtəlif relyef quruluşuna malikdir: Qafqaz dağları, düzənliklər və Xəzər sahilləri sərhədlərin təbii xəritəsini müəyyənləşdirir.
Azərbaycan sərhədləri həm də suverenlik, təhlükəsizlik, ticarət və regional əməkdaşlıq baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Ölkənin sərhəd uzunluğu təxminən 3 472 kilometrdir. Bunun 2 648 kilometri quru sərhədi, 825 kilometri isə su sərhədidir.
1. Şimal sərhədi: Azərbaycan–Rusiya
Azərbaycanın şimal sərhədi Rusiya ilə təxminən 390 kilometr uzunluğundadır. Bu sərhəd Qafqaz dağlarının cənub yamacından başlayaraq Samur çayı vadisi boyunca Xəzər dənizinə qədər uzanır.
Xüsusiyyətlər
- Sərhəd əsasən dağlıq və çay vadilərindən keçdiyi üçün təbii maneələrlə zəngindir.
- Azərbaycan üçün Rusiyaya çıxışın əsas quru yolunu təşkil edir və həm iqtisadi, həm də təhlükəsizlik baxımından strateji əhəmiyyətə malikdir.
2. Qərb-Şimal Qərb sərhədi: Azərbaycan–Gürcüstan
Azərbaycan-Gürcüstan sərhədi təxminən 480 kilometrdir. Bu sərhəd Azərbaycanın Qafqazın şimal-qərb hissəsinə çıxışını təmin edir və ticarət, nəqliyyat əlaqələri üçün əhəmiyyətlidir.
Xüsusiyyətlər
- Sərhəd boyunca dağlıq və çəmənlik ərazilər mövcuddur.
- Mingəçevir su anbarı və Alazan çayı sərhəd boyunca bəzi bölgələrdə təbii maneə rolunu oynayır.
3. Qərb və Cənub-Qərb sərhədi: Azərbaycan–Ermənistan
Azərbaycan ilə Ermənistan arasındakı sərhəd təxminən 1007 kilometrdir. Bu sərhəd tarixən mürəkkəb məsələlərdən biri olub.
Xüsusiyyətlər
- Qarabağ münaqişəsi səbəbindən sərhəd xətti uzun illər boyunca regional siyasət üçün çətin mövzu olub.
- 2020-ci ilin noyabrında imzalanan üçtərəfli bəyanatdan sonra bəzi hissələrdə sülh prosesləri başlayıb, lakin sərhəd delimitasiyası hələ tam başa çatmayıb.
4. Cənub sərhədi: Azərbaycan–İran
Azərbaycanın cənub sərhədi ilə İran arasında təxminən 756–765 kilometrdir. Bu sərhəd iki hissəyə bölünür: əsas Azərbaycan hissəsi ilə İran və Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə İran.
Xüsusiyyətlər
- Araz çayı sərhəd boyunca əsas təbii xətt rolunu oynayır.
- Bu sərhəd tarixi ticarət və mədəni mübadilə üçün əhəmiyyətli olub.
5. Cənub-Qərb sərhədi: Naxçıvan–Türkiyə
Naxçıvan Muxtar Respublikasının Türkiyə ilə sərhədi təxminən 15–17 kilometrdir.
Strateji əhəmiyyət
- Bu sərhəd Azərbaycan üçün Türkiyə ilə quru çıxışı təmin edir.
- NATO ölkəsi ilə sərhəd, regional əməkdaşlıq və təhlükəsizlik baxımından vacibdir.
6. Şərq sərhədi: Xəzər dənizi
Azərbaycanın şərq sərhədi Xəzər dənizi ilə bitir. Xəzər sahilinin uzunluğu təxminən 780–816 kilometrdir.
Xüsusiyyətlər
- Su sərhədi enerji resursları, balıqçılıq və ticarət baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
- Azərbaycan dəniz suverenliyi və sahil hüquqlarını qoruyur.
Azərbaycan sərhədlərinin tarixi
Azərbaycan sərhədlərinin formalaşması tarixi uzun bir proses olub. Birinci Dünya Müharibəsi sonrası yaranan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə sərhədlər müəyyənləşib. Sovet dövründə bu sərhədlər inzibati xətlərə çevrilib. 1991-ci ildə müstəqillikdən sonra beynəlxalq səviyyədə qəbul olunmuş sərhədlər ratifikasiya edilib.
Dövlət sərhədinin qorunması
Azərbaycan sərhədlərinin toxunulmazlığı qanunla təmin edilir. Dövlət sərhədinin qorunması, nəzarəti və təhlükəsizliyi Dövlət Sərhəd Xidməti tərəfindən həyata keçirilir. Sərhədin dəyişdirilməsi yalnız qanuni prosedurlarla mümkündür.
