Big Ben haqqında ətraflı məlumat – Tarixi, memarlığı və maraqlı faktlar
Dünyada elə tikililər var ki, adını eşidən kimi ağla bir şəhər, bir ölkə, hətta bir mədəniyyət gəlir. Big Ben də məhz belə simvollardan biridir. London deyildikdə göz önünə ilk gələn görüntülərdən biri məhz bu məşhur saat qülləsidir. Ancaq maraqlıdır ki, insanların çoxu Big Ben haqqında danışsa da, onun əslində nə olduğunu tam olaraq bilmir.
Bəziləri Big Ben-i qüllə hesab edir, bəziləri saat, digərləri isə bütün binanı bu adla tanıyır. Əslində isə Big Ben anlayışı düşündüyümüzdən daha maraqlı və çoxqatlıdır. Bu məqalədə Big Ben nədir, harada yerləşir, necə tikilib, tarixi və memarlığı, saat mexanizminin necə işlədiyi, mədəni və siyasi əhəmiyyəti, eləcə də maraqlı faktlar ətraflı şəkildə izah ediləcək.
Big ben haqqinda melumat
Big Ben nədir? Adın mənşəyi və doğru istifadə forması
Ən çox edilən səhvlərdən biri Big Ben-in bütün qülləyə verilən ad olduğunu düşünməkdir. Əslində Big Ben qüllənin özü deyil.
Big Ben əslində nədir?
- Big Ben – qüllənin içində yerləşən ən böyük zəngin adıdır
- Qüllənin rəsmi adı əvvəllər Clock Tower, 2012-ci ildən isə Elizabeth Tower olmuşdur
- Saat mexanizmi və dörd böyük saat üzü qüllənin əsas hissələridir
Yəni texniki olaraq:
- Zəng → Big Ben
- Qüllə → Elizabeth Tower
- Saat → Great Clock of Westminster
Amma gündəlik dildə, turistlər və media tərəfindən “Big Ben” anlayışı ümumilikdə bütün quruluş üçün işlədilir. İngilislər də buna artıq öyrəşib, yəni sizi düzəldən olmayacaq — rahat olun
Big Ben harada yerləşir?
Big Ben Böyük Britaniyanın paytaxtı London şəhərində, Thames (Temza) çayının sahilində yerləşir.
Dəqiq yerləşmə:
- Westminster Sarayı (Palace of Westminster) ərazisi
- London Borough of Westminster
- Böyük Britaniya Parlament binasının şimal hissəsi
Bu ərazi Londonda ən çox ziyarət edilən turistik məkanlardan biridir. Big Ben-in ətrafında aşağıdakı məşhur yerlər yerləşir:
- Westminster Abbey
- London Eye
- Westminster Bridge
- Trafalgar Square (yaxın məsafədə)
Bir sözlə, Big Ben Londonun “ürəyi”ndə döyünür — həm simvolik, həm də coğrafi mənada.
Big Ben-in tarixi: Zamanla yarışan bir tikili
Tikintiyə ehtiyac necə yarandı?
1834-cü ildə Westminster Sarayında baş verən böyük yanğın nəticəsində parlament binasının əksər hissəsi məhv oldu. Bu hadisədən sonra Britaniya hökuməti:
- Yeni parlament binası
- Onun bir hissəsi olaraq böyük və dəqiq bir saat qülləsi
tikilməsinə qərar verdi.
Tikinti prosesi
- Tikintiyə başlanma: 1843
- Saat mexanizminin işə düşməsi: 1859
- Zəngin ilk dəfə çalması: 1859-cu il, 11 iyul
Deməli, Big Ben artıq 160 ildən çoxdur ki, fasiləsiz olaraq zamanı göstərir. Bəzi kiçik fasilələr istisna olmaqla, bu saat dünyada ən etibarlı mexanizmlərdən biri sayılır.
Memarlıq xüsusiyyətləri: Neo-qotik üslubun şah əsəri
Big Ben-in memarlıq üslubu Neo-Qotik (Gothic Revival) üslubuna aiddir. Bu üslub XIX əsrdə xüsusilə İngiltərədə geniş yayılmışdı.
