Balqabaq Haqqında Tam Məlumat | Faydaları, Növləri və İstifadəsi
Balqabaq, həm qida məhsulu, həm də dekorativ bitki kimi uzun illərdir insanların həyatında mühüm rol oynayan bitkidir. Elm dünyasında Cucurbita cinsinə aid olan balqabaq, həm faydalı qidalanma mənbəyi, həm də ənənəvi mətbəxdə geniş istifadə olunur. Onun həm sağlamlıq baxımından, həm də kulinariya sahəsində əhəmiyyəti böyükdür. Bu məqalədə balqabağın tarixi, növləri, qida dəyərləri, faydaları, istifadə sahələri və saxlanması haqqında ətraflı məlumat veriləcək.
Balqabaq haqqinda melumat
Balqabağın Tarixi və Mənşəyi
Balqabaq təxminən 7,000 il əvvəl Mərkəzi və Cənubi Amerikada yetişdirilməyə başlanıb. İlk dəfə Meksika və Peru ərazilərində evcilləşdirilmiş və oradan dünyanın digər bölgələrinə yayılmışdır. Balqabaq həm qida mənbəyi, həm də saxlanılması asan bir məhsul olduğundan qədim dövrlərdə insanlar tərəfindən qiymətləndirilmişdir.
Avropaya isə balqabaq, Kristofor Kolumbun Amerika səyahətlərindən sonra 15-ci əsrdə gətirilmişdir. O vaxtdan etibarən balqabaq Avropa mətbəxində də yer almış və xüsusilə payız və qış mövsümündə geniş yayılmışdır.
Balqabağın Növləri
Balqabağın müxtəlif növləri mövcuddur və hər birinin özünəməxsus xüsusiyyətləri vardır. Ən məşhur növlərə aşağıdakılar daxildir:
- Şirin balqabaq (Cucurbita maxima) – Ən böyük və şirin dadlı növdür, şirniyyat və püre hazırlanmasında istifadə olunur.
- Mərkəzi balqabaq (Cucurbita pepo) – Daha kiçik ölçüdədir, tərəvəz kimi salat və yeməklərdə istifadə olunur.
- Qış balqabağı (Cucurbita moschata) – Uzun müddət saxlanıla bilən növdür və əsasən şirniyyat və xörəklərdə istifadə olunur.
- Dekorativ balqabaqlar – Kiçik ölçülü və rəngarəng olan bu növlər əsasən dekorasiya məqsədilə yetişdirilir.
Balqabağın Qida Dəyərləri
Balqabaq zəngin qida tərkibinə malikdir. Onun 100 qramında təxminən aşağıdakı maddələr mövcuddur:
- Kalori: 26 kcal
- Zülal: 1 q
- Yağ: 0.1 q
- Karbohidrat: 6.5 q
- Lif: 0.5–1.1 q
- Vitaminlər: A vitamini (beta-karoten), C vitamini, E vitamini
- Minerallar: Potassium, maqnezium, kalsium, dəmir
Balqabaq həm də antioksidantlarla zəngindir, bu da onu xərçəngə qarşı qoruyucu və ürək-damar xəstəliklərinin riskini azaltmağa kömək edən qida halına gətirir.
Balqabağın Sağlamlıq Üçün Faydaları
Balqabaq sağlamlıq baxımından bir çox faydalar təmin edir:
1. Görmə qabiliyyətini gücləndirir
Balqabaqda yüksək miqdarda olan beta-karoten A vitamini formasına çevrilərək göz sağlamlığını qoruyur və gecə görmə qabiliyyətini yaxşılaşdırır.
2. İmmuniteti gücləndirir
Balqabaq C vitamini ilə zəngin olduğu üçün orqanizmin immunitet sistemini möhkəmləndirir, soyuqdəymə və infeksiyalara qarşı qoruyucu təsir göstərir.
3. Ürək və damar sağlamlığını dəstəkləyir
Balqabağın tərkibindəki potassium və lif miqdarı ürək-damar xəstəliklərinin riskini azaldır, qan təzyiqini nizamlamağa kömək edir.
4. Həzm sisteminə faydalıdır
Balqabaq liflə zəngin olduğu üçün həzm sistemini aktiv saxlayır, qəbizliyi önləyir və bağırsaq hərəkətlərini yaxşılaşdırır.
5. Çəki idarəsinə kömək edir
Aşağı kalorili və yüksək lifli olması səbəbindən balqabaq arıqlamaq istəyən insanlar üçün ideal qidadır.
6. Antioksidant təsiri
Balqabaqda olan vitamin E və beta-karoten hüceyrələrin sərbəst radikallardan qorunmasına kömək edir, yaşlanma prosesini yavaşladır.
Balqabağın İstifadə Sahələri
Balqabaq həm qida, həm də digər sahələrdə geniş istifadə olunur:
1. Qida Məhsulu
Balqabaq əsasən aşpazlıqda istifadə olunur. Onun əsas istifadəsi aşağıdakılardır:
- Balqabaq şorbası – qış aylarında məşhur və faydalı yeməkdir.
- Balqabaq püresi – uşaqlar üçün ideal qidadır.
- Şirniyyatlar – balqabaq tortları, peçenyelər və şirniyyatlarda geniş istifadə olunur.
- Salatlar – bişmiş və ya çiy balqabaq salatlara ləzzət qatır.
2. Dekorativ İstifadə
Balqabaq, xüsusilə Halloween və payız dekorasiyalarında böyük rol oynayır. Rəngarəng və fərqli formaları ilə ev və bağ dekorasiyasında istifadə olunur.
3. Tibb və Təbiət Müalicəsi
Balqabağın toxumu və ya yağı müxtəlif tibbi məqsədlər üçün istifadə olunur:
- Balqabaq toxumu – prostat sağlamlığı üçün faydalıdır, içindəki fitosterollar iltihabı azaldır.
- Balqabaq yağı – dəri və saç sağlamlığını qoruyur, antiinflamatuar təsir göstərir.
Balqabağın Saxlanması
Balqabağın uzun müddət qorunması üçün düzgün saxlama üsulları vacibdir:
- Soyuq və quru yer – balqabaq otaq temperaturunda 1–3 ay, sərin və quru yerdə isə 6 aya qədər saxlanıla bilər.
- Doğranmış balqabaq – plastik qablarda və soyuducuda 3–5 gün ərzində istifadə olunmalıdır.
- Dondurulması – püre halında və ya doğranmış balqabaq dondurularaq 6 aya qədər saxlanıla bilər.
Balqabaq ilə Bağlı Maraqlı Faktlar
- Balqabaq ABŞ-da Halloween bayramının əsas simvoludur.
- Dünyanın ən böyük balqabağı Cucurbita maxima növünə aiddir və çəkisi 1 tonadək ola bilər.
- Balqabaq həm çiy, həm də bişmiş halda istehlak oluna bilər.