Əsas memarlar:
- Charles Barry – ümumi layihə
- Augustus Pugin – qüllənin detalları və dizaynı
Pugin-in dediyi məşhur bir fikir var:
“Bu qüllə mənim ən mükəmməl işimdir.”
Və açıq desək, o, heç də mübaliğə etmirdi.
Texniki göstəricilər:
- Hündürlük: 96 metr
- Mərtəbə sayı: 11
- Pilləkənlər: 334 pillə
- Material: Kərpic, daş və dəmir konstruksiya
Böyük saat mexanizmi: Dəqiqliyin simvolu
Big Ben təkcə gözəl görünüşü ilə deyil, inanılmaz dəqiqliyi ilə də məşhurdur.
Saatın xüsusiyyətləri:
- Hər saat üzünün diametri: 7 metr
- Dəqiqə əqrəbi: 4.2 metr
- Saat əqrəbi: 2.7 metr
- Çəkisi (mexanizm): təxminən 5 ton
Dəqiqlik necə təmin olunur?
Çox maraqlı bir detal var: saatın sürətini tənzimləmək üçün köhnə ingilis qəpikləri (penny) istifadə olunur.
- 1 penny əlavə etmək → saatı gündə ~0.4 saniyə sürətləndirir
- Penny çıxarmaq → saatı yavaşıdır
Texnologiya sadədir, amma effektivdir. Bəzən ən yaxşı həll yolları ən köhnə üsullardan gəlir — gələcək də bəzən keçmişin çiyinlərində qurulur.
Big Ben zəngi: Əfsanəvi səsin hekayəsi
Əsl Big Ben dediyimiz hissə məhz bu zəngdir.
Zəng haqqında məlumat:
- Çəkisi: 13.5 ton
- Material: Mis və qalay ərintisi
- Səsi: Mi bemol (E♭)
İlk tökülən zəng çatladığı üçün istifadəyə yararsız oldu. İkinci zəng isə bu günə qədər istifadə olunur, baxmayaraq ki, onun da kiçik bir çatlağı var. Maraqlıdır ki, məhz bu çatlaq Big Ben-ə özünəməxsus səs tonu verir.
Yəni qüsur bəzən səni unikal edir.
Big Ben-in adı haradan gəlir?
Adın mənşəyi ilə bağlı iki əsas versiya var:
- Sir Benjamin Hall
Tikinti zamanı layihəyə nəzarət edən dövlət məmuru idi və fiziki cəhətdən çox iri olduğu üçün “Big Ben” ləqəbi ilə tanınırdı. - Benjamin Caunt
O dövrün məşhur boksçusu, eyni ləqəblə tanınırdı.
Tarixçilərin çoxu birinci versiyanı daha etibarlı hesab edir.
Big Ben və mədəniyyət: Zamanın səsi ekranda və qulaqda
Big Ben-in səsi təkcə Londonda deyil, bütün dünyada tanınır.
Media və mədəniyyətdə rolu:
- BBC radiosunda hər saat canlı yayımlanır
- Yeni ilin gəlişi Big Ben zəngi ilə qarşılanır
- Filmlərdə, sənədli filmlərdə, xəbərlərdə tez-tez istifadə olunur
- Böyük Britaniyanın simvolik “səsi” hesab olunur
Hətta Big Ben-in səsi bir çox insan üçün “rəsmi zaman” anlayışı ilə eyniləşir.
Bərpa və müasir dövrdə Big Ben
2017-ci ildə qüllə genişmiqyaslı bərpa işlərinə bağlandı. Bu proses zamanı:
- Saat mexanizmi yoxlanıldı
- Zəngin səsi müvəqqəti dayandırıldı
- Struktur möhkəmləndirildi
2022-ci ildə, Kraliça II Yelizavetanın Platin Yubileyi münasibətilə Big Ben yenidən tam səsi ilə işə salındı.
Big Ben haqqında maraqlı faktlar
- Qüllə ildə təxminən 1 mm əyilir
- Saat üzü gecələr işıqlandırılır — bu, parlamentin işlədiyini göstərir
- II Dünya Müharibəsi zamanı zədələnsə də, saat dayanmadı
- Big Ben-in səsi 8 km məsafədən eşidilə bilər
